LXXVII. Van eenre ander partiën verkeerder menschen

Noch vintmen eene andere partie van verkeerden menschen, die desen contrarie sijn in selken poenten; en̄ dese houden oec dat selve dat si ledich sijn alre werken, en̄ dat si niet anders en sijn dan een instrument daer God mede werket wat hi wilt. En̄ hier omme segghen si dat si sijn in enen puren lidene sonder werc, en̄ dat die werke die God met hen werket edelre sijn, en̄ meer verdienen, dan enich ander mensche verdienen mach, die sine werke selve werket inder gracien Gods. En̄ hier omme segghen si dat si God lidende menschen sijn en̄ selve niet en werken; maer God werket al hare werken. En̄ dese segghen oec dat si ghene sonde en moghen doen, want God werket de werke, en̄ si sijn alles ledich. En̄ al dat God wilt, dat wert met hem ghewracht en̄ anders niet. Dese menscen hebben hem ghelaten van binnen werkeloes, in ere ledicheit, en̄ leven sonder verkiesen enichs dinghes. Ende si hebben ene ghelatene, oetmoedighe wise¹; en̄ si connen sere wel doghen en̄ liden al dat hen toecomt in effenheiden², want hen dunct dat si sijn een instrument, daer God mede werket na sinen wille. Dese sijn in vele wisen en̄ in vele werken ghelijc ghesedet na manieren goeder menschen³: en̄ in selken dinghen sijn si contrarie; want alle die dinghen daer si van binnen toe ghedreven werden, weder sy sijn ghelijc of onghelije⁴, dat houden si dat⁵ al come vanden heylighen Gheest. En̄ hier in, ende in desen gheliken, werden si bedroghen; want die gheest Gods en wilt, noch en radet, noch en werket in neghenen mensche onghelike dinghe der leren Christi en̄ der heyligher Kerstenheit. Dese mach men qualike bekennen⁶ en ware een mensche die verlicht ware, en̄ ondersceet hadde der gheeste, ende godliker waerheit; want si sijn somme subtijl, en̄ connen hare contrarie wel ontlixenen⁷ en̄ gheloesen⁸; en̄ si sijn alsoe eenwillich, en̄ hebben hem selven alsoe vaste beseten met eyghenheiden, dat si eer sterven souden, eer si enich poent lieten van dat si begrepen hebben; want si houden hem selven vore die heylichste en̄ voir die meest verlichste die leven. Dese sijn contrarie den iersten, in dien dat sy segghen dat si toenemen moghen en̄ verdienen: en̄ die ierste die houden dat si niet meer verdienen moghen, want si hem in enicheden en̄ in ledicheden hebben beseten, daermen niet meer hoeghen en mach, omme dat daer ghene oefeninghe en is. Dit sijn alle⁹ verkeerde menschen, en̄ die quaetste die leven; en̄ si sijn alsoe sere te scuwene alse die viant vander hellen. Maer hebdi wel verstaen die lere, die ic u vore gheseghet hebbe in menigher wijs, soe proefdi wel dat si bedroghen sijn. Want si leven Gode contrarie en̄ der gherechticheit, en̄ allen heylighen; en̄ si sijn alle Antkersts vore boden, die sinen wech bereyden tot allen ongheloeve; want si willen vri sijn, sonder de ghebode Gods en̄ sonder doghede, en̄ ledich en̄ verenicht met Gode sonder minne en̄ caritate. En̄ si willen godscouwende menschen sijn sonder minlic aenstaren; en̄ die heylichste die leven sonder werke van heilicheden. En̄ si segghen dat si rasten inden ghenen, dien si niet en minnen. En̄ si segghen dat si verhaven sijn inden ghenen, dies si niet en willen noch en begheren. Ende si segghen dat si ledich sijn alre doghede en̄ alles toeghevens¹⁰, op dat si Gode niet en hinderen in sinen werkene. En̄ si lien wel dat God scepper en̄ here is alre creaturen; nochtan en willen si hem danken noch loven: en̄ dat hi sonder einde machtich en̄ rike is, nochtan segghen si, hi en mach hem gheven noch nemen, noch si en moghen toenemen noch verdienen. En̄ somme houden si contrarie, ende segghen dat si meer loens verdienen dan andere menschen; want God werket hare werke, en̄ si liden Gods werke ledichlike en̄ werden selve ghewraclit: