CXVI. Noch van Aarons sacrificien ende siner navolgheren

Ic mochte u noch vele wonders segghen, hoe die Joden bevlect worden, ende hoe si daer ave ghesuvert worden in menegher wijs; maer dat latic al bliven. Mi dunct dats ons niet noet en es; maer die dinghe die ons leren hoe wi leven selen, ende die ons verwecken¹ ochte verbliden in den dienst ons Heren, die sijn ons orboerleec ghehoert². Ende hier omme willic u noch segghen van der sacrificien die Aaron dede, ende sine navolgheren, met den joetschen volke, hoe wel dat si Gode behaechden in dien tide der figuren. Maer die sacrificie die Christus selve dede, ende die sine navolghere noch doen met den kerstenen volke, die behaecht Gode alsoe vele bat, ende si es alsoe vele edelre, alse die waerheit es vore hare figure, ende alse een mensche es vore sine scadue, ende alse God es edel vore alle creaturen.

Nu verstaet mi vele rechte³.

Doe Moyses die prophete, na den ghebode Gods⁴, ghemaect hadde die heileghe salve, daer hi Aaronne ende sine sonen mede consacreerde priester te sine: op dien selven dach dat si volwijt waren, doe brachte al dat volc van Israel sine offerande (alsoe alse Moyses ende Aaron van Gods weghen gheboden), ende dat waren scape, ende rindere, ende gheite, ende duven, ende die dinghe die ic u hier vore ghenoemt hebbe. Ende hier ave nam Aaron die rechte scouderen ende die borste, die heme van rechte toe behoerden: al dat ander leide hi op den outaer der sacrificien, sonder vier⁵, want hi hadde dat eerdsche vier ute ghedaen. Doe recte hi sine hant uut, ende ghebenedide dat volc van Israel. Ende hi ghinc met Moysesse in dat tabernakel beeden, ende al te hans quamen si weder ende ghebenediden beide dat volc. Doe oppenbaerde hare die glorie Gods alle den volke, want God sende ·j· vier van boven, dat verberrende alle die offerande die op den outaer lach; ende alle die dat saghen die vielen neder in hare anschijn ende loefden Gode, want si bekinden in dien teekene dat hare offer Gode ontfankeleec was. Ende dit vier, dat hen God ghegheven hadde, behielden die priestere altoes berrende dach ende nacht; want hen en was niet gheorloeft⁶ enech vremt vier te hebbene in den outaer Gods. Maer daer na, doe si ghevoert worden ute haren lande in Babilonien, doe begroeven si dit vier onder die eerde⁷. Maer op dien selven dach dat si dit vier van Gode ontfinghen, so nam Nadap ende Abyu, Aarons sonen, wierroec, ende vremt vier in hare vate: ende al te hans quam ·j· vier der wraken van Gode, daer si beide in bevaen worden, ende bleven doet in enen oghenblicke vore die jeghewerdicheit Gods⁸; want God en woudse niet sparen in die sonde al selker onghehoersamheit.

Nu verstaet wat ic hier mede meine. Doe Christus die Gods Sone, dien ic Moysesse ghelike, doe hi sine bisscoppe ende sine priesteren consacreren ende wien woude, doe ghereidde hi sine crisme ende sine olie⁹, dat was op dien dach der ghenadicheit dat hi doechde ende starf omme onsen wille. Doe maecte hi dese edele confectie¹⁰, daer onse bisscoppe ende onse priestere mede ghewijt ende gheheilicht sijn. Maer die apostele en waren noch doe ter tijt niet wel bereet al selke heilicheit te ontfane: ende hier omme woudse onse Here leeren na sijn opverstannesse, met woerden ende met werken, ende met vele tekenen, op dat si ghesterct bleven int gheloeve, ende suvere vate worden priesterleec ambacht te ontfane. Ende al te hans na sine opvaert¹¹ worden si bereet; want si verloechenden haers selfs, ende versmaedden allen troest der werelt, ende volchden Christum na boven alle hemele, met rechter meininghen, met innegher devocien ende met herteleker liefden; ende si waren vastende, wakende ende beedend. Ende aldus bluschten si dat eertsche vier in den outaer der sacrificien, dat was in haren herten; ende alsoe worden si bereet dat hemelsche vier (den heileghen Gheest) te ontfane, want si worden selve eene weerdeghe offerande Gods. Ende op den viftichsten dach van onsen iersten paesschen dat Christus opverstont¹², so oppenbaerde hare die glorie Gods op den berch van Syon, daer si saten vergadert in enicheiden in vreden¹³: daer worden si alle vervult met den heileghen Gheest, ende ontfinghen die nuwe wet¹⁴, ende daer toe den Here der wet in vleescheleken herten¹⁵, ende hier omme waren si bekeersam¹⁶, haestich, ende bereet tote allen doechden; want si ghevoelden rechter karitaten te Gode ende tote allen menschen, ende daer inne hanct alle die wet ende die propheten¹⁷. Maer die Joden ontfingen die oude wet in steinen tafelen, want si waren altoes onghebroecsam¹⁸, ende hart, ende lichte nedervellich in ongheloeve¹⁹: ende hier omme ontfinc Moyses die wet der ghebode op den berch van Syna.

