CXV. Bediedenesse van deser figuren

Siet met deser figuren beginghen die Joden dat jaerghetide der doet ons Heren¹ die toe te comene was, die wi nu begaen dat si leden es². Maer si moesten dit doen in septembre, dat es na den oechst, alse die tijt vervult was met coerne, ende met wine, ende met allen uutwendeghen vrochten³, tote enen tekene dat die doet Christi die werelt vervullen soude met ghenaden ende met allen gheesteleken vrochten. Ende alsoe gheliker wijs, in den beghinne doe God die werelt maecte, doe cierde hise met lijfleken vrochten; maer doe hise weder hermaecte met sijnre doet, doe cierde hise met gheesteleken vrochten. Ende hier omme volghen wi den gheeste⁴, ende begaen dat jaerghetide ter rechter tijt dat Christus staerf omme onsen wille.

Dat jaerghetide dat die Joden beghinghen, dat was ghe- heten die feeste der ghenadicheit Gods⁵, want op dien dach quam Moyses van den berghe neder, ende brachte boetscap toe den volke dat God ghesaecht ware⁶, ende dat hi hen vergheven hadde die sonde van den calve, dat si ghemaect hadden ende anebeedt⁷. Ende alsoe es Christus van den hemele neder comen, ende heeft ons gheboetscaept dat ons God alle onse sonden vergheven wilt, eest dat wi hopen ende ghetrouwen in sine doet.

Die dach der Joden was oec ·j· dach van gheeselinghen ende van penitencien, want beesten ende menschen, ende oec die kindere van ·vij· jaren moesten darven ende vasten van der eenre vespertijt tote der andere. Ende alsoe behoert oec ons allen, sunderlinghe penitencie te doene op dien dach dat Christus doechde omme onsen wile; ende alsoe alse si op dien dach vastten ende baden vore die dode, alsoe sele wi nu vasten ende bidden vore die ghene die in doetsonden sijn, ende vore ons selven, ende vore alle die in dat vaghevier sijn.

Ende op dien dach der ghenadicheit so purgeerde die bisscop der Joden dat tabernakel, ende al dat daer toe behoerde, met dien bloede dat gheoffert was vore alle die sonden des volcs van Israel. Ende alsoe dede Christus onse bisscop: hi purgeerde die heileghe Kerke, dat sijn alle die ghene die hem toe behoeren, met sinen preciosen bloede dat hi offerde sinen hemelschen Vader vore alle die sonden der werelt. Ende dit leert ons cleerleec die figure, want si sprect dat die overste bisscop der Joden op dien dach der ghenadicheit moeste nemen ene rode driejareghe veerse van sijns selfs properen goede, ende die moeste hi doeden ende offeren vore hem selven, ende vore die sonden sijns huus. Ende in deser wijs offerde Christus sinen eighenen lichame in die doet, die precioes was ende teeder al selke martilie te doeghene⁸, bloedich roet overmids die slaghe der gheeselen⁹, drie jaer out in ghemeinen kinnesse der Joden¹⁰. Ende dese offerande dede hi vore hem selven, ende vore sijn huus; want hi droech vri willens onser alre sonden: ende die en ghene sonden en bekende, hi es omme onsen wille sonde worden, sprect sente Pauwels¹¹; want hi woude doeghen, ende verworpen, ende versmaedt sijn, alse ·j· sondare die der doet ende alre scanden verdient hadde¹². Ende hier mede offerde hi ·j· lam al te verberne in die eere Gods, dat was sijn onnoesel leven, in eweghen brande van minnen. Ende hi offerde oec ·ij· bocke vore die sonden der werelt, dat was sijn gheesteleec leven ende sijn ghevoelleec leven. Dese ·ij· levene waren beide ghelostich ende heet omme ons te doeghene¹³. Maer si waren onweert ende stinkende alse bocke vore der Joden oeghen; ende hier op warp Christus (onser alre bisscop) lote, welc leven hi doeden soude vore onse sonden, ende welc hi ons levende behouden soude ende senden in die wustine. Doe viel dat lot op sijn ghevoelleec leven, ende dat gaf hi vrileec in die doet. Doe sette hi dat gheesteleec leven vore die jegheweerdicheit Gods; ende in dat hoeft sijns gheesteleken levens (dat was in sine persoenleecheit) so bat hi gheimeinleec vore alle die sonden der werelt, ende sende dat gheesteleec leven, met onser alre menscheit ende met onsen sonden, in die hemelsche wustine, dat hi ons daer eweleke God ende mensche level soude¹⁴. Want hi sende sinen gheest in die hande sijns Vader, nemmermeer weder te keerne in sterfleker naturen: ende na der figuren so es dit ons ·j· teken dat die sonden vergheven werden overmids sine doet.

