Skip to the text
Ember
PT

CXVIII. Vanden broden die op der tafelen laghen

Hier na sprect die figure dat Moysesse gheboden was dat men altoes broede soude legghen op die tafele in den tabernakel, vore die jegheweerdicheit Gods. Ende alsoe heeft ons Christus ghedaen in die heileghe Kerke, want hi heeft ons gheleecht op die tafele onser caritaten levende broede des hemels, dat es sinen heileghen lichame, sine passie ende sine doet, ende sijn glorioese leven met alle sijnre verdienten: ende dit es onse gheesteleke spise nu ende eweleec. Ende hieromme sprect die meester in der istorien dat die broede, die die joetsche priestere leiden, dat si wit blickende waren, van edelre tarwenre bloemen, ende sonder heefsel. Ende dit betekent ons wel den weerden lichame ons Heren, want hi onnoesel ende reine was in den staet der gracien, ende nu blickende claer es in den staet sijnre glorien. Ende hi es ons van edelre bloemen ghemaect der reinre maghet Marien; ende hi bleef altoes derf ende onverhaven in alre eeren, vast ende onghecorrumpeert van allen ghebreke. Maer die broede die de joetsche priestere leiden, die moesten voldoen ene mate die men nuemt ephi, ende die mate ephi heeft in hare bevaen ·iij mudde, ende elc mudde es ene volcomene mate; want modius dat es een volmaect ghemet1, dat Moyses selve ordineerde in die joetsche wet. Ende aldus willic segghen (bi gheliken, niet eigheleec, want God sonder mate es) dat in onsen Sacramente sijn ·iij· mudde volmaect, want daer es ene lijfleke nature, ende ene gheesteleke nature, ende die godleke nature, dat es lichame ende siele, ende een godleec persoen. Voert meer, die broede der Joden worden ghemaect van dobbelre tienden2, want die tiende die de Leviten ontfinghen van alle den volke, die vertienden si voert noch eens den priesteren3; ende daer ave maecten si die broede. Maer vore den tijt van Adame tote Moysesse, so plach men die primicien ende tienden te verberne in die eere Gods. Maer doe onse Here dat priesterscap vercoes ende sette boven sijn volc4, doe ontfinghen si in Gods scat primicien ende tienden die Gode van rechte toe behoerden. Want alsoe alse een dat ierste es in den ghetale, alsoe es tiene volmaectheit des ghetaels: ende alsoe es God beghin ende inde, ierste ende leste alles goets. Ende hier omme gaven si primicien, dat was dat ierste van haren vrochten, want si begheerden dat God, hare beghin, met hen verenicht worde; maer seder dat God mensche worden es, so en gheve wi nemmer primicien, want onse beghin heeft hem met ons verenicht5. Maer sele wi weder met heme vereneghen6, so moete wi tiende gheven van al onsen vrochten, lijfleec ende gheesteleec, uutwendich ende inwendich, want wi sijn sculdich te bekinnene dat al dat wi sijn, ende hebben, ende vermoghen, dat comt ons al van sijnre ghenaden. Ende hier omme ghebiedt ons die wet Gods dat wi tiende gheven van uutwendeghen dinghen na gherechticheit, ende na die costumen van den lande daer wi inne sijn: ende ic hope dat wi daer mede ghestaen vore Gode7, nochtan sijn die costumen sere onghelijc van tienden te ghevene in ieghewelken lande8. Maer van deser tienden en maect men die broede niet die onse priestere gheesteleec spisen in den tabernakel Gods; maer wi moeten ons selven vertienden ende alle onse werke, nochtan dat wi te male Gods sijn9. Ende dit vertienden en es anders niet, dan dat wi onse senne ende onse nature houden ende bedwinghen onder die ghebode Gods, ende dat wi ons eighens willen versterven in den wille Gods. Ende dese tiende selen wi offeren Gode, in die hande der priestere, want onsen priesteren ende onsen prelaten moeten wi ghehoersam sijn, die ons regeren van Gods weghen, ende die tusschen ons ende Gode middelen10 met haerre sacrificien, met levene, met leringhen ende met den sacramenten der heilegher Kerken, dier wi niet ontberen en moghen, ochte kersten gheloeve moeste te gaen, dat onmogheleec es: want priesterscap sal bliven tote in den inde der werelt, wien lief wien leet11, ende kersten gheloeve ende Christus met ons in den Sacramente12. Want sente Peters sceepken sal doer liden alle vloede van doeghene13, ende sal die vercoerne voeren in die havene der glorien Gods; ende alle die vallen ute den scepe kerstens gheloefs, die selen alle bederven.