Want Syna luudt alsoe vele alse ene uutgaende becoringhe ochte proevinghe²⁰; ende in die ghebode Gods wert ieghewelc mensche becoert ende gheproeft, ochte hi te Gode behoert ochte niet. Ende Syna luudt oec alse vele alse ·j· ghebot ochte ene mate²¹, want alle die ghebode sijn te houdene alse ·j· ghebot, ende die ·j· brect, hi es van allen sculdich²²; want si sijn alle ene mate ons levens, ende so wie die mate niet en brinct ten ordeele Gods, hi moet eweleec verdoemt bliven²³. Maer die minne die die apostelen ontfinghen die es sonder mate; ende hier omme waren si overvloedich vol²⁴, ende uutvloiende in allen doechden. Want gheliker wijs dat Aaron, die bisscop der Joden, op den "/>dach dat hi volwijt was, sine hant uut recte ende ghebendide dat volc, alsoe dede oec sente Peeter, onse bisscop: op dien dach dat hi volwijt was, so recte hi sine hant uut ende ghebenedide dat volc, ende vertrae²⁵ hen die prophecie, die Johel die prophete besereven hadde over langhe jare te voren, dat God soude senden sinen gheest over alle vleesch (dat es te verstane in manne ende in vrouwen), ende hoe si propheteren souden ende visioene sien, ende droeme droemen, ende vele tekene, die ghescien souden in hemel ende in eerde, vore den lesten dach²⁶. Daer na vermaende hi hen dat Jhesus Christus vele teekene ende mirakelen vore hen ghewracht hadde, ende toecomende dinghe voreseecht hadde, ende dat sine, met rade ende met den vorewetene Gods, in quader menschen hande ghelevert hadden in die doet²⁷, ende datten God op verwect hadde, ende ontbonden die pinen der hellen²⁸, daer bi dadt onmogheleec was dat hi ghehouden worde van der hellen²⁹. Ende dit proefde hi hen met vele veersen in den Psalmen Davids³⁰, dat sine siele in die helle niet bliven en mochte, noch dat sijn lichame niet verrotten en mochte³¹. Ende dit toende hi hen claerleec dat David Christum hier mede meinde, ende niemen anders; maer dat hi op verstaen ware ende op ghevaren, ende sate ter rechter hant sijns Vader, dit tuucht oec die prophete David, ende wi tughen oec, sprac sente Peter, dat hi sinen heileghen Gheest in ons ghesent heeft, die in ons werct gheliker wijs dat ghi hoert ende siet³². Doe si dit sermoen hoerden, doe roerde die heileghe Gheest hare herten, ende si worden verwermt³³, ende begonsten te roepene met compunctien, ende hadden rouwe van haren sonden, ende spraken toe den apostelen: ‘Lieve brodere vat moghe wi doen?’ Doe sprac sente Peter: ‘Doet penitencie, ende ieghewelc doe hem doepen in den name ons Heren Jhesu Christi, in verlatenesse van sinen sonden, ende ghi selt ontvaen die gave des heilichs Gheests, ende selt spreken met allen manieren van tonghen alse wi doen³⁴. ’Ende vele andere troesteleke waerde sprac hi hen toe, ende met inneghen ghebede aenriep hi die macht Gods ende ons Heren Jhesu Christi, ende alle die sijn sermoen ontfinghen die worden gheloevich ende ghedoept, ende diere was ontrent ·iij· dusentich op den Cinxen dach³⁵, ende daer na, op enen anderen dach, vijf dusentich³⁶.