Ende oec sprac die figure dat die bisscop der Joden sinen lichame in water dwoech, alse hi dese offerande dede. Ende alsoe dwoech Christus sinen lichame, dat es die heileghe Kerke, in sijnre offeranden met sinen watere ende met sinen bloede; ende na der figuren so dede hi ane ornament der cleinre priestere, want hi was onnoesel, suver ende oetmoedich tote der doet des crucen. Ende hi nam dat heete bloet van sijnre offeranden, ende ·j· wieroecvat vol berrender colen, dat was sijn herte vol berrender minnen, ende in deser minne berrende sijn ghebet ende al sijn heileghe leven. Ende dit was die specie die hi nam, daer hi mede inne ghinc, binnen den seile, in dat heileghe der heileghen, ende vervulde dat oraculum, dat was enicheit sijns gheests, met den roeke ende met den goeden gore sijnre heilicheit ende sijnre martilien. Ende aldus stont hi vore die jeghewerdicheit Gods, ende hi nette sinen vingher in sijn precioes bloet, ende bespraide seven werf met sinen bloede, te orienten weert, die stat der ghenadicheit Gods. Want te seven stonden¹⁵ heeft hi vriwillens sijn bloet ghestort vore onse sonden ende in die eere Gods, ende hier mede heeft hi ons ghesaecht die gherechticheit sijns Vader, ende heeft ons vercreghen ghenade ende verlatenesse al onser sonden, eest dat wi gheloeven willen ende heme met trouwen dienen. Ende hier omme¹⁶, alse hi dese offerande dede, so scoerde die cortine in den tempel, tusschen dat heileghe ende dat heilichdoem¹⁷, tote enen tekene dat hi ons den inganc des eweghen levens gheopent hadde, ende al dat ons middelen mochte ave ghewasschen hadde¹⁸ met sinen bloede¹⁹. Ende hi bespraide oec dat paviment, op dat wi enicheit des gheests altoes volclemmen mochten alse wi wouden²⁰. Ende in der selver manieren bespraide hi, met sinen bloede, dat tabernakel buten den seile ende sijn paviment, ende die ·iiij· hoerne des guldenen outaers, op dat wi in der heilegher Kerken ghepurgeert ende gheheilicht mochten werden, ende dat al onse leven Gode ontfankeleec worde, dat anders niet sijn en mach dan in die cracht sijnre doet ende in den uutstortene sijns heilichs bloeds. Ende hier omme was hi allene in die heileghe Kerke doe hi dese ghenadicheit volbrachte, want sijn inwendeghe werc was verborghen alle der werelt, ende dat wrachte hi allene, ende dat heeft ons meer verloest dan sijn uutwendeghe doeghen²¹; want het was die forme des doeghens van buten. Ende hier omme sprect die figure dat hi met sinen vinghere dat bloet spraide; want sijn bloetstorten ende al sijn doeghen was overmids den heileghen Gheest ende met sinen vrien wille²²: nochtan volmaecte sijn uutwendeghe doeghen sijn binnenste werc in ewegher eeren, ende dit toent ons oec die figure. Want alse die bisscop der Joden dat tabernakel purgeerde ende heilichde, doe was hi allene binnen ende ghecleedt alse die mendere priestere; maer alse hi holocaustum dede, so was hi buten, vore al dat volc, ende ghecleedt alse ·j· bisscop. Ende alsoe in der selver wijs, Christus onse bisscop die ghinc in, vore sine doet, in die enicheit sijns gheests, ende in die cracht sijns ghebeeds ende sijnre minnen; ende doe stont hi oetmoedich ende ghehoersam, achter sijn volc, met doechden ghecleedt alse een dyaken ochte een clein priester, ende offerde sijn heete bloet sinen hemelschen Vader; ende daer mede worde wi ghesuvert ende gheheilicht in sinen gheeste. Ende dit werc was verborghen alle der werelt.

