Skip to the text
Ember
PT

CXVII. Vanden maecsele der Tafelen der propositien

Ende daer toe neme ic ene figure dat onse Here Moysesse gheboet dat hi maken soude ene tafele van houte van cethym, ·ij· cubituse lanc ende onderhalf cubitus breet, ende alsoe hoeghe. Ende die soude sijn al overdect met finen goude. Ende si soude ligghen in die noert side des tabernakels, ende daerop souden altoes broede sijn vore die jegheweerdicheit Gods.

Nu verstaet, ende ieghewelc sie ane sine inwendeghe leven ende sijn ghevoelen1. Christus, die Gods Sone, dien ic Moysesse ghelike, want hi heeft ons nederbracht van den berghen der hemele die kerstene wet, ende hi heeft ons ene tafele ghemaect in die noert side der heilegher Kerken. Dese tafele, dat es die vriheit kerstens geloefs ochte vriheit der heilegher Kerken ende oec ieghewelcs goets menschen; want dese tafele es ghemaect van houte van cethim dat verberren, noch verrotten, noch vergaen en mach. Ende alsoe es die vriheit der heilegher Kerken ende ieghewelcs innechs menschen onvergankeleec; want si es al overdect met finen goude, dat es met puerre caritaten, die onverwinleec es, ende die oec altoes blijft ende niet vergaen en mach.

Dese tafele die ons Christus ghemaect heeft, die es ·ij· cubituse lanc, daer wi ·ij· vrie werke mede verstaen; want van vrier goetheit wilt ons God eweleec minnen, ende wi heme alsoe weder: ende dit sijn ·ij· volcomene werke, ende si sijn ene eweghe lingde van onser tafelen. Die breide dat es onderhalve mate. Want Gods werc in ons, met allen doechden, die maken ene volcomene mate; maer in onsen werken ghevoelen wi ons te cort ende ontblivende in allen doechden: ende dit es die halve mate die wi niet volmaken en connen. Want so wi meer minnen, so wi meer sculdich sijn te minnene, ende so wi meer doechde werken, so wi meer sculdich sijn te werkene; want minne in haren werkene blijft altoes onghecust ende onghepait, omme dat si meerre scout ghevoelt dan si verghelden can. Want nuwe betalen maect nuwe scout, ende minne, gheoefent in redenen, eischt meerre minne ende meerre werke van minnen, dan iemen gheleisten mach2: ende dit es die sake dat minne altoes wassen ende toenemen mach. Ende hier omme spreke wi alle met den prophete: Nu beghinne wi3; nu soude wi gheerne iet goets doen. Maer dit es te verstane alsoe langhe alse onse minne in redenen blijft, ende niet eenvoldich en wert, noch gheenicht den gheeste Gods boven redene ende ondersceet4. Want dese tafele stont in dat vorste des tabernakels ende niet in dat Heileghe der heileghen, want dese minne moet ghemeine sijn allen menschen5. Ende so wie heme selven behaecht alsoe, dat heme dunct dat sine mate, die half soude sijn6, volmaect es in minnen ende in doechden: die mate es valsch7, want sine tafele es te breet; ende daer omme wert hi bedroghen8. Die hoechde van onser tafelen dat es oec ene gheheele mate ende ene halve. Die gheheele mate leert ons dat God werct sijns selfs lof ende sijns selfs eere in allen creaturen, in hemel ende in eerde; maer die halve mate leert ons dat God so onbegripeleec groet es, ende alsoe vele loefs ende eeren weerdich es, dat alle creaturen ghebreken ende ontbliven moeten in eerne ende in lovene Gode. Maer alse wi al dat doen dat wi gheleisten moghen, ende wi dan ghebreken, so werde wi vernuwet, ende wassen in den loeve ende in der eeren Gods, ende alsoe love wi in lanc so meer: nochtan en conne wi Gode niet volloven dadt ons ghenoeghe9. Ende hier omme moet onse mate half bliven, ende niet volmaect, want wi ghevoelen dat God meer es te lovene dan alle creaturen gheleisten moghen. Ende hier omme sele wi ons altoes vernuwen in den love Gods, tote dies maels10 dat ons eenvoldeghe minne te male beveet, ende, boven al ondersceet, met hare verheft in enen wesene11. Dan sijn wi los ende ledech in den gheeste Gods, ende God werct met ons sijns selfs lof ende sinen liefsten wille12. Hoe dicke dese tafel was, ochte hoe dicke onse minne moet sijn, dat en vint men niet bescreven, want minne vervult alle dinc.