en̄ alsoe, alsi segghen, soe leghet hier ane dat hoechste verdienen. En̄ dit is algader bedrochenisse en̄ ommoghelic¹¹. Want Gods werken in hem selven es ewich en̄ onwandelbaer; want hi werket hem selven en̄ anders niet¹². En̄ in desen werkene en is toenemen noch verdienen gheenre creaturen; want hier en is niet dan God, die noch hoeghen noch nederen en mach. Maer die creaturen hebben haer eyghen werken, overmits die cracht Gods, inder naturen, en̄ inder gracien ende oec inder glorien: en̄ alse die werke hier ynden inder gracien, soe duren si ewelike inder glorien. Waert nu moghelic, dies niet sijn en mach, dat de gheestelike creature te niete ghinghe ane haren werkene, en̄ alsoe ledich worde, alsi was doen si niet en was, dat es dat si een met Gode worde, na alre wijs alsoe si doen was¹³: soe en mochse niet verdienen, niet meer dan si doen en dede. Si en ware oec niet meer heylich noch salich dan een steen ofte een hout; want sonder ons eyghen werken, minnen en̄ bekennen Gode, soe en moghen wi niet salich sijn. Maer God ware salich alse hi ewich was; ende dies en ware ons niet te bat. Ende hier omme eest al een bedrochenisse van deser ledicheit; want alle quaetheit en̄ alle verkeertheit willen si onlixenen, en̄ edelre ende hoghere setten dan eenighe doghede. En̄ dat quaetste willen si bemantelen met subtylheden, alsoe dat dat beste schine. Dese sijn contrarie Gode en̄ allen sinen heylighen; maer si sijn wel ghelijc den verdoemden gheesten inder hellen, want die verdoemde gheeste sijn sonder minne ende bekennen. En̄ si sijn ledich danckens en̄ lovens, en̄ alles minlics toevoeghens; en̄ dit is die sake dat si ewelike verdoemt bliven. En̄ desen menschen en ghebrect oec anders niet, dan dat hare tijt valle in ewicheit en̄ dan die gherechticheit gheopenbaert werde in haren werken¹⁴. Maer Christus, de Gods Sone die, na sire menscheit, ene regule en̄ een hoeft is alre goeder menschen hoe si leven selen, hi was, en̄ es, en̄ sal bliven emmermeer met allen sinen leden, dat is met allen heylighen, minnende en̄ begherende, danckende ende lovende sinen hemelschen Vader. Nochtan was sine siele en̄ is verenicht, en̄ salich in dat godlike wesen; maer tote deser ledicheit en conste hi nye comen, noch nemmermeer en doet; want sine gloriose siele en̄ alle die salich sijn, hebben een ewich toevoeghen in minnen, rechte alse die ghene dien honghert en̄ dorst en̄ Gods ghesmaect hebben, en̄ nemmermeer ghesaedt en moghen werden. Nochtan ghebruket die selve siele Christi Gods, en̄ alle heylighen, boven al begheren daer niet dan een en is¹⁵. Dat es die ewighe salicheit Gods en̄ alle sire vercorenre. En̄ hier omme, ghebruken en̄ werken, dat is die salicheit Christi en̄ alle sire heylighen; en̄ het is dat leven alre goeder menscen, elcs na mate sire minnen. En̄ het is ene gherechticheit die nemmermeer vergaen en sal. En̄ hier omme selen wi ons chieren van buten en̄ van binnen met dogheden en̄ met goeden seden, alsoe die heylighen daden; en̄ wi selen ons minlic ende oetmoedelic oefenen vore den oghen Gods met al onsen werken: soe ontmoeten wi Gode met middele alle sire gaven. En̄ dan werden wi gherenen met ghevoeliker minnen, en̄ ghevult met ghemeenre trouwen. En̄ soe werden wi utevloyende ende weder invloyende in gherechter caritaten, en̄ ghestedicht en̄ vaste inblivende in eenvoldighen vrede en̄ in godlike ghelijcheit. En̄ overmits dese ghelijcheit, en̄ ghebrukelike minne, en̄ godlike claerheit, soe ontvlieten wi ons selven in enicheit, en̄ ontmoeten Gode met Gode sonder middel, in ghebrukeliker rasten. En̄ alsoe werden wi ewelike inblivende, en̄ altoes utevloyende, en̄ sonder onderlaet weder inkerende. En̄ hier met besitten wi een ghewarich, ynnich leven in alre volcomenheit. Dat ons dit ghescie, dies helpe ons God. Amen.