Ende dese bleven alle vast ende ghestadich³⁷ in die leringhe der apostele, ende hier mede worden si ene weerdeghe offerande Gods, ende ghemeinleec alle daghe braken hen die apostelen dat levende broet des heilichs Sacraments, ende oec lijfleeke noetdorft³⁸; want niemen en hadde proper goet, maer al ghemeine³⁹. Ende so wie sijn erve vercochte, hi brachte den scat vore der apostele voete, ende si deilden dat, ende gavel ieghewelken dies hem noet was; ende si waren alle eens herten, ende eens moeds, ende eens willen in karitaten.

Ende dit es dat vier dat Christus sant in eerterike, dat eweleec berren sal. Maer wi moetens ware nemen ende voeden met doechden, gheliker wijs dat die Joden haer vier, dat hen God sende, voedden met droeghen houte: nochtan eest al vergaen; maer onse vier blijft eweleec. Maer wert die mensche van sinen vianden ghevoert ute sinen lande in Babilonien, dat es in donkerheiden van sonden, so es dat vier der karitaten begraven ende verborghen in die heileghe Kerke. Maer mochte hi weder comen te lande, dat hi sine eighene herte omme groeve⁴⁰; ende vonde hi dan vet wa- ter⁴¹ (dat sijn inwendeghe trane van devocien ende van rouwen), die soude hi toenen der sonnen der ghenadicheit Gods; ende met dier sonnen soude hi weder outfunken, ende meer berren dan hi te voren dede. Ende aldus ghevielt den Joden met haren viere in der figuren⁴². Maer boven alle dinc ieghewele hoede hem van vremden viere; want die ierste prietere die in den tabernakel Gods vremt vier brachten, die storven te hans van der gadoet; ende die ierste menschen die nye⁴³ in die heileghe Kerke vremt vier bringhen wouden, die storven oec van der gadoet, ende dat was Ananias ende Saphira. Si vercochten hare erve, ende wouden coepen hare noetdorft, jeghen den heileghen Gheest, int ghemeine goet der heilegher Kerken⁴⁴; maer si veinsden hen ende loghen den heileghen Gheest in dien dat si behielden ·j· deel van dien ghelde, ende dander deel brachten si vore der apostele voete, want si minden meer eyghene hebbinghe dan ghemein goet. Ende si en betrouden den heileghen Gheest noch der heilegher Kerken niet gnoech; ende hier omme en gaven si hen niet over, met al dien dat si hadden⁴⁵, in die hande Gods ende der heilegher Kerken, want si besaten hen selven ende al dat si hadden met eighenre minnen: ende dat was dat vremde vier dat sente Peter wale bekinde in sinen gheeste, ende verweet hen dat si den mensche niet gheloghen en hadden maer Gode, die alle herten binnen siet. Ende al te hans worden si verveert, ende vielen neder, ende storven vore der apostele voete⁴⁶.