Ende hier omme sijt ghehoersam, verloechent uwes selfs, bedwinct uwe senne ende uwe nature, ende volcht Christumme na met uwen cruce: ende aldus offert uwe tiende Gode in die handen uwer priestere14. Want Christus selve gaf sine tiende, ende was ghehoersam toe der doet omme onsen wille, ende offerde hem sinen hemelschen Vader in die hande der quader priestere, die sine viande waren; ende hi heeft sine tiende met der onser vergadert in die heileghe Kerke; ende hi wilt ons onse ·ix· paertien laten tote onser noetdorft, eest dat wi heme die tiende gheven. Want indien dat wi rechte ghehoersam sijn, so werde wi deelachtich alles goets, ende hebbeleec tote allen doechden, ende so moghe wi vercrighen alle wisen van doechden, ende opclemmen alle orde- nen ende alle coere der inghele15, ende der heileghen: ende dit vermoghen wi met goeden werken, dat sijn die ·ix· paertien die wi behouden tote onser noetdorft; want dit es onse spise ende die broede der leeker, dier alle menschen noet es16. Maer die tiende hier ave es onse vrie overgheven in den wille Gods: daer mede werde wi Christo gheenicht in den tienden coer, ter rechter hant sijns Vader17.

Ende van deser tienden werden ghespijst priestere ende leviten ende alle die religië der werelt18; want van onser ghehoersamheit verbliden hen die inghele, ende die heileghen, ende sonderlinghe alle die ghene die den rade Gods leven boven die wet der ghebode19. Want overmids hare ghebet, hare heileghe leven ende hare leringhe, ende die oefeninghe der heilegher Kerken, so blijft ghestendich die kerstenheit20; want en daedt die heileghe Screfture, priesterscap, ordenen, ende religien21, kerstenheit ware langhe te gaen: elc soude volghen sinen goetdunkene ende sinen sotten invallen22: alse menich hoet alsoe menich wech23. Ende aldus soude dat volc verdwasen, ende kerstens gheloefs vertien, ende alre doecht vergheten. Ende hier omme, wildi leven die ghebode Gods24, ende gheesteleec ghespijst sijn van uwen goeden werken, so gheeft die tiende, dat es ghehoersamheit uwen priesteren; maer hebdi ghehoersamheit gheloeft, so sidi leviten ende leeft van tienden: so seldi houden die rade Gods. Wildi dan ghespijst werden in gheesteleker oefeninghen, so moedti uwe ghehoersamheit noch eens vertienden; ende van diere tienden so maect men die broede die altoes ligghen vore den oeghen Gods, ende die allene priestere legghen ende eten op den saterdach in den tabernakel Gods.25