Maer die tafele hadde ·iiij· voete, ende dat waren ·iiij· stapele13 daer si op lach, dat oec na der letteren hare hoechde was14. Met desen ·iiij· stapelen verstaen wi die ·iiij· Ewangelien, die ons die ·iiij· Ewangelisten bescriven, daer alle wette in volbracht sijn ende daer alle onse minnenwerke op ghefundeert sijn. In dese ·iiij· stapele waren ·iiij guldene ringhe ghevoecht, in elken hoernic enen; ende dore elke ·ij· ringhe dede men enen verguldenen grendel van houte van cethym, daer men die tafele mede droech waer dat mense hebben woude. Ende alsoe gheliker wijs moeten onse minnenwerke gheenicht sijn ende inghevoecht der wet der Ewangelien, die ·iiij· anschine heeft ochte ·iiij· wisen15, alsoe alse ons sente Jan bescrivet16 ende oec die prophete Ezechiel17. Die ierste wise es, dat wi overmids minne in ons al dat verwinnen dat Gode contrarie es, ende onse beesteleec leven terden onder voet: ende alsoe ontfaen wi een gheesteleec leven, ende des leeus anscijn, die verwinnere es ende coninc alre welder diere18. In die andere wise der Ewangelien ende der wet Gods, so leert ons minne dat wi ons selven ende alle onse werke Gode offeren in ewegher eeren: ende hier mede ontfeet onse inwendicheit alse eens calfs anscijn; want dat was ·j· offer Gods in der figuren. In die derde wise der heilegher Screft ende der ghebode Gods so leert ons minne gherechticheit, ende gheeft ons ·j· redeleec leven gheciert met doechden; ende daer mede ontfeet onse inwendeghe staet eens menschen anschijn, ende heerscap boven al die werelt. Die vierde wise der Ewangelien tuucht ons dat minne selken mensche19 verheft boven sijn versinnen20 in een bloet ghesichte, ende ontpluuct sine ghedachte in ene onghebeelde wijtheit21; daer ghevoelt hi dat sine verstendege oeghe altoes open steet, ende scout22 ende staert sonder arbeit in die oppenbaringhe der ewegher waerheit. Ende hier ave wast minne, ende begheren, ende altoes crighen in onghereet23; ende hier ontfeet des menschen staet een anschijn des aers24, ende ·j· verborgen kinnesse Gods, ende claer ondersceet in doechden, in oefeninghen ende in alre waerheit dier heme noet es. Maer die des niet en ghevoelt, hi volghe in rechter eenvoldegher meininghen den lichte sijns gheloefs ende der minnen die hi te Gode dreecht: si bringtene vore dat anschijn Gods, daer hi ontfeet die vierde wise ende een volcomen gheesteleec leven.

Ghi selt weten dat die ·iiij· wisen overdect sijn met der ofeninghen van minnen die tusschen ons ende Gode es, gheliker wijs dat die guldene tafele bedecte die ·iiij· stapele daer si op lach. Maer hier toe behoeren noch ·iiij· guldene ringhe, ende dore elke ·ij· ringhe een vergult grendel, daer wi onse tafele mede draghen waer wi willen. Met den guldenen ringhen verstaen wi dat die ghenade Gods ieghewelker wisen ane hanct ende toeghevoecht es25; want ieghewelke wise behaecht Gode. Ende hier omme heeft si enen guldenen rinc, dat es sine ghenade, die al te wel ghelijct den ringhe, want si en heeft beghin noch inde. Want God heeft ons met desen ·iiij· wisen eweleec ghemint, ende daer omme heeft hi ons sine gracie ghegheven in der tijt, ende overmids sine ghenade ende dese ·iiij· wisen, sijn wi wederboecht sonder ommesien in sine eweghe minne: ende alsoe volmake wi die ·iiij· guldene ringhe. Ende alse ons sine ghenade gherijnt, vent si ons vri van gheeste ende van moede, so sijn onse grendele vergult, ende so draghe wi onse oefeninghe van minnen te Gode ende tote allen doechden waer wi willen.

