XLVIII. Hoe hem Christus ghemein ghelaten hevet inden Sacramente dies outaers

Want ic dese ghemeine wise sonderlinghe prisen en̄ loven wille, soe vindie noch een sonderlinghe cleynode dat Christus inder heyligher Kerken ghelaten heeft allen goeden menschen, inden avont etene ter hogher feesten van Paesschen, dat Christus overliden woude van deser elleinden te sinen Vader¹, doen hi dat paeschlam gheten hadde met sinen jongheren, en̄ die oude wet volbracht was. In dat eynde vander maeltijt en̄ vander feesten, woude hi gheven een sonderlinghe entelmoes², dies hi langhe begheert hadde. En̄ daer met woude hi die oude wet einden, en̄ die nuwe beghinnen: ende nam broet in sine weerdighe eersame hant en̄ consacreerde sinen heylighen lichame; en̄ daer na sijn heylighe bloet, en̄ gaeft ghemeine sinen jongheren, en̄ liet ghemeine allen goeden menschen in ewighen profite. Dese gave en̄ dit entelmoes verblijt en̄ verciert alle hoghe feesten en̄ alle werscap³ in hemel ende in erde. In deser gaven gheeft ons Christus hem selven in drien manieren: hij gheeft ons sijn vleysch en̄ sijn bloet, en̄ sijn lijflike leven gheglorificiert, vol vrouden en̄ soeticheden. En̄ hi gheeft ons sinen gheest met den hoechsten crachten vol glorien en̄ gaven, waerheden en̄ gherechticheden. Ende hi gheeft ons sine persoenlicheit met godliker claerheit die verheft sinen gheest en̄ alle verclaerde gheeste, in die hoghe ghebrukelike enicheyt⁴.

Nu wilt Christus dat wi sijns ghedincken alsoe dicke alse wi sinen lichame consaereren, offeren en̄ ontfaen selen. Nu merket hoe wi sijns ghedinken selen. Wi selen merken en̄ anesien hoe hem Christus neyghet tote ons met minliker affectien, en̄ met groter begheerten, en̄ met liefliker ghelost, met herteliken vervlietene in onser lijfliker naturen. Want hi gheeft ons dat hi van onser menscheit ontfaen heeft, dat es vleesch en̄ bloet, en̄ sine lijflike nature. Wi selen oec merken en̄ anesien desen preciosen lichame ghemartelyt en̄ doregraven, en̄ dorewont van minnen en̄ van trouwen om onsen wille. Hier mede werden wi gheciert en̄ ghespijst naden nedersten deele onser menscheit. Hi gheeft ons oec inder hogher gaven des Sacraments sinen gheest vol glorien en̄ riker gaven der doghede, en̄ onsprekelics wonders van caritaten en̄ van edelheden. En̄ hier mede werden wy ghespijst en̄ gheciert en̄ verclaert in enicheit ons gheests en̄ in die overste crafte, overmits dat inwonen Christi met al sire rijcheit. Noch gheeft hi ons inden Sacramente des outaers sine hoghe persoenlicheit in onbegripeliker claerheit. En̄ hier mede werden wi verenicht en̄ overghevoert toten Vader, en̄ die Vader onfeet sinen vercoernen Sone met sinen natuerliken Sone⁵, en̄ aldus comen wi tote onsen erve der godheit in ewigher salicheit. Alse de mensche dit weerdichlike herdacht en̄ ghemerct heeft, soe sal hi Christum ontmoeten na alle dier wijs dat Christus te hem comt. Hi sal hem verheffen⁶ Christum tonfane met herten, met begheerten, met ghevoelliker liefden, met al sinen crachten en̄ met begheerliker ghelost. Ende aldus onfine Christus hem selven⁷. En̄ dese ghelost en mach niet te groot sijn; want onse nature onfeet hare nature, dat is Christus menscheit gheglorificiert, vol vrouden, en̄ weerdicheden. Hier omme willic dat de mensche in desen ontfane versmelte ende vervliete van begheerten, van vrouden ende weelden; want hi onfeet en̄ werdet verenicht met denghenen die de scoenste, en̄ die gracioeste, ende de minnelijeste es boven allen sonen der menschen. In desen begheerliken toevoeghene en̄ in deser ghelost, is den mensche dicwile groet goet ghesciet, en̄ menich heymelic verborghen wonder gheopenbaert en̄ ontdect vander riker goeden Gods. Alse de mensche herdinct in desen ontfane der martelien en̄ dies lidens dies precioes lichamen Christi dien hi ontfeet, soe comt hi bi wilen in selke minlike devocie en̄ ghevoellike compassie, dat hi begheert met Christo ghenaghelt te sine aenden cruce, en̄ dat hi begheert sijn hertebloet te stortene in die ere Christi. En̄ hi druct hem in die wonden en̄ in die opene herte Christi sijns behouders. In deser oefeninghen is den mensche dicwile vele vertoenens ende vele goets ghesciet⁸. Dese ghevoellike liefde met compassien, en̄ die sterke ymaginacie met ynnighen ghemerke in die wonden Christi, die mochte soe groet sijn, dat den mensce soude duncken dat hi ghevoelde der wonden en̄ der quetsuren Christi in sijn herte en̄ in alle sine lede. En̄ soude enich mensche ghewaerlike die teykene der wonden ons Heren ontfaen in enigher wijs, dat soude dese mensche sijn. En̄ hier mede doen wi Christum ghenoech naden nedersten deele sire menscheit.

