Skip to the text
Ember
PT

LXIX. Van den onderscede tusschen die sacramente der Synagogen ende der heilegher Kerken

Maer ghi selt merken dat groet ondersceet es tusschen die sacramente der Synagogen ende der heilegher Kerken. Ende dit leert ons wel die salve, daermen mede heilechde ende salfde die priesteren in der ouder wet; want al was si met olien gheminct, ende socte van roke, si was starc ende better in den smake, want si was ene voreloepende figure der toecomst ons Heren, ende sijnre martilien, ende sijnre doet1. Ende hier omme, die heilecheit die die salve den priesteren gaf, dat was ellindech verlanghen ende begheren der toecomst Christi2, want hare sacrificie ende alle hare uefeninghe3 was in tekenen, ende in figuren, ende van vremden dinghen4. Ende hier omme leefden si alle in gheesteleker ellinden5; ende die meest ellinden ghevoelde, dat was die heilechste6. In deser ellinden7 soe leefden patriarken, ende prophete, ende priesteren; maer overmids gheloeve ende hope ontfinghen si van Gode ute sijnre salven enen soeten roeke, dat hise noch vrien ende verloesen soude: ende hier mede bleven si verduldech, ende mingden here ellindeghe leven ende hare bettere uefeninghe8 met der olien der minnen Goods.

Maer nu comt die heileghe salve, diemen in Grieken crismes noemt9, daer men kersten priestere ende coninghe mede salft; ende die es ghemaect van olien van oliven ende van balsamen te gadere gheminct. Met der olien verstaen wi den heileghen Gheest; ende met der balsamen die werdeghe verdiente der menscheit ons Heren. Die werdeghe verdiente hevet ons verdient den heileghen Gheest, ende die heileghe Gheest maecte werdech die verdiente der menscheit ons Heren. Dese ·ij·, te gadere ghevoeghet, dats die inwindeghe salve die die apostele ontfinghen, ende die noch goede priesteren ontfaen. Want et es die rijcheit der heilegher Kerkent10, daer die priesteren Gode mede dienen, ende daer si ieghewelken mensche ave dispenseren, na sijn eischen ende na sijn behoeven11. Want Jhesus Christus, die Goods Sone, na sijnre godheit es hi alse ene vrochtbare olive, altoes vloiende in ons met olien sijnre ewegher minnen; ende na sijnre menscheit es hi als ·j· balsemstoc12 altoes uutvloeiende in ons13 die edele balsame sijnre verdienten. Ende van desen tween es onse inwindeghe salve ghemaect, ende oec der Joden, ende alre menschen die behouden selen sijn: die werden alle behouden overmids Jhesum Christum. Ende hier omme sprect sinte Pauwels: ‘Alsoe alse alle menschen in Adame sterven, alsoe werdense in Christo weder levende, ieghewelc in sijnre ordenen14’: die ierste overmids wet der naturen, die andere in die ghescrevene wet, ende wi overmids die wet, der Ewangelien. Ende hier omme sprect sinte Matheus ende oec sinte Marc, dat die ghene die vore ghinghen, ende die na volchden, die riepen alle Christumme ane: ‘Wi bidden di, behoude ons, make ens ghesont15. Ghebenedijt mote hi sijn die daer comt in den name ons Heren. Ende ghebenedijt si dat rike Davids ons vaders, dat comt. Wi bidden di, make ons ghesont in den oversten16.’

Dit riepen die Joden, ende ghinghen jeghen onsen Here buten der stat van Jherusalem, met riseren van oliven ende met palmen. Ende aldus bidt ende roept17 noch die heileghe Kerke in ieghewelker Messen jeghen die toecomst ons Heren in den sacramante18: want wi sijnt die navolghen; die Joden ghinghen vore. Ende ieghewelc mensche, van den iersten tote den lesten, alle behoeve wi der inwindegher salven ons Heren Jhesu Christi, sele wi gheheilecht werden. Maer anders was die heilecheit die die Joden ontfinghen ende die wi nu ontfaen; want si leefden ende uefenden die figure19, ende wi die waerheit. Ende hieromme gheeft ons die salve van binnen rijcheit, vetheil ende welde; ende si gaf hen begheren, ellinde ende verlanghen: want daer si na beidden, dat es toecomen20, dat hebben wi jeghewordech. Ende hier, omme, die uutwendeghe salve daer si mede gheheilecht worden, die moeste men ute persen met groter cracht; maer lichteleke vloeit ons die balsame daer men onse salve ave maect, alse men den boem gherijnt21.

