C. Vander offeranden der aermen

Maer ghi selt dat merken, in der ouder wet, was die sondeghe siele so aerm dat si niet vercrighen en mochte ene gheet ochte ·j· lam, so soude si offeren vore hare sonden ·ij· tortel duven ochte ·ij· jonghe duven. Ende aldus moghe wi oec doen: eest dat onse lijfleke nature contrarie ende weder vechtende es onsen gheeste¹ so en conne wise Gode niet gheofferen ghedoechsam, ende onnoesel, ende met innegher heeter ghelost te Gode weert²; ende aldus sijn wi aerm ende ommachtich onser senlecheit³. Ende al sele aermoede comt bi wilen van onbehoedder wandelinghen⁴ ochte overmids oude ghewoente van sonden, ende bi wilen overmids grote becoringhe des viants, ochte overmids ene ingheboerne oncuussce neighinghe die in selken mensche es van naturen. Die deser poente enich in heme ghevoelt, hi moet bliven vlien de werelt soe hi meest mach, ende alle treckende ocsune in sonden, ende boven alle dinc quade ghepeise ende oncuussce beelden van binnen⁵. Want ver Eva⁶, die senleke ghelost⁷, die heeft den appel in die hant ende biedtene Adame, dat es der redelecheit⁸; maer laet hi die dierne regneren⁹, soe wert die vrouwe onder voet gheworpen¹⁰. Ende hier omme selen dese menschen inwert vlien, ende soeken tortel duven op die hoeghe berghe in die wuestine¹¹, daer al selve duven pleghen te woenne; want die dese duven venden ende vaen sal¹², hi moet verhaven sijn op die hoeghe berghe, boven alle hemele, vore die jeghenwerdicheit Gods¹³. Dat es die wuestine daer die heileghe eremiten woencn, die alle dinc ghelaten hebben ende Gode na ghevolcht sijn in dat hoechste dat si gheleisten moghen¹⁴. Die ierste duve dat es ·j· redeleec ghesichte van Gode verclaert¹⁵, ende minne tote alre gherechticheit. Die andere duve dat es ·j· onghebeelt ghesichte ende met minnen verberren in enicheit¹⁶. Dese ·ij· duven salmen Gode offeren, ende den priestere in Gods stat: die ierste duve es vore die sonden der sielen, die andere duve es ·j· offer der salicheit, dat men al verberren moet in die eere Gods.

Die ierste duve die men vore sonden offert, diere sal die priester breken den hals ende die vloghele; maer hi en sal dat hoet niet ave trecken, maer hi saelt weder boeghen ende legghent onder die ghebrokene vloghele. Ende daer die hals ghebroken es, daer sal hi dat vel op scoren met sinen naghele, ende laten die wande des outaers bespringhen met den bloede. Dat ander bloet sal hi storten op die baesche bi der eerden, omme dat vore sonden es. Die plumen ende den crop sal hi werpen te orienten weert, met den asschen die ute den outare comen. Ende dat vleesch behoert heme toe, op dat hi bidde vore die sonde der sielen¹⁷. Maer hoe hi met der anderre duven doen sal, dat en vint men niet ghescreven; want hoe die scouwende gheest in minnen verberrent ende met Gode een wert, dat es boven redene: men caent ghespreken noch bescriven. Maer die duve die men vore sonden offert, diere moet men den hals breken: alsoe leert ons die joetsce wet ende oec sinte Pauwels. Want doe hi ghetrocken was op die hoeghe berghe der hemele, in dat levende paradijs, vore die jeghewerdicheit Gods, daer vinc hi dese ·ij· duven, dat es ·j· onghebeelt scouwen ende verberren in minnen, ende ·j· verlichte redene ende minne tote alre gherechticheit. Nochtan wart hi daer na seere becoert van den vleesce ende overmids den viant; ende alse hi des ghevoelde¹⁸, doe bekinde hi sine cleinheit ende sijn aermoede¹⁹, ende sprac aldus toe den Romeinen: ‘Dat goede dat ic doen wille, sprac hi, des²⁰ en doe ic niet; moer dat quade dies ic niet en wille²¹, dat doe ic²².’ ‘Alse ic ghelieve, sprect hi, der wet Gods²³ na den inren mensche, soe sie ic ·j· andere wet in minen vleesche, die weder vechtende es der wet mijnre overster redenen, ende leidt mi ghevaen in die wet der sonden die in minen vleesche es. Ende hier omme diene ic met minen inwendeghen mensce der wet Gods²⁴, ende met den vleesce der wet der sonden. Ic onsalich mensce, wie sal mi verledeghen van den lichame deser doet? dat sal sijn die gracie Gods overmids onsen Here Jhesum Christum²⁵.’

