LXXVI. Vanden derden die sijn contrarie den drien wisen ende alre doghet

Soe wanneer de mensche natuerlike raste besit in ledicheden, en̄ met allen sinen werken hem selven meint, en̄ vaste blivet onghehoirsam in eyghenheden¹, soe en mach hi met Gode niet verenighen, want hi levet sonder caritate, in onghelijcheden². En̄ hier beghint die ·iij· contrarie, die alre scadelijest es; en̄ dit is een ongherecht leven, vol gheesteliker dolinghen en̄ alre verkeertheit.

Nu merket dit erenstelike, op dat ghijt wel verstaet. Dese sijn, na haren dunckene, God scouwende menschen, ende si wanen die heylichste sijn die leven. Nochtan leven si contrarie en̄ onghelijc Gode en allen heylighen, en̄ allen goeden menschen. Nu merket desen sin, soe moghedise bekennen, beide in woerden en̄ in werken. Overmits die natuerlike raste die si ghevoelen en̄ besitten in hem selven in ledicheiden, soe houden si dit dat si vri sijn en̄ met Gode sonder middel verenicht³; en̄ dat si verhaven sijn boven alle oefeninghe der heyligher Kerken, en̄ boven die ghebode Gods, en̄ boven de wet, en̄ boven al doechdelijc werken dies men pleghen mach in enigher wijs. Want hem dunct dese ledicheit soe groet, dat mense met ghenen werken, hoe goet si sijn, hinderen en sal; want de ledicheit edelre es dan alle doghede. En̄ hier omme staen si in enen puren lidene⁴, sonder enich were opwaert ofte nederwaert, rechte alse dat ghetouwe, dat selve ledich es, ende sijns meesters beidet wanneer hi werken wilt; want wrachten si yet, soe worde God ghehindert in sinen werkene. En̄ hier omme sijn si ledich alre doghede; en̄ alsoe ledich, dat si niet en willen danken noch loven Gode. En̄ si en hebben bekennen noch minnen, noch willen, noch bidden, noch begheren; want al dat si bidden ofte begheren mochten, na haren dunkene, dat hebben si beseten. Ē aldus sijn si arm van gheeste, want si sonder wille sijn, en̄ hebben al ghelaten, en̄ leven sonder eyghenscap enichs verkiesens: want hem dunct dat si ledich sijn en̄ alles overcomen⁵; en̄ dat si beseten hebben⁶, daer alle die oefeninghe der heyligher Kerken omme gheordent en̄ gheset es. Ende alsoe alse si segghen, soe en mach hem niemen gheven noch nemen, noch God selve; want, na haren dunkene, soe hebbense alle oefeninghe en̄ doghede overleden, en̄ sijn comen in ene pure ledicheit en̄ sijn alre doghede quite worden⁷. Ende hiertoe hoert mere arbeit, segghen si, datmen der doghede quite werde inder ledicheit, dan die doghede te vercrighene. Ende hier omme willen si vri sijn en̄ niemanne ghehoirsam, noch Pause, noch Bisscoppe, noch Prochiane⁸. Al tonen sijt van buten inden scine, si en sijn van binnen niemene onderdanich, noch met wille noch met werken; want si sijn alle dies ledich na alre wijs, daer die heylighe Kerke met omme gheet. En̄ hier omme, segghen si, alsoe langhe alse de mensce na doghede steet, en̄ hi begheert den liefsten wille Gods te doene, soe es hy noch een onvolcomen mensche, want hi gadert noch doghede, en̄ hi en weet niet van deser gheesteliker armoede, noch van deser ledicheyt. Maer na haren dunkene, soe sijn sy verhaven boven alle chore der heylighen en̄ der enghelen, en̄ boven al dien loen dien men in enigher wijs verdienen mach. En̄ hier omme segghen si dat si nemmermeer toenemen en moghen in dogheden, noch niet meer loens verdienen, noch oec nemmermeer sonde doen; want si segghen dat si leven sonder wille, en̄ dat si haren gheest Gode hebben ghegheven in rasten en̄ in ledicheden; en̄ dat si sijn één met Gode, ende te niete worden ane hem selven. En̄ hier omme, soe wat die lijflike nature begheert, dat moghen si werkelike doen, want si sijn ter onnoeselheit comen, en̄ hem en is ghene wet gheset. En̄ hier omme, eest dat sake dat die nature beweghet wert tote enighen dinghen dies hare ghelost; en̄ soude die ledicheit des gheests daer af yet ghemiddelt werden ofte ghehindert, soe doen si der naturen ghenoech na hare begherten, op dat die ledicheit des gheests onghehindert blive. Ende hier omme en houdense van vasten, noch van vierten, noch van ghenen gheboden, dan alsoe vele alse sijt doen omme der liede wille⁹; want si leven sonder consciencie van allen dinghen. Ic hope men derre lieden niet vele en vint; maer diet sijn, dat sijn die quaetste en̄ die scadelijcste die leven, en̄ bi wilen werden si beseten vanden viant; en̄ dan sijn si so behendich, dat mense met redenen niet wel verwinnen en can. Maer na die heylighe Schrift, en̄ die lere Christi, en̄ onse gheloeve, soe proeft men wel dat si bedroghen sijn.