Ghi selt weten dat die balsemboem es ghelije den wijnstocke, ende hi wert gheuefent22 ende op ghebonden ghelijc wijngaerde, ende hi moet wassen op hoghe berghe. Sine bladere sijn ruten23; altoes blivense groene, ende alsemen sine scorse quetst met clawen van ysere24, ochte met scarpen beenen25, ute dien gaten drupen edele liquore, ende die heeten Balsame26: si sijn boven alle dinc edel, ende vorenemende van soeten roke27. Dese edele balsame behout den mensche in sijnre joecht; al dat seer es ochte ghequetset, dat behoetse van verrottene ende van quaden roke; ende si es soe heet van naturen, houtse de mensche in sine hant jeghen die raeien der sonnen, hi en mach die hitte niet ghedraghen.

Siet, alle dese dinghe moghe wi gheestelec verstaen in die menscheit ons Heren; want si es ons alse ene wijnranke, daer ons dore vloyt die wijn ewegher vrouden; ende si es ons alse ene balsamranke, daer ons ute vloyt die balsame onser gheesteleker ghesonden. Dese balsemranke Christus moet wassen op hoghe berghe, dat es, in die ghene die met vrien moede verhaven sijn boven alle hemele. Si weghen alle dinc cleine28, want si achten Christum groet; ende alsoe vele alse si alle dinc vernieuten connen ende cleine achten in haren ghemoede29, alsoe vele mach Christus wassen ende toenemen in hen, ende si weder in heme, ende niet meer30. Die bladere van onser balsamen bliven altoes groene, want die glorie Goods, daer Christus mede ghesiert es, die en mach niet vergaen: altoes blijft si groene ende glorioes te anesiene in die oghen alre heileghen. Dese balsemranke wart eens verhaven ende op ghebonden ane den stake des crucen; ende doe wart die scorse ghequetset met yseren naghelen, ende met dien scarpen spere31; ende ute dien gaten vloide die edele balsame, die ene ghewareghe medicine was32 van allen sonden. Ende die roke van dire balsamen was soe overvloedech van soetecheiden, dat hi vervulde hemelrike, ende erterike, ende die helle: ende hi en mach nimmermeer vergaen. Noch staen die gate al open in die edele balsemranke, ende die sele wi ruren33, niet met ysere maer met, scarpen beenen, dat es met onsen inwindeghen crachten. Want alsoe alse die beene draghen den lichame, alsoe dreghet minne ende begherte die ziele34: ende daer mede sele wi gherinen die wonden ons Heren. Ende soe die beene der minnen ende der begherten scarper sijn35, soe si die wonden dieper ruren36, ende soe die balseme der ghenaden meer ende soetere in ons vloeyt. Ende dese balseme behoet ons van sonden, ende daer mede behoutse ons in onse joecht, ende si vloyt ons altoes nuwe, alse wi die wonden gherinen: ende dat doet ons altoes vernuwen37. Maer werden wi seer van binnen overmids quade becoringhen, ochte sijn wi ghequetset van quader uefeninghen38: mach die balsame onse wonden gherinen, soe en selense niet stinken noch verrotten; maer si selen te hans ghenesen. Dese balseme heeft soe soeten roke daer si ute dien gaten vloyt, si mach ghenesen alle quale; si verwect. die helsche doede39; si maect den levenden dronken ende doet heme sijns selfs vergheten, alsoe dat hem van minnen ghelust te woenne in die wonden ons Heren. Ende alsoe ghelijct hi wel der duven, die altoes beghert te wonene in die gate van den steenroken; want Christus es die steenroke, daer wi altoes in woenen selen. Ute sinen gaten vloyt ons alle soetecheit; ende hier omme sprac Moyses, menech jaer vore die gheboerte ons Heren, van onser. uefeninghen40, alse ochte onse uefeninghe leden hadde gheweest, ende hise ghesien hadde41: ‘Si soghen, sprac hi, honech ute der steenroken, ende olie ute den alre hartsten steene42. ’Want dat sal onse uefeninghe ewelec sijn, dat wi sughen selen, ute dire steenroken der menscheit ons Heren, die edele balsame sijnre verdienten; ende die sal ons sijn sute boven al honech. Ende ute den alre hartsten steene, dat es sine godleke nature, daer ute sele wi olie sughen, dat is den heileghen Gheest: ende die heileghe Gheest sal ons sijn een afgront alre soetecheit. Altoes sele wi die menscheit ons Heren vore ons sien43, boven al verhaven, ende gheenecht den eweghen Worde des Vaders, in godleker claerheit.