Voert meer die tafele, die Moyses maecte, die hadde boven ommegaens een guldenen boert, ende boven dien boert ene guldene croene, die alsoe wijt was alse die boert; ende die croene was ·iiij· vinghere hoeghe, op dat gheen dinc ave en viele datmen op die tafele leide. Ende boven die guldene croene so stont noch een clein croenken van finen goude, ende hier mede was die tafele volmaect. Ende alsoe gheliker wijs Christus, die Gods Sone die gheeft onsen inwendeghen mensche vriheit ende caritate, ende dan es onse tafele bedect met goude. Die guldene boert dat es die opgane onser caritaten; want caritate wilt altoes op weert ghelijc den berrenden viere. Die guldene croene die op dien boert ghevoecht es, dat es minne ende weerdicheit te Gode26, met alle den goeden werken die Gode gheoffert werden; want minne es haers selfs loen, ende si es ghecroent ende gheciert met haren werken. Nu es die croene ·iiij· vinghere hoeghe, want caritate es een met haren werken27, ende si werct altoes toe der eeren Gods, ende daer omme behoudt si alle dinc, ende hare en mach gheen dinc ontvallen; maer al dat, daer wi ons selven inne socken ende meinen onordeleec, dat ontvalt ons al, ende dat moete wi al verliesen, omme dadt Gode niet gheoffert en es boven die guldene croene.

Voert meer so seldi weten dat die guldene croene was sum plein ende sum ghegraven28, alsoe dat daer inne stonden alle der coninghe beelden, die noch toe te comene waren in Jherusalem van den coninc Davidte tote Sedechiasse. Maer dit moeste sijn overmids ene oppenbaringhe Gods, want die croene was ghemaect in die wustine menich jaer eer die coninc David gheboren wart. Maer hier inne werde wi gheleert dat die minne die wi te Gode draghen, die onse croene es, die sal ghebeelt sijn met onsen iersten coninc dat es Jhesus Christus, ende met allen den coninghen die overmids sine passie ende sine doet ute heme gheboren werden: want die droech hi selve alle in die croene sijnre minnen, hare namen ende hare werke, alse ene weerdeghe offerande sinen hemelschen Vader. Ende alsoe sele wi na doen: so wert onse croene gheciert met alle der coninghe beelden die behoeren te sinen rike.

Nochtan seldi weten dat die croene onser minnen, in haren hoechsten werken, daer si hare houdt alse te vereneghene met der ewegher minnen, die God es29, daer es si plein ende onghebeelt30, want daer en mach si gheen beelde ghedoeghen. Ende hier omme was die croene der Joden in der figuren sum plein ende sum ghebeelt; ende dit was oec die sake dat31 dat cleine croenken aureola boven die groete croene stont32. Want daer onse minne boven al hare werke verberrent ende versmelt in brande der ewegher minnen Gods, daer es dat ghelieven onser minnen alre meest ende alre soetst33: ende in dien verniutene onser minnen ontfaen wi dat cleine croenken, daer God werct ende wi dat ghevoelen ende ghedoeghen34. Maer hoe dat cleine croenken boven die grote croene stont in der figuren, dat en vint men niet ghescreven; ende hoe oec onse bloete minne verbernt ende vernieudt in die minne Gods, men caent oec ghespreken noch ghescriven: maer die hoeghe minne draghen si moghens ghevoelen.