Ic hebbe hier vore gheseghet dat Jhesus Christus hem selven ende alle sine werke ghegheven ende ghelaten heeft der heilegher Kerken. Ende dit es ene volmaectheit ons levens ende onser werke26; want hi es leven der levendere27 ende heileghe der heileghen; ende sine ghehoersamheit es ons ene voregaende offerande boven alle onse goede werke die wi Gode gheofferen connen28: ende aldus es hi die tiende van onser tienden, dat es ene volmaecte eere alle der eeren die wi Gode ghedoen moghen. Ende hi es selve die ierste priester, die hemelsche broede heeft gheleecht op die tafele onser caritaten, dat es sine glorioese lichame, dien hi ghegheven heeft ons te eenre ewegher spisen. Ende dit ambacht vernuwen die priestere in den sacramente, die te sijnre eeren ghesalft ende ghewijt sijn, ende niemen anders en maecht doen. Ende alsoe waest oec in die joetsche wet: niemen en mochte die broede legghen dan die priestere, die daer toe gheheilicht ende ghewijt waren; ende niemen anders en mochte in den tabernakel comen, noch van dien broeden eten, dan die priestere: ende hier omme hietent die priestere-broede. Maer nu heeft Christus onsen tabernakel so wide op ghedaen, si gaen alle inne29 die met den cleede sijnre gracien ghecleedt sijn; ende hi es selve die overste priester die onser alre caritate met der sijnre verenicht heeft; ende hi es so milde ende mint ons so sere, dat hi ons hem selven gheeft in spisen ende in dranke op die tafele onser ghemeinre caritaten. Want hi es der priestere broet, ende dat broet der voregheleechtheit30, dat altoes leecht op die tafele onser caritaten vore die jeghewerdicheit Gods, dat alle menschen legghen ende eten moghen op die binnenste tafele die priestere sijn in den gheeste31, dat sijn die ghene die ghesalft ende gheheilicht sijn met der gracien Gods: si gaen in den tabernakel gheheilicht32, ende si legghen ende offeren vore Gode Christus passie ende sine doet die es heilich33; ende Christus selve es hare spise ende hare dranc, die es alre heileghen heilicheit. Ende dit es op den saterdach, want si sijn in vreden ende rasten, ende vieren van allen ghebreken34.

Nochtan seldi weten al ware een mensche alsoe heilich alse sente Jan Baptiste, ende alsoe wijs ende alsoe wel gheleert alse nie mensce was: en ware hi niet priester ghewijt na ordinancie der heilegher Kerken, hi en mochte ons Heren lichame niet consacreren, noch dat heileghe sacrament ruren noch gheven den volke, noch absolveren van sonden, noch priestere wien, noch vermen35, noch olien36; want dit hoert toe den bisscop ochte den priesteren, die daer toe gheset sijn ende gheordent van Gods weghen ende van der heilegher Kerken: al mach ieghewelc mensche doepen in der noet. Maer een dyaken die mochte dat Sacrament gheven37 ende biechte hoeren38 in der noet, daer men en gbeenen priester vercrighen en mochte. Ende een ander mensche, wie hi ware, vonde hi dat heileghe Sacrament ligghende in den weghe, ochte in eene kerke daert verberren soude: en ware daer gheen priester bi, hi mocht opheffen ende draghent voert toe den priester. Dit es behoerleec, ende dit gheorloeft recht, ende niet meer39.

Ende aldus waest oec in der joetscher wet: ieghewelc mochte besniden den anderen; maer die sacrificie die den priesteren toebehoerde, die en mochte niemen anders doen. Ende hier omme, al moghe wi alle Christus moeder sijn in den gheeste, overmids doechde, hi en heeft doch maer ene moeder in der naturen, ende dat es Maria. In hare was die gheesteleke gheboert verborghen; maer in der lijfleker gheboert heeft si ons oppenbare ghegheven den Behoudere der werelt, ende hi heeft ons hem selven ghegheven ende ghelaten in den sacramente, in der priestere hande, op dat wi ghedinken sijnre passien, sijnre minnen ende sijnre doet: ende priesters ambacht en mach niemen pleghen dan die daer toe gheordent sijn van Gode ende van der heilegher Kerken.