Ende hier omme moghe wi ons alle sere ontsien⁴⁷; want wi souden met rechte te male Gods sijn, ende ons selfs niet⁴⁸, ende sonderlinghe gheesteleke menschen, die in ordenen sijn ende hen selven met specialen gheloeften verbonden hebben met Gode; want si hebben heme gheloeft reinicheit, ende haren prelaten ghehoersamheit, ende niet te hebbene noch te besittene met eighenheit: ende die dit breken, al leven si in den vleesche⁴⁹, si sterven in den gheeste, want si sijn versceeden van alre heilicheit. Ende alle die menschen die Gode meer minnen omme haers selfs orbore dan te sijnre ewegher eeren, ende Gode meer dienen omme haer eighen ghewin dan ute rechter melder caritaten: dese berren alle hare offerande met vremden viere dat ute Gode niet comen en es, maer uut haren eerdschen herten ghesaect. Ende alle die sacrificie der heilegher Kerken, die men meer doet omme uutwendich ghewin, dan ter eeren Gods ende uut rechter caritaten ten evenkersten, die berren alle met vremden viere. Ende alle die prelate ende priestere der heilegher Kerken, die meer staen na goet ende eere der werelt, dan na die eere Gods ende salicheit haers volcs; ende die meer soeken ende begheeren sonderlinghe spise ende dranc haers lichamen, dan eweghe spise haerre sielen: deser liede leven ende hare offerande berren al met eerdschen viere, want si soeken hoe si der werelt behaghen; ende dat goed Gods, dat si te vergheefs ontfaen hebben ende te vergheefs uut caritaten dispenseren sou- den⁵⁰, daer mede soeken si dicwile eerdsch gewin. Ende hare leringhe ghelijct haren levene, want si veranderen die sentencie Gods ende der heilegher Scrifturen met valschen gheloesen⁵¹, op dat hare leringhe den ghenen behaghen moghe die hen gheliken, ende haren rade volghen willen. Ende hier omme sijn die leeke die Gode leven, vele wiser dan die gheleerde die der werelt leven ende haren vleesche. Want met der wijsheit Gods verwinnen die leeke die werelt, hare eighen vleesch ende alle hare viande; maer met den letteren, ende met alle der wijsheit die die werelt gheleisten mach, sonder die wijsheit Gods, blijft men verwonnen ende altoes in confusien: want wijsheit der werelt dat es doerheit vore Gode⁵². Ende hier omme soude wi met rechte waken ende beeden, ende sober sijn, ende keeren onse inwendeghe anschijn toe der ewegher waerheit, op dat wi die wijsheit Gods ontfinghen die ons wijsde ende leerde⁵³ hoe wi leven souden na den liefsten wille Gods. Maer sunderlinghe boven alle andere menschen, so souden hen prelate, priestere ende leeraren alsoe regheren, dat si die wijsheit Gods ontfaen mochten; want si sijn sculdich te draghene den last der heilegher Kerken met levene ende met leeringhen, in dien dat si Christus erve besitten beide gheesteleec ende lijfleec⁵⁴: hier ave souden si dispenseren ieghewelken dies hem noet ware, want si moeten middelaren sijn tusschen Gode ende sijn volc, dat es met den sacramenten, met haerre sacrificien, met haren ghebeden ende met der doet ons Heren Jhesu Christi, ende met alle dien goede dat si van Gode ontfaen hebben, ende dat noch sine es⁵⁵. Daer mede souden si heme met rechte dienen ende sijnre familien: ende hier toe behoert groete doecht, verlichte redene ende clare bescheedenheit⁵⁶.

Ende dit es de sake dat God verboet den priesteren in den ouden testamente wijn ende al dat dronken maken mochte, te dierre tijt dat si dat volc berechten souden⁵⁷, op dat si niet en storven⁵⁸. Want dat es, sprac hi, ·j· ewich ghebot in uwe priesters gheslachten⁵⁹, op dat ghi const hebt te onderscheedene tusschen heilich ende onheilich, tusschen bevlect ende reine, ende dat ghi leren moghet den kinderen van Israel mine wetteghe ghebode, die ic tote hen ghesproken hebbe overmids Moysesse.