Voert meer so willen selke segghen dat die ·ij· croenen, doe si ghemaect worden, betekenden dat dat rike van Israel namaels ghedeilt soude werden in ·ij· riken. Die groete croene behielt altoes den name van Israel, want si hadde onder hare ·x· gheslachten; maer die croene van Juda die was cleine, want si en hadde maer onder hare Benjamyns gheslachte ende die priestere met den leviten: nochtan stont si boven, want hare behoerde toe die heileghe stat van Jherusalem, die tempel ende die priestere met haerre sacrificien. Ende ute dierre croenen van Juda, so es ons gheboren Jhesus Christus die Gods Sone. Ende alsoe dunct mi nu dat minne hare rike ghedeilt heeft in tween; want si gheeft selken mensche een doechtsam leven met rechter meininghen, ende sedtene vore den oeghen Gods, ende gheeft heme wijsheit ende kinnesse Gods ende sijns selfs: ende hier mede wert hi coninc in Israel, want dan mach hi regeren sine familie ende die ·x· gheslachten, dat sijn die crachte sijnre sielen, ende sine vijf senne uutwendich ende inwendich. Eest dat hi dit doet, so ghecrijcht hi gherechte minne der wet Gods ende der ghebode, ende sine caritate wert ghecroent met alle den goeden werken die hi Gode ter eeren doet: ende dit es die groete croene in Israel. Ende so die caritate widere es35 in doechden ende in menichvoldeghen goeden werken, so die croene altoes meerre wert. Ende hier omme draghe wi alle ene croene in onsen Here Christum, daer onser alre caritate ende onser alre doechde in vergadert sijn: ende dese croene es ieghewelken groet ende eerlec gheciert, na die mate sijnre minnen ende sijnre doechde. Maer boven dese croene so gheeft minne noch een cleine croenken, dat vele edelre es; maer dat en mach niemen ontfaen dan dat gheslachte van Juda: ende dat sijn die ghene die belien ende glorificeren die groetheit der minnen Gods, in een vernieuten haers selfs ende al haerre werke: ende dat es in den aensiene die eweghe minne, die God es36, daervore vinden si hen selven ende al hare werken al te cleine, ende rechte alse niet.37 Want hier verberret ende vernieut des menschen minne in die minne Gods: ende dit vernieuten dats die cleine croene van Juda die boven stont, daer Christus ute gheboren wart, die here ende coninc es, ende al selkc menschen selve regeert38: want si sterven in groetheit der minnen Gods, ende Christus leeft in hen meer dan si selve doen. Ende hier omme venden si in hen39 die stat van Jherusalem, dats j· ghesichte des vreden; ende si wandelen in Syon, dat es in den spieghel der ewegher waerheit; ende si sijn selve die tempel Gods, ende daer inne sijn si priestere ende offerande, want si offeren hare bloete ghedachte boven redene in eene onghebeelde ledicheit: ende al dat daer comt dat verberrent minne vore die weerdicheit Gods40, ende dat verberren dat en es anders niet dan een overliden alle ghescapenheit tote in der ewegher minnen enicheit41.