Wi selen oec wonen in enicheit ons gheests, en̄ uutvloyen met wider caritaten⁹ in hemel en̄ in erde, met clare beseedenheit. En̄ hier met draghen wi een ghelijc Christi naden gheeste, en̄ sijn hem ghenoech.

Wi selen oec, overmits die persoenlicheit Christi, met eenvoldigher meyninghen en̄ met ghebrukeliker minnen, overliden ons selven en̄ Christus ghescapenheit, en̄ rasten in onse erve, dat is dat godlike wesen in ewicheit¹⁰. Dit wilt ons Christus altoes gheven gheestelike, alsoe dicke alse wi ons aldus oefenen, ende hem in ons ene bereedscap maken. En̄ hi wilt dat wi hem sacramentelyc en̄ gheestelic onfaen, alst tamelic en̄ behoirlic ofte redelic is¹¹. Al en heeft die mensche altoes niet alselc ghevoelen noch alselke begherte, op dat¹² hi Gods lof en̄ sine ere meint, en̄ sijns selfs toenemen¹³ en̄ sine salicheit, hi mach vriliken gaen ter tafelen ons Heren, heeft hi ene suvere consciencie van dootsonden.

Footnotes

1. Sur. quando Christus ex hac miseria transiturus erat ad Patrem. ↩

2. Surius vertaelt singulare ferculum, en in de uitgave van 1624 leest men een sonderlingh edel gherecht. Dit schynt wel de meening des schryvers te zyn; want uit Schmellers Bayerisches Wörterbuch, I, bl. 88, blykt dat het voorvoegsel entz, by ons ent, in composita, eertyds de beteekenis meêbragt van iets groots, ongemeens, uitstekends. En het woord endel of enteldarm, by Kiliaen opgenomen kan, zoo wel als eyndelvaers, door Van Hasselt bygevoegd, verklaerd worden door groote, voornaemste darm of vaers, als anders. ↩

3. cuncta convivia, zegt Surius. ↩

4. Sur. ad sublimem divinitatis unitatem fruitivam sublevante. ↩

5. Aldus alle onze Hss. Surius moet echter sine vercoerne sone gelezen hebben, want hy vertaelt et Pater filios suos adoptivos cum unico et naturali Filio suo suscipit. En zoo meenen wy dat het zyn moet. ↩

6. nos erigemus, zegt Surius. ↩

7. Sur. Hoe modo Christus seipsum in coena novissima suscepit. ↩

8. Sur. Sub quo quidem exercitio multa itidem quibusdam saepè divinitùs revelata, et plurimum boni praestitum est. ↩

9. Sur. latissima cum charitate. ↩

10. Sur. nosipsos et Christi creatam substantiam transcendentes, in nostra acquiescemus haereditate, quae est sempiterna divinitas. ↩

11. Sur, quando id decet et congruit, et recta ratio dictat. ↩

12. Versta mits, modò tamen zegt Surius. ↩

13. In 't latyn van Sur. progressum. ↩