Ende nochtan, na der selver menscheit, soe offert hem Christus den behaghene sijns Vader met allen sinen werken, ende met allen den ghenen die heme toe behoeren selen, van den iersten mensche tote den lesten. Ende hi wilt dat wi des in ons ghevuelen, ende dat wi dese offerande ewelec met heme doen. Ende hier omme sele wine offeren oetmoedech44, ghehoersam, vol alre doechde, levende ende stervende in die eere sijns Vader omme onsen wille. Ende wi selene offeren alse ·j· precioes vat vol edelre balsamen sijnre werdegher verdienten, ende alse onse eighene seat, daer wi mede ghecocht ende verloest sijn. Ende hi offert ons weder sinen hemelschen Vader alse sine eighene vrocht, daer hi omme ghestorven es: ende in deser underlingher offeranden nemt die Varier sijn ewech behaghen. Altoes bringhe wi die menscheit ons Heren vore die jeghewordecheit Goods, ende altoes venden wise daer Gode gheenecht; maer eighenlekere45 brinct Christus heme selven daer, dan wine daer bringhen; want hi brinct heme selven na sijnre wijs, ende wi bringbene na onser wijs. Want in al onsen toeganghe te Gode46, soe leeft Christus in ons, ende beweecht ons altoes na wise ende na mate onser minnen: ende hier omme mach hi altoes in ons wassen ende toenemen. Want ieghewelc toeganc te Gode in desen levene mach altoes meer gracien ontfaen, ende meer minnen; ende alsoe vele wert Christus levendere in ons, na ute vlote sijnre gracien47; ende wi werden levendere in heme, na toekeer onser minnen48.

Ende hier omme, alse wi die edele balseme in onse hande houden jeghen die raeyen der sonnen, dan wertse ons soe heet, dat wi die hitte niet ghedraghen en moghen. Alsoe ghelikerwijs, wille wi heet werden in godleker minnen, soe sele wi Christus menscheit met alle sinen werken vore ons nemen49, ende selenne offeren der werdecheit ende den behaghene sijns Vader, alse onse eighen vat met onser balsemen. Aldaer selen wi Christumme ontmoeten50 na sijnre godheit alse ene eweghe claerheit, dorschinende sine menscheit ende alle sine werke die hi ghewracht hevet in menscheleker naturen. Ende alse wi dan sine werke vore ons bringhen51 alse onse balsame ende onse eighene offerande, dan come wi rechte jeghen die raeyen godleker sonnen, die ons altoes op treckende sijn, ende alsoe heet, dat si ons, overmids die werke ons Heren, ute ons selven teren52, ende trecken ons tote in dat overste onser ghescapenheit53: ende daer vende wi Christumme in sijnre godleker claerheit, ende ute sijnre claerheit, soe sughe wi olie, dat es den heileghen Gheest. Want die heileghe Gheest es ghelijc der olien, die altoes berrende ende wallende54 es, ende vloiende55 in die balseme der verdienten ons Heren Jhesu Christi: ende aldus es die olie altoes met der balsamen verenecht. Want die confectie van deser salven die hevet Christus in heme selven gheordineert; ende dore heme ende ute heme soe vloyt dese salve in sine levende lede: ende dat soude wi met rechte alle sijn56.

Siet, aldus werden wi ghesalft ende gheheilecht; ende in deser wijs worden die apostele ghesalft ende gheheilecht. Ende hier omme ghinghen si voert in der cracht ons Heren predeken ende doepen; ende God was mede werkende ende confirmerende hare leven ende hare sermone met wonderleken tekenen ende met miraclen.

Nu hebdi die consecracie van den priesteren in der ouder wet ende in der nuwer wet; want ghi hebt vore wel ghehoert dat God gheboet dat men Aaronne consacreren soude ende sine sonen.

EINDE VAN HET EERSTE DEEL.

