LV. Vander mitren des oversten priesters
Dat leste ornament des oversten priesters dat was die cierheit sijns hoets, ene ghemeine mitre van bysse, die ieghewelc priestere van noede moeste hebben in den dienste ons Heren. Ende hier op was ene andre ghenaeit van jacincter varuwen, ende die was ront opgaende, ende ghinc scaerp te nieute ute1, ghelijc der mitren ons oversten bisscobs des Paeus. Ghi wet wel dat wi hier vore, in den vierden ornamente, den vrien wille ghelijcten den hoefde; ende hoe dat eles priesters vriheit met allen rechte2 soude sijn bloet, onverbeelt, ende sonder sorghe, ende Gode gheheel3. Dit es die mitre van bysse der puerheit, die elken priestere van rechte toe behoert. Die andere mitre van jacincte, die op dese ghenaeit was, hier mede verstaen wi enen vrien hemelschen opganc in overnaturleken lichte, die soe scarp ende soe hoghe es, dat die scarpheit ende die hoecheit onthoeget allen ghesichten4. Ende hi es jacinctinen, dat es hemelvaruwech, want hi maect hemelsch al onse wandelinghe van buten ende van binnen5. Ende hi es ront opgaende, want hi en heeft ghenen commer, noch onlede met niemene6, noch niemen met heme: nochtan es hi ene verborghene cierheit, ende ·j· principale beghin van allen doechden. Dese ronde mitre Aarons des oversten priesters was omvaen met enen ringhe van goude, ende die was ghemaect van drien ordenen, dat es van drien ringhen te gadere ghevoecht alse ·j· rinc. Ende hier op stonden bloemen van goude, alse wedewende bloemen7.
Met desen drievuldeghen ringhen van goude verstaen wi ene drievoldeghe minne, die altoes regneren sal in den vrien opganghe ieghewelcs prelaets ende ieghewelcs verlichs menschen8. Dese minne es in hare selven weseleke minne9, ende si heeft omvaen den vrien hemelschen opganc met drien ordenen, ochte met drien manieren van minnen. Die ierste ordene es dat wi vrileke die ere Goods selen minnen ende begheren boven alle dinc; die andre ordene es dat wi ertsche dinghe, na den gherive10, selen vertien ende versmaden, van minnen, omme die ere Goods. Die derde ordene es dat wi sonder commer ochte bedructheit van herten11, ieghewelcs menschen salecheit selen begheren ghelijc ons selfs12. Dit sijn drie ordenen, ochte drie guldene ringhe, die volmaken enen rinc, dat es ene volcomene godleke minne, die ene fonteine es alre doechde. Op desen drivoldeghen rinc waren gheset ronde guldene bloemen alse wedewende bloemen; ende elc rinc, in siere ordenen, hadde sine bloemen sunderlinghe, die heme toe behoerden: nochtan waest na der vergadertheit13 al ·j· rinc, ende ene maniere van bloemen14. Hier mede verstaen wi die vrie minleke werke die wi ufenen selen te Gode, ende tote ons selven, ende tote onsen evenkersten in die ere Goods. Hier eiert elke bloeme heren rinc, dat es elc were sinc ordene; nochtan eest al een rinc, dat es ene godleke minne, die sake ende orspronc es alre doechde.