Ende dit proeve ic u met eenre figuren in den vierden boeke her Moyses. Doe God Aaronne allene vercoes ute den gheslachte van Levi, ende sine sonen, ende hare saet, priestere te sine boven al dat volc van Israel; doe vercoes hi oec al dat gheslachte van den Leviten dat si souden den last draghen, ende dienen onder Aaronne ende sine sonen in den tabernakel Gods. Ende te dien tiden dat Aaron gheconsacreert wart, so was der Leviten ·viij· dusentich vijfhondert ende ·lxxx·, die out waren boven ·xxv· jaer tote vijftich jaren, sonder die ghene die jonghere ende oudere waren. Maer die summe van allen te gadere die boven ene maent out waren, diere was ·xxij· dusentich ende driehondert, sonder wive ende dochtere. Ende desen Leviten gaf onse Here die tiende van alle den goede; maer si moestense noch eens vertienden den priesteren, ende die ·ix· deelen bleven hen te haerre noetdorft met al haerre familien. Ende die priestere ontfinghen oec alle die primicien, ende dat ierste gheboerne40, ende alle die andere offerande, in welker wijs dat si Gode gheoffert worden; ende daer ave leefden si met haerre familien. Doe waren daer vele van den oudsten Leviten. Die vorste van hen allen41 dat was Chore Usuaers sone, welc Usuaer ende Aaron waren ghebroeder kindere. Ende dese namen tote hen Dathan ende Abiron, dat waren beide die vorste die comen waren van Rubenne, den oudsten sone her Jacobs. Dese plechtten alle te gadere in hate ende in nide42 dat Moyses allene hertoghe ende prince soude sijn boven al tfolc ons Heren, ende dat Aaron oec allene dat priesterscap hem selven behielt ende sinen sonen. Dit namen si in groter onwerden, omme dat si waren van den selven gheslachte, ende hen dochte dat sijs alsoe wel werdich waren, ende dat Dathan ende Abiron, die van den oudsten broeder comen waren, dat si bat werdich waren43 princen te sine dan Moyses, die van den Leviten gheboren was. Ende hier omme murmureerden si onder dat volc ons Heren. Doe sprac Moyses tote hen: ‘Maerghen sal nemen ieghewelc van u allen een wieroec vat vol viers, ende daer op seldi legghen die specien die men pleecht te berne in die eere Gods, ende Aaron met u alsoe ghelike. Ende die dan God vertoent ende verkiest, hi si heilech.’ Des anders daghes vroech, ontboet Moyses Dathanne ende Abironne, dat si te heme quamen; maer si en woudens niet doen. Doe riep Moyses al dat volc te gadere, ende sprac tote Chore sinen neve, ende tote sinen ghesellen diere was twee hondert ende vijftich, dat si vier ende specie namen in hare wiroec vate, ende dat si Gode eerden gheliker wijs dat vore gheseecht es. Ende doe si stonden alsoe al ghereet vore die jegheweerdicheit Gods, doe bat Moyses al weenende onsen Here dat hise alle versloeghe met eenre onghewoenleker doet, die men vore dien tijt nie ghesien en hadde, op dat al tfolc bekinnen mochte dat hi van Gode ghesent ware. Ende al te hans44 beefde die eerde, ende ontploec45 onder hare voete daer si stonden, ende si versonken al levende in die eerde, ende in die helle, met wiven ende kinderen, ende met al haren goede. Ende die eerde loec weder toe46, also ocht niet47, gheweest en ware. Maer die vate met den viere bleven boven die eerde, ende Aaron die bleef staen al ongherenen van enegher plaghen. Doe vergaderde Eleazar, Aarons sone, alle die wieroec vate, ende daer ave maectemen croenkene die hinghen ane den outaer der sacrificien, op dat men altoes ghedinken soude diere groter plaghen, ende dat niemen wieroec Gode en offerde in selker manieren, hi en ware van Aarons sade gheboren. Nochtan des anders daghes daer na so murmureerde echter48 al dat volc ende spraken tote Moysesse ende Aaronne, dat si dat volc ons Heren doetden, ende hier omme wouden sise steinen. Doe moeste Moyses ende Aaron bliven in den tabernakel Gods, ende ene wolke bedecte dat tabernakel; ende doe oppenbaerde hare die glorie Gods, ende onse Here hiet hen dat si hen scieden49 van den volke: hi woudt al verdelien50. Ende si laghen neder op die eerde. Doe quam een vier van boven, ende dat volc wart berrende in den viere. Doe sprac Moyses tote Aaronne: Nemt haesteleec een wieroec vat vol specien, ende vier ute den outare Gods, ende loept tote den volke, ende bidt vore hen. Ende alsoe saen alse Aaron dat ghedaen hadde, ende hi stont in midden tfolc tusschen die levende ende die doede, ende hi Gode vore hen bat: so cesseerde die plaghe. Doe vant men daer verslaghen ·vxiiij· dusentich menschen ende ·lxx·51. Nochtan en worden si niet ghestilt noch ghesaedt, maer si gherrelden52 underlinghe, ende spraken: Al en woude God niemene meer hebben ute den gheslachte van Levi dan Aaronne allene, machlichte53 woude hi iemene hebben ute eneghen anderen gheslachte, ochte ute allen den gheslachten, die weerdich ware priester te sine boven sijn volc. Ende hier omme, overmids dat ghebot ons Heren, so nam Moyses ·xij· roeden, van elken gheslachte ene; ende in elke roede screef hi des princen name van dien gheslachte54. Nu waren daer ·xij· gheslachten, sonder de Leviten; want van Joseph quamen ·ij· gheslachten, Effraym ende Manasses: ende hier omme nam Moyses die dertienste roede van den gheslachte Levi, ende daer inne screef hi Aarons name sijns broeder, alse den prince van den Leviten. Ende doe nam hi noch ene roede sonderlinghe55, ende daer inne screef hi alle die namen der gheslachten, op dat men proeven mochte ochte God van allen gheslachten priesteren hebben wonde in sinen dienste. Ende alle dese roeden te gadere die leide hi in den tabernakel vore onsen Here. Des anders daghes daer na so brachte Moyses alle die roeden ute den tabernakele, ende Aarons roede die was allene gheloeft56, ende ghebloit, ende gheladen met amandel noten. Ende aldus was Aarons priesterscap derdewerf ghetoent, ende gheproevet ende ghestadicht van Gode. Ende hier omme gheboet onse Here dat men Aarons roede legghen soude in die arke des testaments, te eenen ghetughe der quader rebelle, die dat priesterscap beneden ende versmaedden, dat God gheeert woude hebben, ende hen selven verhieven, ende ghelijc wouden sijn den ghenen die God gheroepen ende vercoren hadde boven alle sijn volc. Ende hier omme worden si verslaghen ende gheplaecht tote in die doet57.