Maer doe hi buten quam, doe stont hi oppenbaer vore al dat volc, ende keerde sinen rugghe in orienten ende sijn anschijn in occidenten, op dat wi merken mochten dat hi Adaems sonde, die in orienten ghesciede, ende alle sonden achter sinen rugghe gheworpen hadde ende al vergheven²³. Eest dat wi ghenade soeken, ende sijn glorioes anschijn anebeden te orienten weert, so wilt hi ons confirmeren ende onse voerhoeft tekenen met sinen heileghen bloede, dat onse crisme es, die niemen gheven en mach dan die bisscop. Ende die crisme es ghemaect van olien ende van balsamen; ende hier omme gheeft ons Christus olie, dat es den heileghen Gheest; ende hi gheeft ons balsame, dat es sine heileghe verdiente, op dat wi heilicheit ontfaen ende niet en verrotten noch en verderven in onsen sonden. Ende hier omme offerde hi sijn onnoesel leven in den outare des crucen, al te verberne in die eere Gods; ende daer mede offerde hi nieren, ende vette, ende al dat hem troest ende smaec gheven mochte in hemel ende in eerde; maer dat vleesch van der roeder veersen, dat was sijn ghemaertelide lichame, dien namen ·ij· priestere ende droeghene buten der stat al te verberne in asschen: ende dore die asschen ghoet die derde priester water, ende met dien watere werde wi ghedwaghen, al dat jaer over, van onsen sonden, gheliker wijs dat die Joden worden in der figuren. Christus ende Cayphas dat waren ·ij· priestere die dat vleesch leverden den heydenen, al te verberne in der maertilien; maer die derde priester die ons dat water dore die asschen ghoet, dat was die riddere die met den speere den doeden lichame in sine side stac; ende daer ute vloyde ons die heileghe doepe ende die andere sacramente, die ons suveren van sonden ende die alle jare vernuwen²⁴ in der heilegher Kerken, gheliker wijs dat si daden in der synagoghen.

Maer die priestere die die sacrificie daden in der synagoghen, die bleven alle onsuver tote der vespertijt, dat was die tijt, dat die Sone Gods mensche wart, ende sine side op dede ende daer ute sijn water gaf²⁵: die daer inne ghewasschen wert, hi es suver ende ghesont, ende keert weder te sinen volke dat es toe den ghenen die leven in kerstenen gheloeve. Ende dese sacrificie, sprect onse Here, sal wettich ende ewich sijn²⁶: niet die sacrificie der Joden, want si es vergaen; maer die sacrificie der heilegher Kerken die es wettich, ende die vrocht die daer na volcht²⁷ es eewich. Want na dien²⁸ dat die Joden reine worden overmids dat water dat men ghoet dore die asschen van der roeder veersen, so moghe wi wel reine werden overmids dat water dat ons vloyt ute den ghemaertiliden lichame Christi. Ende hier omme alle die ghene die dit water gherinen, die werden te male suver, want onse sacramente sijn volmaect. Maer die die asschen der Joden roerden, die bleven alle onsuver tote der vespertijt dat Christus, die clare sonne, neder daelde tote der doet des crucen, ende ons die heilighe sacramente gaf ute sijnre siden, die die figure der Joden volbringhen toe der waerheit die si betekende. Want die Joden die onsuver waren in der ouder wet, die moesten ghewasschen werden op den derden dach ende op den sevenden²⁹ dach; ende op den achten dach daden si offerande Gode ende den priesteren, na die wet Gods³⁰, ende na die maniere dat die vlecke haerre sonden was³¹; Ende alsoe worden si ghesuvert ende keerden weder tote haren volke. Ende dit was hare sacrament der penitencien. Ende alsoe eest nu met ons.

In den beghinne ons levens, alse wi gheloeven in den Vader, ende in den Sone, ende in den heileghen Gheest, dan hebbe wi ·iij· daghe, ende werden ghewasschen, in der doepen, in dat heileghe water dat ons Christus ghecocht heeft met sijnre doet; ende dan ghelove³² wi te levene na die wet Christi, die ons die ·iiij· Ewangelisten leren ende bescriven: ende alsoe hebbe wi ·vij· daghe. Ende overmids onse goede werke werde wi anderwerf ghedwaghen in den heileghen Gheest, ende alsoe volcht die achtenste dach dat wi offerande doen, ende keren weder tote onsen volke, dat sijn die uutvercoerne Gods. Maer werde wi noch onsuver in doetsonden, so behoeve wi echter ·iij· daghe³³, dat es gewarich rouwe, biechte ende gnoech doen³⁴: so werde wi echter ghewasschen in dat water der penitencien. Maer hier na moet volghen die sevende dach, dat es dat wi meinen ende begheren selen tote den inde van onsen levene Gode te dienne: alsoe werde wi suver ende ghesont, ende dan sijn wi selve Gods offerande, ende keren weder tote onsen volke in dat eweghe leven. Maer eest alsoe dat die sondare versuemt ochte versmaedt den derden dach, dat hi niet ghewasschen en wert in dat sacrament der penitencien³⁵, hoe heilich hi scene, ochte wat hi doechde wrachte³⁶, hi en mach niet ghesuvert sijn op den sevenden dach in den heileghen Gheest; maer hi wert gesceeden ute der ghemeinheit der heilegher Kerken, ende blijft verloren ende verderft van den volke van Israel dat Gode bescouwen sal. Ende dit was oec die wet der Joden. Maer leven wi in der gracien Gods, al valle wi dan in cleine ghebreke die men dagheleex nuemt, wi en sijn maer ontreint tote der vespertijt, dat es alse wi ons selfs ware nemen³⁷: dan daelt ons die sonne der ghenaden neder, ende in der gracien Gods werde wi ghedwaghen, ende keeren weder in enicheit met den ghenen die Gode besitten. Ende dit vende wi oec in der figuren.