Siet, aldus was die heileghe apostel te diere tijt sijns lichamen onmachtich, want die oncuusce neighinghe sijns vleeschs die en conste hi ghedoeden noch verdriven: ende hier omme bekinde hi heme aerm, ende quam vore Gode ende vore die heileghe Kerke, ende claechde ende belide dat hi sine lijfleke nature niet gheofferen en conste alse ·j· onbevlect lam, ende alse ene gheet, met ghevoelleker heter ghelost te Gode weert. Ende aldus was hi neem; maer hi en was niet willich aerm, want hi hadde gherne der rikere offerande ghedaen²⁶. Ende hier omme en woude hi sine duven niet offeren; maer hi bat onsen Here dat hi heme die becoringhe ave name. Ende onse Here antwerde dat heme sine gracie gnoech ware, want in crancheit der becoringhen wert die doecht volmaect²⁷. Doe hi dat verstont, doe offerde hi beide sine duven in die hande ons Heren, want hi liet heme selven²⁸, ende wart willech aerm ende boechde den hals siere duven (dat was sijn begheren) onder die hande ons Heren Jhesu Christi ende der heilegher Kerken. Ende Christus brac der duven den hals ontwe ende die vloghele; ende doe wart hi onmachtich te begherne, ochte te vlieghene in enich verkiesen anders dan God woude. Ende doe leide Christus dat hoet (dat es den ghedoetden wille in onmacht²⁹ onder die te brokene vloghele, ende doe was die duve al bereet te bradene, ende doe sprac die heileghe apostel: ‘Nu willic glorieren in mine crancheiden, op dat die cracht Christi in mi woene³⁰.’

Want alsoe wel singhen die tortelduven in der nacht alse in den daghe, ende alsoe doen die willeghe aerme³¹: si verbliden hen ghelijc in der donkerheit ende in der claerheit, in lief, in leet, in licht, in swaer ende in allen dinghen die God op hen ghestaden wilt. Ende omme dat men die duven blideleec offert in brande van minnen, so comt Christus ende scoert dat vel, daer die hals ghecroect es, ende besprait die wande des outaers met den bloede; maer, want dat bloetstorten es vore sonden, so moedt oec neder vallen op die baesce bi der eerden. Die plumen dat sijn die goede werke daer die duve mede gheciert es, ende die crop alle der gaven Gods³² daer die duve mede ghespijst es: dit wert al ·j· offer Gods³³; ende hier omme sal ment worpen te orienten weert met den reliquien, dat sijn die asschen die comen ute den outare Gods. Dat vleesch sal sijn des priesters, die van Christus weghen die offerande doet, op dat hi bidde vore die sonde der sielen. Want gheliker wijs dat die Joetsche priestere ghespijst worden, na den lichame, van den uutwendeghen offere der sinagoghen, alsoe werden nu die goede priestere ghespijst, in den gheeste, van den inwendeghen offere der heilegher Kerken. Die sinagoghe offerde rindere, gheite, scape ende duven; ende dit ontfinghen die priestere ende offerdent voert Gode: ende die heileghe Kerke offert nu Gode penitencie, inneghe devocie, onnoeselheit, abstinencie, versmaden die werelt³⁴, minne ende gherechticheit; ende dese offerande ontfaen nu die priestere die overmids Christumme middelen tusschen Gode ende sijn volc: ende hier mede werden si ghespijst van binnen. Want al eest dat goede menschen offeren ende dienen in die heilige Kerke, ende in die hemelsche sale vore Gode³⁵, ende ieghewelc sonderlinghe van sinen gherechte; nochtan moet die priester alle die gherechten setten ende presenteren vore den hemelschen coninc, want in sinen ambachte en middelt niemen tusschen hem ende Gode; maer hi moet middelen met sijnre offeranden tusschen Gode ende alle die werelt. Want hi offert dat onnoesel lam Jhesum Christum oetmoedich, ghehoersam, verduldich, ghepassijt, sijn bloet stortende, ende van minnen stervende vore die sonden der werelt: ende met desen offere es gheenicht al dat leven der heilegher Kerken; ende boven dit offeren en es niet dan God, want Christus es God met Gode, ende met alle den sinen leeft hi ute Gode, ende met alle den sinen es hi wederboecht in Gode³⁶. Ende alse wi dese offerande doen alse ene sacrificie, soe vernuwen alle gaven, ende alle doechde, ende alle heilicheit; ende ieghewelc ontfeet dat heme toe behoert. Maer alse wi dese offerande doen alse een holocaustum, dat es ·j· offer der salicheit³⁷, dan mote wi al verberren³⁸; want dat vier der minnen es dan so eenvoldich ende so groet, dat hem niet en ontblijft³⁹, maer al verslent ende verteert in enicheit⁴⁰. Ende dese offerande te doene, dat es der goeder priestere leven ende hare inwendeghe spise: hier inne hebben si bevaen alle die Gode behaghen; ende die buten desen offere bliven, die bliven buten der gracien Gods. Ieghewelc proeve hem selven, ende ete van deser spisen, ende drinke van desen kelke⁴¹; want die van buten Gode offerande doet ende edt ende drinct, ende van binnen niet en ghesmaect, hi en es noch ter waerheit niet gheraect⁴².