Maer nu eest weder alsoe, ende noch vele quader; want men vent vele verkeerder menschen die hen niet gheliken en willen den priesteren, maer si willen vele beter sijn, ende hier omme beniden si ende versmaden priesterscap, dat Christus gheert heeft met hem selven; want hi es een ewech priester ende ·j· fundament priesterleker eeren. Ende hier omme es priesterscap te eerne boven alle die state die in hemel ochte in eerde sijn; ende so wie priesterscap versmaedt, hi versmaedt Christumme ende sine apostele met alle dien heileghen die priestere waren ende nu met Christumme salich sijn. Ende die beste menschen, die nu in erterike sijn ende meest ane Gode vermoghen met hare ghebede, dat sijn priestere die Gode behaghen. Ende dit moechdi merken aldus: ochte58 Aaron ende sine sonen daer inne Gode so wel behaechden, dat si een scaep doedden ende verberden in die eere Gods, vele bat moet Christus met sinen priesteren Gode behaghen, die sine onnoesele doet in eeren ende in brande van minnen offeren sinen hemelscen Vader; want dat was die figure, ende dit es die waerheit van der figuren. Ende hier omme en souden met rechte die leeke en gheenen priester versmaden, noch ane tasten in scalcheiden, noch in onweerden59. Want Christus, ende die heileghe apostelen, ghedoechden den quaden verradere Judasse bi hen, tote diere tijt dat hi hem selven verhinc: waeromme en soude wi dan den quaden priester niet ghedoeghen bi ons, tote diere tijt dattene sine sonden verleiden ende verhanghen in den gront der hellen. Want so hoegher staet, so swaerre val; so hier meer eeren in sonden, so daer meer confusien ende scanden; ende so hier meer ghenoechten ende vrouden, so daer meer pinen ende tormente. Ende hier omme, siedi eenen quaden priester dien ghi niet ghebeteren en cont, daer bidt vore, ende dan laettene ordeelen der gherechticheit Gods ende sinen prelaten, want si sijnne seuldich te corrigeerne ende te kerkerne, eest alsoe dats noet es; moer niemen en salne doeden, want hi ghesalft es met der heilegher crismen, hi en ware dan ongheloevech.60

Ende hier mede late wi ons ghenoeghen, ende houden ons ane die goede priestere, die ons leiden moghen in den tabernakel Gods, ende spisen met hemelschen broeden, die wi altoes bereet venden op die tafele onser caritaten vore die jeghewerdicheit Gods.