Ende hier omme blijft dat gheslachte van Benjamin onder die croene van Juda, want Benjamin luudt alsoe vele alse een sone der daghe, ochte der doechde, ochte der sericheit42. Alle die goede werke die wi werken ende voert bringhen overmids die ghenade Gods, dat sijn alle sonen der daghe; ende alle die loene die den goeden werken na volghen, dat sijn sonen ende vrochte der doechde; ende alle die werke van penitencien, dat sijn sonen ende vrochte des rouwen. Dit moet al wiken ende onderdanich sijn der croenen van Juda; want in die verhavenheit ons gheests, daer wi verberren ende versmelten in eenheit der minnen, daer es een vergheten alre sonden ende alre penitencien, alre doechde ende alles loens. Nochtan moet dit gheslachte van noede sijn onder die croene van Juda43, want die groete croene moeste staen onder die cleine croene: ende alsoe ghelikerwijs moete wi altoes doechtsam bliven in penitencien ende in goeden werken: ende hier mede meerret onse heilicheit, onse croene ende onse loen in lanc so meer; want hier mede leve wi Gode, ende sijn coninc in Israel44, dat es Gode siende, ochte een prince met Gode: ende sonder dit leven en moghe wi niet behouden bliven. Maer in onse bloete ghesichte, daer Gods minne onse minne verteert ende met hare verenicht, so wi daer eenvoldegher ende ledegher sijn, so wi lichter vereneghen45. Want onse ghedoeghen ende Gods werken46, dat es die cleine croene daer wi groetheit der minnen Gods mede belien ende ghevoelen, die ons alle waerheit leert47. Ende aldus es die tafele onser caritaten ghecroent met ·ij· croenen, ende es gheset in die noert side der heilegher Kerken, op dat wi hier mede alle onse viande verwinnen moghen. Ende hier omme sprect oec die prophete in den psalmen: ‘Here, du heves bereet eene tafele vore mijn anschijn, jeghen alle die ghene die ons tribulacie ende doeghen ane doen48.’

Footnotes

  1. Sur. Attendat hîc quilibet, et internam suam inspiciat vitam, et quid intùs sentiat. ↩

  2. Sur. maxime cum nova persolutio novum efficiat debitum, et amor ratione exercitatus, majorem exigat amorem et plura charitatis opera, quàm ullus praestare queat. ↩

  3. Cfr. Ps. 76, 11. ↩

  4. Sur. quandiu amor noster in ratione persistit, et necdum simplex effectus est, et unitus spiritui Dei ultra rationem omnem atque discrimen. ↩

  5. Surius duidelyker: Enimverò sicut mensa haec non in Sanctis sanctorum, sed in priori tabernaculi parte posita erat, ita et hic amor noster cunctis hominibus communis sit oportet. ↩

  6. Sur. ut cubitum suum qui non nisi dimidius est, integrum... esse putet. ↩

  7. Sur. ejus cubitus falsus est. ↩

  8. Sur. quamobrem falli eum necesse est. ↩

  9. Sur. nee tamen pro nostro desiderio dignè satis Deum laudare valemus. ↩

  10. Diesmaels is de adverbiale genitivus, eigen aen onze tael. ↩

  11. Sur. donec simplex amor noster totos nos circumplectens, supra omne discrimen, quatenùs fieri potest, in unam secùm essentiam sublevet. ↩

  12. Sur. et nobiscùm Deus suam ipsius laudem, et gratissimam suam perficit voluntatem. ↩

  13. Sur. pedes quatuor sive sustentacula quibus imminebat. Kiliaen geeft aen stapel, buiten andere beteekenissen, die van pes, fulcrum cui sedes vel aliud quid innititur. ↩

  14. Sur. quae etiam juxta litteram illius erant altitudo. ↩

  15. Sur. quae quidem lex facies vel rationes seu habitudines quatuor habet. ↩

  16. Cfr. Apoc. 4, 7. ↩

  17. Cfr. Exech. 1, 6. ↩

  18. Sur. et faciem leonis, ferarum omnium regis atque victoris. ↩

  19. Versta zekere of sommige menschen. Zie De Vries, Woordenlijst, bl. 618. ↩

  20. Sur. supra captum suum. ↩

  21. Sur. in nudam quandam sublevare visionem sive contemplationem, mentemque illorum in quandam imaginum expertem expandere latitudinem sive amplitudinem, ubi jam, enz. ↩