Siet met deser figuren moechdi merken dat nu vele priestere dronken sijn, ende ghestorven ane der sielen⁶⁰. Want die waerheit die Christus gheleert hevet ende Moyses, die en willen si noch weten, noch leven, noch leeren⁶¹; want overmids hoeverde, ghierecheit, gulsicheit ende oncuuscheit, sijn si alsoe dronken ende verdwaest, dat si en gheenre doecht en ghevoelen. Ende hier omme sprect die prophete: ‘Alse die mensche in eeren was, so en verstont hijs niet: hi es gherekent met den sotten beesten ende es hen ghelijc ghemaect⁶²,’ dat es overmids onbekinnesse ende sijn beesteleec leven⁶³. Nochtan moechdi wonder merken in desen tide. Want alse die joetsche priestere eenich doet dinc handelden dat van selven ghestorven was, dan worden si onreine na hare wet, ende op dien dach en mochten si Gode en gheene offerande doen vore hen selven, noch vore sijn volc; noch oec des volcs offerande gherinen, omme dat si onsuver waren: ende hare offerande dat waren calvere, ende scape, ende al selke dinc. Maer nu vent men vele priestere, al eest dat si onreine ende onwerdich sijn van sielen ende van live, si sijn nochtan so hoeverdich ende so stout vore Gods oeghen, dat si den reinen lichame ons Heren dorren consacreren, ende met haren onreinen handen dat weerdeghe Sacrament gherinen, ende offeren dat precioese bloet dat ute ghestort wart vore die sonden der werelt. Ende dat selve ghieten si in haren vulen sondeghen balch⁶⁴, alse ocht hen toe behoerde, ende alse ochte sijs weerdich waren. O wi! der scanden vore Gode ende vore alle die werelt⁶⁵! want die heilicheit die Christus ende die ierste priestere stichtten met haren levene ende met haren bloede⁶⁶, die destrueren die quade priestere die nu sijn, met haren scandeleken sonden; want si sijn alse eene confusie ende een lachter⁶⁷ in die werelt. Ende alsoe alse in den beghinne der heilegher Kerken die scadue sente Peters ghesont maecte alle die sieke die hare toe quamen⁶⁸, alsoe stinct nu die locht van den sonden ende van der quader famen der onreinre priestere die nu sijn; ende van der stinkender locht der quader famen werden vele menschen siec ane der sielen; ende selke⁶⁹ sterven in doetsonden, ende hier na en volcht anders niet dan eweghe confusie met den duvelen, in den putte der hellen. Ende dat es wel recht dat si met den ghenen eweleec woenen in tormenten, dierre knechte dat si gheweest sijn in den tide der gracien, dat si Gode ghedient souden hebben.

Niet meer en willie spreken van den quaden papen, maer ic wille voert spreken van den besten papen die leven⁷⁰.

