XXXVII. Hoe die andere riviere verclaert dat verstennisse

Overmits inwendighe liefde, ende minlijc neyghen, ende godlike trouwe, onsprinct de andere riviere van volheden der gracien in enicheit dies gheests, en̄ dat is ene gheestelike claerheit, die vloyt en̄ licht inden verstane met ondersceede in menigher wisen. Want dat licht toent ende gheeft inder waerheit ondersceet in allen dogheden. Maer dat en leecht niet al in onser macht¹; want al hebbewi dit licht altoes in onser sielen, God doet² zwighen ende spreken, en̄ hi maecht vertoenen en̄ berghen, gheven ende nemen in tide en̄ in stade³; want dat licht es sine. En̄ daer om werket hi, in desen lichte, en̄ alse hi wilt, en̄ daer hi wilt, en̄ dien hi wilt, en̄ dat hi wilt. Dese menschen en behoeven gheenre revelacien van node, noch datse ghetrocken worden boven den sinnen; want hare leven, ende hare woninghe, en̄ hare wandelinghe, en̄ hare wesen es inden gheeste boven sin en̄ boven sinlicheit. En̄ daer toent God desen mensche wat hi wilt, dies hem noet is ofte anderen menschen⁴. Nochtan mochte God, woude hi, desen menschen beroeven haerre uutwendigher sinne, en̄ toenen hem van binnen vremde geliken en̄ toecomende dinghe in menigher wisen⁵.

Nu wilt Christus dat dese mensche uutga en̄ wandele in den lichte, na wise des lichts⁶. Nu sal dan dese verclaerde mensche utegaen, en̄ merken sinen staet en̄ syn leven van binnen en̄ van buten ofte hi een volcomen ghelijc draghet Christi na sire menscheit en̄ oec na sire godheit. Want wi sijn ghescapen tot den beelde en̄ tot den ghelikenisse Gods. Ende hi sal sine verclaerde oghen op heffen in verstendigher waerheit met verlichter redenen⁷, en̄ merken en̄ anesien, creaturlikerwijs, die hoghe nature Gods, en̄ die grondelose eyghenscape die in Gode sijn: Want ere grondeloser nature behoren grondelose doeghede en̄ werken.

Die hoghe nature der godheit wert ghemerct en̄ ane ghesien⁸, hoe si is simpelheit en̄ eenvoldicheit, ontoeganclike hoecheit ende afgrondighe diepheit, onbegripelike breyde ende ewighe lancheit, ene duystere stille⁹ en̄ ene wilde woestine, alre heylighen raste in enicheit, een ghemeine ghebruken sijns selfs en̄ alre heylighen in ewicheit. Noch mocht men merken menich wonder inder grondeloser zee der godheit, al eest dat wi sinlike gheliken setten, om grofheit der sinne, dien wijt van buten toenen¹⁰: dat wert doch inder waerheit van binnen ghemerct en̄ ane ghesien een grondeloes goet sonder wise; maer alse ment van buten toenen sal, soe gheeft men hem gheliken ende wisen in menigher wijs, na dat dies menschen redene verclaert es diet toent en̄ voirtbrinct¹¹.