  22. C. scuwet, dat is schouwt. ↩

  23. Sur. amor et deciderium, et jugis quaedam adspiratio ad appraehendendum incomprehensibilem Deum. Het woord crighen, etymologisch het zelfde als ons huidig krygen, is byzonder eigen aen onzen schryver, die het in zyne andere werken ook dikwerf gebruikt heeft, altyd in den zin van streven, het latyusch contendere. Zoo zegt hy, in het eerste Boek zyner Ghecsteleke Brulocht (in de vertaling van Surius, cap. 11): want caritate crighet altoes opwaert tot den rike Gods, waer de uitgave van 1624, bl. 85, zeer wel voor geeft: de liefde jueght altvos opwaerts naer dat rijck Godts, en Surius: charitas semper contendit sursum. In het tweede Boek des zelfden werks (by Surius cap. 43) luidt het: nochtan en wilt si niet crighelech noch eenwillich sijn; in de uitgave, bl. 178, nochtans en wilt zy niet crijghel noch eyghenwillich zijn, by Surius: non tamen morosè ant contentiosè agit. In deze beteekenis komt het woord krijghel by Kiliaen ook voor. Eindelyk gebruikt onze schryver een weinig verder (by Surius cap. 44) het substantief crijch in denzelfden zin: Alsoe dat de mensche wel mercte ende proefde dat ware een werc des heylichs Gheests, niet crijch noch een wille, noch nature, by Surius: non motus proprii, non propriae voluntatis, neque naturae. In de uitgave, bl. 179, is het woord weggelaten. Hier staet by in onghereet, dat is, naer het ongereede, naer het onverkrygbare, of hetgeen niet te bereiken, niet te bevatten is. Surius heeft het zeer wel vertaeld door incomprehensibilis. Zie de Woordenlijst des heeren De Vries, bl. 529-30. ↩

  24. Versta des arends of des adelaers. ↩

  25. Sur. Et per annulos quidem datur intelligi, divinam gratiam cuilibet rationi vel habitudini annexam et adjunctam esse. ↩

  26. Sur. amorem et reverentiam significat erga Deum. ↩

  27. Sur. siquidem charitas cum suis actibus unum est. ↩

  28. Sur. Ad haec corona ista interrasilis erat, id est, interpolata caelaturis et plano: hoc est, partim caelata, partim plana. Dit partim is de vertaling van het herhaelde sum, sum, of som, som, dat is deels, gedeeltelyk. Zie De Vries, Woordenlijst, bl. 603. ↩

  29. Sur. in summis actionibus suis, ubi quasi ad aeternae illius, quae Deus ipse est, charitatis unionem sese adjungit. ↩

  30. Sur. planam et formis vacuam esse. ↩

  31. Sur. eodemque spectat, quòd, enz. ↩

  32. Sur. quòd corona aureola majori huic coronae imposita fuit. Cfr. Exod. 25, 25. ↩

  33. Sur. ibi gaudium sive amare illius maximum ac suavissimum est. ↩

  34. Sur. ubi Deus agit, nosque id sentimus ac patimur. ↩

  35. Sup. quantoque charitas in virtutibus et multimodis bonis operibus atior est. ↩

  36. Sur. idque aeternae illius, quae Deus est, charitatis contemplatione. ↩

  37. Sur. cujus intuitu seipsos et omnes actus suos nimis exiguos, et quasi nihil deprehendunt. ↩

  38. Sur. et ejusmodi homines per seipsum regit ac moderatur. ↩

  39. Sur. Atque ea in re inveniunt intra se civitatem Jerusalem. ↩

  40. Sur. Huc verò quicquid pertingit, id omne coram divina majestate charitas exurit. ↩

  41. Sur. istaque conflagratio nihil aliud est, quàn ultra creatum omne usque in aeternae charitatis unitatem excessus. ↩

  42. Sur. Benjamin enim idem est in nostro sermone quod filius dierum, vel filius virtutum, seu filius amaritudinis. ↩

  43. Sur. attamen tribum hanc Benjamin, coronae Judae subesse necesse est. ↩

  44. Sur. et sumus reges in Israel, quae vox significat, enz. ↩

  45. Sur. quantò simpliciores et quietiores seu magis ociosi sumus, lantò faciliùs ad unionem pertingimus. ↩

  46. Sur. Siquidem perpessio nostra et Dei actio. ↩

  47. Sur. corona aureola est, qua divinae charitatis, omnem nos docentis veritatem, confitemur ac sentimus magnitudinem. ↩

  48. Cfr. Ps. 22, 5. ↩

Chapter 118 of 159