XXVIII. Vander vierder manieren der toecomst Christi

Nu willewi voirt spreken vander vierder manieren der toecomst Christi, die den mensche hoghet en̄ volmaket in ynnigher oefeninghen naden nedersten deele des menschen. Maer want wi alle die inwendighe toecomste hebben ghelijct¹ den schine der sonnen, en̄ haerre cracht, na voirt gane des jaers: soe willen wi voirt spreken, na lope des tijts, van anderen manieren en̄ van anderen werken der sonnen².

Alse de sonne sere beghint te dalene vanden hoechsten ten nedersten wert³, soe loept si in een teken dat heetet in virgine, dat es in die Maecht, om dat die tijt ondrachtich wert ghelijc der maecht⁴. In desen tide voer te hemele die gloriose maghet Maria, de moeder Christi, vol vrouden, en̄ rike van allen dogheden. In desen tide beghint die hitte te minderne; en̄ die tideghe gheduerighe vruchte⁵, diemen in langhen tiden orboren en̄ verteren mach⁶, alse coren en̄ wijn en̄ vruchte⁷ die gheduerich sijn, die des tijts verbeidet hebben⁸, die pleghet men dan te vergaderne jeghen dat langhe jaer. En̄ vanden selven coerne pleghet men dan te saeyene, op dat⁹ ghemenichfuldicht werde in orbore der menschen. In desen tide wert volmaect en̄ volbracht al dat were der sonnen van alden jare. Alsoe ghelikerwijs, alse die gloriose sonne Christus in smenscen herte ghehoecht is ten alre hoechsten, alsoe ic leerde in die derde maniere; en̄ hi dan beghint te daelne ende dat inschinen sire godliker rayen te berghene en̄ den mensche te latene: soe beghint die hitte en̄ dat ongheduer van minnen te minderne. Dat hem Christus aldus verberghet, ende ontrect dat inschinen sijns lichts en̄ sire hitten, dat is dat ierste were en̄ die nuwe toecomst in deser wisen¹⁰. Nu sprect Christus gheestelike in desen mensce: ‘Gaet ute na die wise die ic u nu toene¹¹.’ Soe gheet die mensce ute en̄ vint hem arm, ellendich en̄ ghelaten. Hier wert alle storm en̄ woet en̄ ongheduer van minnen vercoelt, en̄ vanden heeten somere wert een herfst, en̄ van allen rijcdoemme groet ermoede. Soe beghint die mensce te claghene van jammer sijns selfs: waer de hitte van minnen, innicheit, danken, loven mit ghenoechten ghevaren si¹²; inwendich troest, inneghe vroude en̄ die ghevoellike smaec, waer hem die ontbleven si; stare woet van minnen, en̄ alle die gaven die hi ye ghevoelde, hoe hem die onstorven sijn. Soe es hi rechte alse een ontleert mensche, die cost en̄ arbeit verloren heeft¹³. Hier wert die nature dicwile ontcust¹⁴ van alselken verliese.

Bi wilen werden dese arme liede beroeft van ertschen goede, van vrienden ende van maghen, ende ghelaten van allen creaturen, ende onbekint en̄ ongheacht van alre heylicheit¹⁵, en̄ al hare werke en̄ al hare leven verwandelt men in onghelijcheit¹⁶, en̄ si werden versmaet en̄ verworpen van allen den ghenen die bi hen sijn. En̄ si vallen bi wilen in menigherhande plaghe en̄ siecheit; en̄ selke vallen in lijflike becoringhe, ofte in gheestelike, dat bovenal gheet¹⁷.

Ute deser armoede comt sorghe van valle, en̄ eenrehande half twivel¹⁸. Dit is dat leste poent daermen staende in mach bliven sonder onthopen. Dese mensche soect gherne goede menschen, ende claecht hen¹⁹ en̄ toent sijn ellende, en̄ begheert hulpe en̄ ghebet der heyligher Kerken en̄ alre goeder menschen.

Footnotes

1. Versta, hebben vergeleken. ↩

2. Sur. Et quia superiores omnes interni adventûs Christi gradus, solis splendori et efficaciae secundum anni processum comparavimus: congruum est, ut adhuc juxta temporis progressionem de aliis quibusdam solis effectibus et operationibus ac conditionibus dicere pergamus. ↩

3. Sur. à sommo coeli vertice ad inferiores. ↩

4. Sur. quòd instar virginum, tempus jam tum minùs foecundum fieri videatur. ↩

5. Sur. et fructus maturi. ↩

6. Sur. quorum est usus diuturnus. ↩

7. L en N. ende andere vruchten. ↩

8. Sur. justam adepti maturitatem. ↩

9. Versta, opdat het. ↩

10. Sur. Et haec Christi occultatio, tuminisque et ardoris sui subtractio, prima illius hoc in gradu operatio et novus adventus est. ↩

11. Sur. Exi eo, quem tibi demonstro modo. ↩

12. L. alleen ghevallen. Sur. Quonam amoris aestus, compunctio, laus et gratiarum actio jucunda abscesserint. ↩

13. Sur. heeft const gelezen. Hy vertaelt: Neque secùs jam cum illo agitur, quàm cum homine erudito, sed qui posteà scientiam et operam omnem perdiderit. ↩

14. Sur. perturbatur et dolet. ↩

15. Sur. et quicquid habet sanctitatis, in oblivionem abit ac nihilipenditur. ↩

16. L en N. hebben onheilicheit; alle de andere Codices onghelijcheit. Surius vertaelt: totamque vitam et omnes ejus actus in pejorem partem homines interpretantur. ↩

17. Sur. aut tentationibus corporalibus, vel, quod omnium gravissimum est, spiritalibus fatigatur. ↩

18. Sur. jam casum vereri incipit, et quadam pulsatur diffidentia. ↩

19. Hen staet voor hem, dat is hun in dativo plur. ↩