Boven dat vorehoede, in die openheit des hoets15, daer stont ene bloeme van goude, alsoe groet alse eens menschen vingher, ghemaect alse ·j· gulden croenken, ghelijc eenre bloemen die vast op belsem cruut16. Hier mede verstaen wi dat inwerken des heilechs Gheests, dat ene cierheit es al onser vriheit; want alse dit inwerken wert gheenecht ende mechtech onser vriheit17, soe draghe wi dat guldene croen- ken, dat ons vri behout, ende op gherecht te Gode, ende ghesiert met allen doechden. Boven dese guldene bloemen, al ommegaens die mitre, tote in here hoechste hoecheit18, soe stonden ronde knoppe van goude, boven met scarpen tacken ghemaect, na die maniere van garnaten appelen19. Hier mede proeven wi dat alle die goede werke, die wi vrileke met eenvuldegher meininghen boven ons selven Gode gheoffert hebben, dat sijn guldene garnate appele, die boven hebben scarpe doerne van goude, dat sijn vrie overghevene in minnen20. Dese hebben Gode verwonnen, ende soe diepe ghewont in werdegher minnen, dat hi ons vrileke wilt sijn al dat hi es, ende al dat hi heeft. Ende alsoe verre alse wi met werdecheiden in vrien hemelschen opganghe ons selven leden sijn21, alsoe vele hebben wi Gode gheoffert ons selven ende onse werke; ende alsoe vele hebbe wi ghewonnen: ende dat es onse eighene scat, die onsen opganc in der vriheit eweleke cieren sal. Ende hieromme sal ieghewelc regneren, ende heme verbliden na mate sijns overghevens ende na maniere sijnre werdecheit.
Footnotes
-
Sur. supernè in acutissimum desinens cacumen. ↩
-
Sur. jure meritoque. ↩
-
Sur. ac Deo totam et omnino deditam esse debeat. ↩
-
Sur. adspectus omnes excedat ac superet. Het verbum is intransitief gebruikt met den dativus. ↩
-
Sur. omnem nostram conversationem et internam et externam. ↩
-
Sur. eò quòd nulla neque occupatione neque cura cuiquam adstrictus est. In deze vertaling zyn de termen verwisseld. Onlede is zoo veel als onledigheid, bezigheid, drukte. Zie Dr De Vries in De Jagers Taalkundig Magazijn, IV, blz. 54, vlg. ↩
-
Het woord wedewende, of gelyk in D staet wederwende, anders wede of wederwinde, beteekent klimop, in 't latyn hedera. Kiliaen heeft wedewinde. Huydecoper geeft er voorbeelden van in zyne Proeve, II, bl. 102, alwaer Lelyveld pleit voor de spelling weder-wind, zeggende dat die naem aen het klimop kan gegeven zyn, omdat het de hutten, waeraen het groeit, weder, dat is tegen den wind beschut. Daerentegen komt alleen wedewind voor in de Gestachtlijst van Bilderdijk, die het woord afleidt van het heen en weêr windend omslingeren. Ons handschrift C heeft niet wedewende, maer weghebrede bloemen, by Surius te regt vertaeld door flores aurei plantagini similes. Zie Kiliaen op het woord weghbree, by Bilderdijk weegbree, by Dodonaeus, wechbre. ↩
-
Sur. quae in cujustibet tum praelati, tum illuminati hominis libero asscensu dominium sibi semper vindicare debeat. ↩
-
Sur. essentialis charitas est. ↩
-
Sur. quantùm ad commodum et delectationem attinet. ↩
-
Sur. absque cura vel pressura cordis. ↩
-
Sur. aequè ut nostram. ↩
-
Sur. ita tamen, ut conjunctim, non nisi unus circulus. ↩
-
Sur. eademque florum ratio videretur. ↩
-
B. des hodes. Sur. A fronte verò supernè. ↩
-
B. belsencrwt. C. kwalyk bessemcruut. De schryver meent bilsenkruid, in 't latyn Hyoscyamus, gelyk het ook door Surius vertaeld is. ↩
-
Sur. cum libera voluntate nastra conjunqitur, eique dominatur. ↩
-
Sur. ex omni parte in circuitu ad supremum usque verticem. ↩
-
Sur. mâlagranata aurea, seu nodi figura mâlorum punicorum, cum spinosis extremitatibus suis fabrefacta. ↩
-
Sur. liberae ex amore resignationes. ↩
-
Sur. Et quatenùs quidem.... nosipsos cum reverentia excessimus ↩
Chapter 56 of 159