Footnotes

  1. Sur. adventus el mortis poenarumque Christi. ↩

  2. Sur. ea lamentabile quoddam erat desiderium et expectatio adventûs Christi. Het woord ellindech is kwalyk vertaeld door lamentabile. ↩

  3. Sur. et omnis eorum cultus. ↩

  4. Sur. et circa res peregrinas versabatur. ↩

  5. Surius vertaelt dit mael zeer wel in spiritali quodam exilio. ↩

  6. Sur. Et qui inter eos graviùs sentiebant exilîum, et sui redemptionem vehementiùs suspirabant, iidem sanctissimi erant. ↩

  7. B heeft overal ellenden. ↩

  8. Sur. acerba exercitia. ↩

  9. Sup. quod graecè chrisma dicitur. ↩

  10. Sur. Haec enim thesaurus sunt et opes Ecclesiac Sanctae. ↩

  11. Sur. et undè singulis quibusque, pro cujusque ratione ac necessitate et indigentia dispensant. ↩

  12. Sur. ceu balsami arbuscula est. ↩

  13. Sur.* in nos manans*. Het werkwoord uutvloyen is actief gebruikt. ↩

  14. Cfr. I ad Cor. 15, 22, sqq. ↩

  15. Door deze twee, behoude ons, make ons ghesont, vortaelt onze schryver, volgens de meening van den H. Hieronymus, het Hosanna der Vulgaet. Zie omtrent het gebruik van dat hebreeuwsch woord Jansenius, Commentarius in Evangelia, loe infra cit. ↩

  16. Hosanna in altissimis. Cfr, Matth. 21, 9, en Marc. 11, 10. ↩

  17. B. biddet ende roepet. ↩

  18. Sur. erga Damini in Sacramento adventum. ↩

  19. Sur. figuram colebant. ↩

  20. Versta dat is ons toegekomen. Surius vertaelt kwalyk: Quod enim illi precabantur, futurum erat. ↩

  21. Versta aenrackt. Surius heeft dat denkbeeld niet uitgedrukt. ↩

  22. Sur. coliturque. ↩

  23. Heden ruit of ruite, in 't fransh rue, in 't latyn ruta ↩

  24. B. claeuwen. ↩

  25. Sur. Cumque cortex ejus ferreis inciditur unguibus, aut osseis cultellis. ↩

  26. Sur. quem balsamum appellant. ↩

  27. Sur. et eximiae suavitatis odor. De hier gemeende Joden-balsem wordt nog hooger geprezen by Plinius, Nat.Hist. Lib, XII, cap. 54. Zie mede Tacitus, Hist. Lib. V, cap. 6. ↩

  28. Sur. qui omnia parpipendunt. ↩

  29. Sur. Iidemque quantum Omnia suo in animo nihilipendere ac nullius pensi habere nôrunt. ↩

  30. Sur. tantùm nec amplius, enz. ↩

  31. Sur. clavis et lancea acuta. ↩

  32. Sur. verum ac pracsentissimum fuit medicamentum. ↩

  33. Sur. contingemus. ↩

  34. Sur. ita amor et desiderium vel affectus animam gerunt. ↩

  35. Sur. Porrò quanto amoris et affectûs cuitelli ossei acutiores erunt. ↩

  36. Sur. tantò profundiùs attingent vulnera. ↩

  37. Sur. et id semper nos reparat renovatque. ↩

  38. Sur. ant èx malis exercitiis laesi simus. ↩

  39. Sur. inferni mortuos excitet. ↩

  40. Sur. de eo, quem nos hodiè servamus, cultu et exercitatione. ↩

  41. Sur. ac si jam tum prueteriisset, suisque eam inspexisset oculis. ↩

  42. Cfr. Deuter. 32, 13. ↩

  43. Sur. coràm adspectabimus. ↩

  44. Sur. Itaque offerre eum debemus ut humilem, enz. ↩

  45. Sur. magis propriè. ↩

  46. Sur. in quolibet nostro accessu ad Deum. ↩

  47. Sur. juxta suae gratiae effluxum. ↩

  48. Sur. secundum nostri amoris applicationem. ↩

  49. Sur. nobis proponemus. ↩

  50. Sur. atque inibi Christo....veniemus obviàm. ↩

  51. Sur. ante nos adducimus. ↩

  52. Sur. extra nosipsos nos consumant. ↩

  53. Sur. atque attrahant usque in supremum creatae essentiae nostrae fastigium. ↩

  54. Sur. ebulliens. Het werkwoord wallen beteekent ja koken, eigentlyk opborrelen. Zie Kiliaen, alsmede Pr. De Vries, Woordenlijst op der Leken Spieghel, bl. 675, en de aldaer beroepen schryvers. ↩

  55. Sur. promanans. ↩

  56. Sur. quae (membra) quidem nos omnes esse jure oportebat. ↩

Chapter 70 of 159