Sur. quae verò, quemodmodum vivendum sit, nos instituunt, quaeque ad Dei famulatum et cultum nos excitant, in eoque nos exhilarant. ↩
Sur. ea sanè utiliter proponuntur. ↩
C. wel te rechte. ↩
Sur. ex Dei praecepto. ↩
Sur. nullo tamen igne supposito. ↩
Versta want het was hun niet geoorlofd. ↩
Cfr. II Machab. 1, 19. ↩
Cfr. Levit. 10, 1-2. ↩
Sur. oleum et chrisma suum confecit. Het verouderde ghereiden zegt zoo veel als bereiden, gereed maken. ↩
Sur. Eo, inquam, die praeclarum hoc confecit chrisma vel unguentum. ↩
Sur. Moxque ab ejus ascensione. ↩
Sur. Die autem quinquagesima à primo Paschate nostrō, quo Christus resurrexit. ↩
Sur. ubi erant congregati pariter in pace. ↩
Cfr. Act. 2. ↩
Sur. atque etiam Dominum legis in labulis cordis carnalibus. ↩
Sur. unde mox flexibiles, alacres, agiles, enz. ↩
Cfr. Matth. 22, 40. ↩
Dat is onbuigzaem. Kiliaen heeft enkelyk brok-saem, lentus, flexilis. Zie de Christina van prof. Bormans, bl, 312. ↩
Sur Semper enim durae cervicis, immorigeri, rebelles, et ad infidetitatis vitium proclives erant. ↩
Sur. Est enim Sina in nostro idiomate idem quod tentatio egrediens. ↩
Sur. idem quod mandatum unum vel mensura una. ↩
Cfr. Jac. 2, 10. ↩
Sur. damnationi perpetuae adjudicabitur. ↩
Sur. Unde etiam cunctis virtutibus superabundabant ac effluebant. ↩
Vertrecken, met den acc. rei en den dat. personae, is gelyk aen ons huidig vertellen, verhalen. Zie Kiliaen. ↩
Cfr, Act. 2, 16, sqq.; en Joël, 2, 28. ↩
Hune definito consilio et praescientia Dei traditum, per manus iniquorum affligentes interemistis. - Act. 2, 23. ↩
Solutis doloribus inferni. - Ib. 24. ↩
Juxta quod impossibile erat teneri illum ab eo. - Ib. ↩
Sur. Quod deindè Davidis testimonio confirmavit, aliquot ejus ex Psalmis adductis versibus. ↩
Cfr. Act. 2, 27; et Ps. 15, 10. ↩
Cfr. Act. 2, 31, sqq. ↩
Compuncti sunt corde. - Act. 2, 37, - Onze Hss. A, C en D hebben verwermt, doch in een ander Hs. van professor Serrure staet verworemt. ↩
Cfr. Act. 2, 37, sqq. ↩
Cfr. Act. 2, 41. ↩
Cfr. Act. 4, 4. ↩
Sur. Et hi omnes perseverabant in doctrina Apostolorum. ↩
Sur. et etiam victus necessarii. ↩
sed esrant illis omnia communia. Act. 4, 32. ↩
Sur. qui si... usque adeo reverti possit, ut proprium cor suum effodiat. ↩
Sur. inventamque aquam crassam. ↩
Cfr. II Machab. 1, 20, sqq. ↩
Dat is ooit. C heeft het woord neit, en D heeft ye; maer ye en nye zyn eensluidend. Zie Bormans op Christina, bl. 375. ↩
Sur. qui distractis ae venditis agris suis, contra sancti Spiritûs voluntatem communibus Ecclesiae bonis necessaria sibi mercari volebant. ↩
Sur. ea re non totos cum omnibus quae habebant.... tradebant. ↩
Cfr. Act. 5. ↩
De zin is: En daerom mogen wy allen zeer bevreesd zyn. Zie Huydecoper op Stoke, II, bl. 503. Surius vertaelt al te vry: Quae cùm ità, se habeant, est sanè quod plurimum erubescamus. ↩
Sur. quippe quos jure meritoque totos Dei esse oportet, non nobis ipsis vivere; idque potissimum homines religiosos, enz. ↩
Sur. tametsi corpore vivunt, sed spiritu mortui sunt. ↩
Sur. quae gratis perceperunt, quaeque gratis ex vera charitate dispensare ac dispartiri deberent. Kiliaen heeft vergeefs, vergevens in de beteekenis van frustra, en ook in die van gratis, gratuito. ↩
C. ghelosen. Sur. falsis quibusdam et commentitiis glossis. Kiliaen, in zyn Appendix peregrinarum dictionum, geeft alleen glose. ↩
Sur. Mundi enim sapientia stultitia est apud Deum. ↩
Sur. quae nobis indecet, nosque instituat. ↩
Sur. dum Christi haereditatem et corporalem et spiritalem occupant, unde etiam, enz. ↩
Sur. quae etiamnum illius sunt. ↩
Sur. ratione illuminata et discretione dilucida opus est. ↩
Sur. eo tempore quo intrarent in Tabernaculum testimonii, et papulum essent instructuri. ↩
Sur. ne morerentur. ↩
Sur. Praeceptum enim, inquit, sempiternum est in generationes vestras. ↩
Sur. multos hodie sacerdotes ebrios esse et mortuos secundum animam. ↩
Sur. eam nec scire, nec vivendo sequi, nec docere volunt. ↩
Cfr. Ps. 48, 21. ↩
Sur. videlicet per ignorantiam et vitam bestiatem. ↩
Sur. eundemque in putentissimam sui ventris cloacam mittere, enz. Het woord balg is zoo veel als buik. Zie over zyn' oorsprong Halbertsma's Aanteekeningen op Maerlant, bl. 158 der Inleiding. ↩
Sur. O rem indignam, ô probrum ac dedecus coram Deo et orbe universo! Het wi der Ouden is ons wee. Zie Huydecopers Proeve, II, bl. 407, en de Aenteekk. van Bormans op Christina, bl. 457. ↩
Sur. Quae enim à Christo Jesu et primis sacerdotibus sanctitas, vita ipsorum et sanguine fundata est, eam improbi, enz. ↩
Dit woord, etymologisch het zelfde als het huidige laster, beteekende eertyds ook schande, als hier. Zie De Vries, Woordenlijst, enz. bl. 490. ↩
Te weten tot die schaduwe. Surius vertaelt ad attactum umbrae. ↩
Sur. et nonnulli etiam, enz. ↩
Sur. de optimis, quos mundus habeat, sacerdotibus. ↩

Chapter 117 of 159

CXVI. Noch van Aarons sacrificien ende siner navolgheren

Footnotes