Footnotes

  1. Het woord gemet, by Kiliaen mensura, is nog gebruikelyk in den landbouw. ↩

  2. Sur. ex geminis constabant decimis. ↩

  3. Sur. earum rursum decimas ipsi sacerdolibus reddebant. Kiliaen vertaelt vertienen of vertienden door decimas solvere. ↩

  4. Sur. et constituit supra populum suum. ↩

  5. Sur. quando principium nostrum se nabiscum univit. ↩

  6. Sur. Attamen si nos illi vicissim uniri volemus. ↩

  7. Sur. et hoc ipso spero equidem satisfacere nos Deo. In de plaets van ghestaen, zeggen wy thans volstaen, in de zelfde beteekenis van satisfacere. ↩

  8. Sur. quanquàm solvendarum decimarum in diversis regionibus dispares admodiùm consuetudines sunt. ↩

  9. Sur. sed, quanvis alioqui omninò Dei simus, nostri ipsorum tamen et omnium actuum nostrorum decimas demus oportet. ↩

  10. Sur. et inter Deum ac nos medii intercedunt. ↩

  11. Sur. velint nolint homines. ↩

  12. Sur. Enimverò sucerdotuim et fides catholica, et nobiscùm Christus in venerabili Sacramento ad finem usque seculi... permanebunt. ↩

  13. Sur. Petri namque navicula per omnes afflictionum et vexationum penetrabit fluctus. ↩

  14. Sur. sicque decimas vestras in manibus sacerdotum vestrorum Deo offeratis. ↩

  15. Sur. Eo ipso enim quo vere ac probe obedimus, bonorum omnium participes, et ad virtutes omnes apti ac habiles reddimur, sicque virtutum omnium modos seu rationes poterimus adipisci, et cunetorum tum angelorum tum hominum beatorum ordines scandere. ↩

  16. Sur. et panes laïcorum, cunctis necessarii hominibus. ↩

  17. Sur. qua Christo Jesu velut in choro decimo ad dexteram Patris aeterni canjungimur ac unimur. ↩

  18. Sur. et omnes totius mundi religiones, seu religiosi ordines. ↩

  19. Sur. maximè verò qui ultra praecepîa legis, evangelica sectantur consilia. ↩

  20. Sur. Christiana fides et religio subsistit. Kiliaen heeft ghestandigh, en vertaelt constans, firmus. ↩

  21. Sur. Nam si Scripturae sacrae, sacerdotium et religiosi ordines non obstarent, Christiana omnis religio jam olim, enz. ↩

  22. Sur. Quilibet enim sui capitis sequeretur sententiam, stolidosque conceptus et incidentes cogitationes. ↩

  23. Sur. Nam tot capita, tot sensus sensus totque viae. ↩

  24. Versta volgens de geboden Gods, maer het werkwoord is transitivè gebruikt. ↩

  25. Sur. quos in sabbatho soli ponunt et edunt sacerdotes in Dei tabernaculo. ↩

  26. Sur. quae est vitae et actuum nostrorum perfectio. ↩

  27. Sur. Ipse nanque est vita viventium, et Sanctus sanctorum. ↩

  28. Sur. ejusque obedietia nobis sacrificium est praecedens supra omnes nostros actus bonos, quos Deo offerre queamus. ↩

  29. C. soe wijde ontdoen, dat si alle ingaen, die. - Sur. at verò Christus nostrum usque adeò patefecit tabernaculum, ut, enz. Op- en opendoen zyn hetzelfde. Zie Kiliaen. ↩