Footnotes

1. Sur. si corpus nostrum spiritui adversum sit et repugnet. ↩

2. Sur. Tum enim Deo innocentes ac patientes, et cum interne ferventique erga ipsum affectu offerre nos haudquaquàm possumus. ↩

3. Sur. et impotes sensuum nostrorum sive partis sensitivae et sensualitatis. ↩

4. Sur. ex negligenti et incustodita conversatione. ↩

5. Sur. et internae imagines lubricae ac obscoenae. ↩

6. Dat is, vrouw Eva. Zie daeromtrent Bormans Aenmerkingen op Christina, bl. 39. ↩

7. Sur. Hic enim uxor Eva, id est, appetitus sensitivus. ↩

8. Sur. pomum manu tenens offert Adae, hoc est, rationi. ↩

9. Sur. Quòd si Adam ancillae permiseril dominandi potestatem. ↩

10. Sur. domina pedibus conculcabitur. ↩

11. Sur. intrò confugict, quaeretque turtures in altis eremi montibus. ↩

12. Sur. Nam qui hos turtures invenire et capere appetit. ↩

13. Sur. ultra coelos omnes in editissimos montes usque ad Dei conspectum et praesentiam sublevatus sit oportet. ↩

14. Sur. qui relictis et abdicatis omnibus, Deum ad altissiman quam attingere possint perfectionem, secuti sunt. ↩

15. Sur. rationalis adspectus à Deo illuminatus. ↩

16. Sur. et per amorem in unitate conflagratio. ↩

17. Cfr. Levit. 1 en 4. ↩

18. De verba van inwendige gewaerwording, hooren, voelen, denken, gedenken, vergeten, alsmede die van vreugde en droefheid, stelden oudtyds hun object in den genitivus, zegt Grimm, IV, Grammatik, bl. 661. ↩

19. Cfr. II Cor. 12. ↩

20. Hier is 't weêr een genitivus partitivus. ↩

21. Ook de begrippen van bidden, begeren, streven, en dergelyke werden by de verba door den genitivus uitgedrukt, zegt Grimm, IV, bl. 655. Zie, voor willen, bl. 656. ↩

22. Cfr. Rom. 7, 19. ↩

23. De schryver heeft den tekst van Paulus kwalyk gelezen of mis verstaen. Daer staet, Rom. 7, 22: Condelector enim legi Dei; en Ruisbroeck vertaelt als of er stond Cum delector, enz. ↩

24. Sparen, helpen, dienen en dergelyke vorderden oudtyds den dativus. Zie Grimm, bl. 687, vlgg. ↩

25. Cfr. Rom. 22-25. ↩

26. Sur. maluisset enim divitum offerre sacrificum. ↩

27. Cfr. II Cor. 12, 8-9. ↩

28. Sur. quandoquidem seipsum resignavit. ↩

29. Sur. hoe est, mortificatam voluntatem velut impotentem. ↩

30. Cfr. II Cor. 12, 9. ↩

31. Sur. Nam sicut turtures aequè benè noctu ac die canunt, ita et pauperes spiritu, enz. ↩

32. Sur. et gutturis vesicula (significat) omnia illa Dei dona et charismata. ↩

33. Sur. ceduntque haec in unum sacrificium Dei. ↩

34. Sur. mundi contemptum. Thans zegt men het versmaden der wereld. ↩

35. Sur. Nam tametsi boni omnes sacrificant et ministrant in Ecclesia sancta et aula coelesti coram Deo. ↩

36. Sur. reflectitur in Deum. ↩

37. Sur. id est, hostiam salutarem. ↩

38. Sur. jam penitùs conflagramus et concremamur. ↩

39. Sur. ut nihil illi possit esse reliquum. ↩

40. Sur. sed absumat et voret in unitate omnia. ↩

41. Cfr. I Cor. 11, 28. ↩

42. Sur. is necdum veritatem attigit. ↩