Dese verclaerde mensche sal oec merken ende anesien die eyghenscap des Vader inder godheit, hoe hi is almachtighe cracht en̄ moghentheit, sceppere, beweghere, onthoudere, beghin en̄ einde, alre creaturen sake en̄ yersticheit¹²: dit toent die riviere der gracien der verlichter redenen¹³ in claerheden. Si toent oec eyghenscap dies ewighen Woerts¹⁴, afgrondighe wijsheit ende waerheit, exemplaer alre creaturen en̄ levendicheit, die ewighe regule sonder wandelbaerheit, een anestaren en̄ een dore sien alre dinc sonder bedectheit, een dore seinen en̄ een verclaren alre heylighen in hemel en̄ in erde na weerdicheit. Want nu dese riviere der claerheit gheeft menighe wise in ondersceede, soe toent si oec der verlichter redenen eyghenscap des heylichs Gheests, onbegripelike caritate en̄ mildicheit, onfermherticheit en̄ ghenadicheit, ongheinde trouwe en̄ onsticheit¹⁵, onbegripelike grote uutvloyende rijcheit, en̄ afgrondighe goede dorevloyende alle hemelsce gheeste in weeldicheyt; ene vierighe vlamme diet al verberret in enicheit, ene vloyende fonteine, rike van allen smake na yeghewelcs begheerlicheit, een bereyden ende een inleyden alre heylighen in hare ewighe salicheit, een omvaen en̄ een doregaen des Vaders ende des Soens en̄ alre heylighen in ghebrukeliker enicheit. Dit wert al gemerct en̄ ane ghesien, onghedeilt en̄ sonder partië, in ere eenvoldigher naturen der godheit. Ende nochtan staen dese eyghenscape, persoenliker wijs, na onsen ghemerke in menichfuldich ondersceet. Want moghentheit ende goetheit, en̄ miltheit, en̄ waerheit, in desen es, na onsen siene, groet ondersceet: nochtan steedt al in enicheit en̄ onghedeylt inder hogher naturen der godheit. Maer de weder draghinghe, die de persoenlike eyghenscape maken, die bestaen in een ewich ondersceet¹⁶. Want die Vader ghebaert ondersceit. Want de Vader ghebaert sinen Sone sonder onderlaet, ende hi en wert selve niet gheboren. En̄ die Sone wert gheboren, en̄ hi en mach niet baren: en̄ aldus heeft die Vader altoes enen Sone inder ewicheyt, en̄ die Sone enen Vader. En̄ dit sijn die wederdraghinghen dies Vaders toten Sone, ende dies Soens toten Vader. Ende die Vader en̄ die Sone gheesten enen Gheest¹⁷, dat is haerre beyder wille ofte minne. En̄ dese Gheest en baert noch en wert gheboren; maer hi moet ewelike uutvloyende van hen beiden ghegeest werden¹⁸. Ende dese -iij- persone sijn één God ende één Gheest. En̄ alle die eyghenscape, met uutvloyenden werken, sijn ghemeyne alle den personen, want si werken in erachte ere eenvoldigher naturen.

Footnotes

1. Sur. Atqui lux ista non omninò in nostra sita est potestate. ↩

2. Versta doet het ↩

3. Dat is, in tyd en plaets. Sur. vertaelt, schoon niet volstrekt nauwkeurig: quibus volet horis vel temporibus. ↩

4. Sur. quicquid sibi placet et vel eis vel aliis necessarium est. ↩

5. Sur. Quanquam si vellet, posset ubique Deus à sensibus externis abstractis, intùs eis diversis modis raras quasdam similitudines ac species, et futura ostendere ac manifestare. ↩

6. Sur. pro lucis modo. ↩

7. Sur. levatisque sursum in intelligibili veritate illuminatis oculis cum ratione illustrata, secundùm creaturae modum, enz. ↩

8. Sur. considerari autem et inspici potest divinitatis natura sublimis. ↩

9. Sur. caliginosum silentium. ↩

10. Sur. quae licèt sub crassis quibusdam externis similitudinibus ob sensuum hebetudinem foris proponamus. ↩

11. Sur. prout ea proferentis ac eloquentis ratio divinitùs est illustrata. ↩

12. Aldus onze vier brabantsche Hss. L en N hebben eesticheit, isticheit, en Surius vertaelt causa et existentia. Te regt; het woord is nog gebruikt in het vierde deel van Ruysbroecks werken, bl. 58, regel 7, met de beteekenis van grond des aenzyns, gelyk het hier ook heeft. ↩

13. Versta aen de verlichte rede. ↩

14. L en N. eyghenscap des ewichs Soens, dat hi si dat ewighe woert, afgrondighe wijsheit, enz. Zoo ook Surius. ↩

15. benevolentia, zegt Surius. ↩

16. Sur. Relationes autem, quas personarum efficiunt proprietates, in Deo semper distinctae manent. ↩

17. Sur. unum spirant spiritum. ↩

18. Sur. sed est utriusque sempiterna spiratio. ↩