  30. Sur. Siquidem ipse sacerdotum panis est, et panis propositionis. ↩

  31. Sur. quem omnibus illis ponere ac edere licet in mensa interiori, qui in spiritu sacerdotes sint, id est, enz. ↩

  32. Sur. qui in tabernaculum sanctificati ingrediuntur. ↩

  33. Sur. et coram Deo Christi passionem et mortem sacrosanctam offerunt. ↩

  34. Sur. Fit autem istud in Sabbatho, eo quod in pace et quiete degant, et à vitiis omnibus feriantur. Het woord vieren beteekent rusten, otiari, en door uitbreiding van het denkbeeld, vry zyn. ↩

  35. Ouder en beter dan het huidige vormen. ↩

  36. Sur. neque inungere. ↩

  37. Versta de heilige communie geven. ↩

  38. Woordelyk opgevat zou dit valsch zyn, want nimmer heeft de Diaken de magt der sleutels gehad, noch kunnen absolveeren. Maer eeuwen lang is het hun toegelaten geweest, in den uitersten nood iemands belydenis te hoeren en hem eene penitentie op te leggen, ten einde hy niet ongebiecht en zonder viaticum uit de wereld scheidde. Zie daeromtrent bewyzen in overvloed by Thomassinus, Vetus et nova Ecclesiae disciplina, Part. I, Lib. II, cap. 29, num. 8-9, en cap. 33, num. 7, in de latynsche uitgave, I, bl. 317 en 329. ↩

  39. Sur. Ista enim jure concessa sunt ac decent, sed nihil ampliùs. ↩

  40. Sur. primitias omnes et primogenita. ↩

  41. Sur. et inter eos praecipuus Core, filius Isaar. ↩

  42. Sur. odio et invidia adversum Mosen conspirarunt. Het verouderde plechten beteekent zich verbinden, samen spannen. Zie daer voorbeelden van by Huydecoper op Stoke, I, bl. 382, en andere in Van Wijns Aanteckk. op de Rym-Kronyk van Heelu, door Willems uitgegeven, bl. 30. ↩

  43. Sur. digniores magisque idoneos. ↩

  44. Sur. Confestim igitur ut cessavit loqui. ↩

  45. Sur. dirupta est terra sub pedibus eorum. Het verouderde ontpluken beteekent open gaen, en, in transitieven zin, openen. Zie De Vries, Woordenlijst, bl. 539, en Bormans, Aenteekk, bl. 325, alsmede bl. 478. ↩

  46. Luken, imp. loec, beteekent sluiten en, intransitief, toe gaen. Zie Bormans, ter laetst beroepen plaetse. ↩

  47. Versta niets. ↩

  48. Versta op nieuw, andermael. ↩

  49. Imperf. van sceden, sceiden. Sur. Recedite de medio hujus multitudinis. ↩

  50. Verdelgen. Kiliaen heeft ook verdellighen. ↩

  51. Cfr. Num. cap. 16. ↩

  52. Gherrelen komt waerschynlyk voort uit het latynsche garrire. D voegt er by in de glosse vesiclen. Zie Kiliaen, die vesicken vertolkt door susurrare, in welken zin dit heden nog gebruikelyk is. ↩

  53. Dat is misschien. In dien zin vindt men het woord ook gebruikt in Floris en Blancefloer, vers 411, en in Sinte Franciscus Leven, vers 3319. ↩

  54. Sur. inscriptis singulis virgis singulis principum nominibus. ↩

  55. Sur. seorsùm. ↩

  56. Versta voorzien van loof, of gebladerd. ↩

  57. Sur. atque ob hoc ipsum profligati atque extincti sunt. ↩

  58. Versta indien, waer ocht, of, oudtyds voor gold. ↩

  59. Sur. Quae cùm ita sint, meritò, sanè id cavere debebunt homines laï,ici, ne quem spernant, vel nequiter aut indignè et irreverenter attrectent sacerdotem. ↩

  60. Sur. Nemo tamen illos neci dabit, nisi infideles sint et haeretici. ↩

Chapter 119 of 159