Footnotes

1. Sur. Hac nimirùm figura Judaei futurae mortis Christi annuam celebrabant memoriam. C. heeft kwalyk beghinnen. ↩

2. C. die wi begaen dat si leden es. D. die wi nu begaen, die seder leden es. Surius vertaelt zeer wel: sicut nos modò praeteritae (mortis) celebramus (memoriam). Het woord begaen, inzonderheid gezegd van lyksplegtigheden, werd gehruikt in den zin van het latynsche celebrare. Zie daerover Kiliaen, en nadere inlichtingen by Huydecoper op Stoke, II, bl.263-64. Zie mede Halbertsma's Aanteekk. op den Spiegel Hist. bl. 3, 87 en 304. ↩

3. Sur. Veùm agebant id illi in septembri, quo fermè tempore solent frumenta, vina et caeteri fructus colligi et comportari. ↩

4. Sur. Quapropter nos spiritum sectantes, enz. ↩

5. Sur. solemnitas propiciationis. ↩

6. Sur. Deum placatum esse. ↩

7. C. ghemaect ende aenbeedt hadden. ↩

8. Sur. Itidemque Christus Jesus (neci ultro obtulit) proprium corpus suum reverà preciosum, et ad ejusmodi perferenda cruciamenta tenerum. ↩

9. Sur. et ex flagellorum ictibus planè sanguinolentum. ↩

10. Sur. idque cum jam tribus annis Judaeis passim omnibus innotuisset. ↩

11. Cfr. II Cor. 5, 21. ↩

12. Zie over dien genitivus de Aenteekk. van prof. Bormans, bl.30. ↩

13. Sur. quae ambae nostra causa perpeti vehementer sitiebant et ardebant. ↩

14. Sur. ut ipsa (vita) illic nobis et Deus et homo perenniter vivat. ↩

15. Sur. Septem enim horis. ↩

16. C. hier bi. ↩

17. Sur. velum templi quod medium erat inter sancta et sanctuarium. ↩

18. A.C. ave ghewasschen met. ↩

19. Sur. per ipsum nobis aeternae vitae aditum patefactum, et media omnia, quae nos possent impedire, ipsius sanguine abluta et abolita esse. ↩

20. Sur. adspersit etiam suo sanguine pavimentum, quo ad spiritûs unitatem, quotiès volemus, perfectè conscendere valeamus. ↩

21. Sur. Haec verò interna illius actio plus ad nostri redemptionem contulit, quàm perpessio externa. ↩

22. Sur. quòd enim Christus sanguinem suum fudit, quòd ita pro nobis pati voluit, id omne per Spiritum sanctum et liberrimam illius actum est voluntatem. ↩

23. Sur. eisque dedisse veniam. ↩

24. Sur. Et haec singulis renovantur annis in Ecclesia. ↩

25. Sur. usque ad vesperam, quo tempore Dei Filius hominem induit, et in Cruse patefacto latere suo, nobis indè aquam manavit, qua, enz. ↩

26. Erit hoc vobis legitimum sempiternum. Levit. 16, 29. ↩

27. Sur. Fructusque indeè consequens aeternus est. ↩

28. Sur. Si enim, ens.. ↩

29. Sur. tertio et septimo die hac aqua adspergebantur et expiabantur. ↩

30. Sur. quemadmodum erat lege praeceptum. ↩

31. Sur. et etiam pro ratione peccati, quo se commaculassent. ↩

32. C. beloven. ↩

33. Sur. jam rursus tres habeamus dies oportet. ↩

34. Sur. puta veram contritionem, confessionem, et satisfactionem. ↩

35. Sur. ut poenitentiae sacramento non abluatur. ↩

36. Sur. quamlibèt ille sanctus videatur, quaslibet virtutes prae se ferat et actitet, non potest die septimo expiari, enz. ↩

37. Sur. id est, donec nos ipsos observamus. ↩