XXXVII. De planeta Jove, et quid is mysticè signifiect. De angelis et hominibus. De quatuor generibus malorum hominum, itemque de filiis Dei et Uaturae

Hier na volghet die naeste planete, die God ghemaect heeft, dat is Jupiter. Die regniert inden lenten, en̄ hi is wit blickende en̄ claer¹, heet en̄ versch², in allen creaturen vruchtbaer³, minlic en̄ ontfanckelije⁴, want hi hulpt allen dinghen⁵ en̄ hi en deert niemene. Nu merct, dese ‧ij‧ planeten die sijn onderlinghe contrarie van naturen, en̄ oec in allen haren werken⁶: nochtan sijn si orberlic en̄ noetorftich, yeghewelke in haren tide; want alle creaturen sijn volmaect, die werken alsoe alse si gheordent sijn van Gode.

Inden beghinne maecte God twee naturen te sinen love, die ierste inden hemel, die ander op der erden; en̄ alle die persone die daer toe behoirden, die waren edel, en̄ vri, en̄ volmaect nader naturen; en̄ si behagheden Gode, ende si bekenden goet en̄ quaet, ende God gaf hem macht en̄ vrien wille, te verkiesene en̄ te werkene wele si wouden. Die hem selven behagheden en̄ onordelijc minden, die waren onghehoirsam en̄ versmaden⁷ Gode, sine gracie, en̄ sinen wille, en̄ sinen dienst: die vielen uten hemele als bernende blixemen, en̄ haer sonden sijn ghewecht⁸, sonder rouwe, in helscer pinen⁹. Mer die met vrien wille Gode eerden, minden en̄ aenbeedden¹⁰, die ontfinghen gracie en̄ glorie; en̄ daer sijn sy ghestadicht ende gheewicht vore dat anscijn ons Heren, yeghewelc in sine ordine, hoghere en̄ hoghere, na edelheit sijnre naturen, weerdicheit sijns dienst, en̄ groetheit sijnre werke.

Die ierste mensche in onser naturen die was onghehoir- sam, want hi versmade¹¹ Gode, en̄ sinen wille, ende sijn ghebod: en̄ daer om was hi ghestoten uten paradise. Maer sine sonde en is niet gheewicht, want hi ontfinc ghenade, en̄ wi alle met hem, eest dat wi met rouwe en̄ met goeden wille ghenade sueken van onsen sonden.

Vier manieren van sonden regneren nu in die werelt: die daer in leven en̄ sterven, die sijn alle verdoemt. Die ierste pertie dat sijn heydene en̄ joden en̄ quade kerstine, die contrarie houden den ghemeynen kerstinen ghelove in enighen pointe. Die andere, dat sijn die willens en̄ wetens in dootsonden leven jeghen die gheboden Gods, en̄ onghelijc der heyligher kerstenheit. Die derde partie, dat sijn ypocrite gheveinsde menscen die, sonder doghet van binnen, heylighen schijn¹² tonen van buten, niet om Gode maer om verganckelike dinghen. Die vierde partie, dat sijn die ghene die dienen, niet van minnen, maer om hem selven ende om haer eyghen ghewin: dat sijn meersenarise¹³ en̄ ghehuerde knechte. Die Gode dient, om enighen waer omme die God selve niet en is, die en mint Gode niet. Die altoes hebben wilt en̄ niet gheven, hi en is noch wijs noch goet. Die Gode mint, dats hem ghenoech; hi en begheert anders niet. Gode dienen, dat is Gode minnen. Die Gode dient omme ghewin ofte om gherief, hi en mint Gode niet; want ghewarighe minne en soect des haers niet. Die hem selven mint, ofte enighe creature, meer dan Gode, die en mint Gode niet. Die altoes soect en̄ meint hem selven in allen dinghen, dat is nature en̄ onbekende hoverde, al en weets die mensche selve niet¹⁴. Dat uut den vleysche gheboren is, dat is vleesch en̄ vleeschs nature¹⁵: dat en mach Gode noch sien, noch vinden¹⁶. Mer die gheest, die uut Gode gheboren is, hi verwint nature, vleysch en̄ alle dinc: hi siet Gode, en̄ hi vint dat rike Gods, verborghen in sinen gheeste¹⁷. Siet, aldus sijn die kynder der naturen contrarie den sonen, die uut Gode gheboren sijn; want nature, sonder gracie, is bastaert: maer die kynder die uut Gode gheboren sijn, die sijn wittige erfghenote des riken Gods. Nu meret dan en̄ verstaet, welke sijn die kyndere der naturen? Dat sijn alle die ghene die onderworpen sijn den elementen, die dienen den lope der hemele en̄ der planeten¹⁸; mer die sonen die uut Gode gheboren sijn, die domineren boven nature, boven lope der hemele en̄ der planeten, en̄ alle dinghen sijn hem onderdaen¹⁹.

Footnotes

1. Sur. clarus et instar lactis candidus. ↩

2. Sur. calidus et humidus. ↩

3. Sur. creaturas omnes foecundans. ↩

4. Sur. gratus et amabilis. In dezen zin is het adjectif ontfankelije door onzen Schryver nog gehruikt in het Tabernakel, II, bl. 107, regel 12. ↩

5. D. alleen. si helpt alle dinghen. Sur. ut qui prosit omnibus, noceat nulli. ↩

6. in cunctis suis effectionibus, zegt Surius. ↩

7. Versta versmaedden in imperſecto, gelyk F. het woord geschreven heeft. ↩

8. Dat is, geëeuwigd. ↩

9. Sur. et peccatum eorum factum est sempiternum, ut quod nulla unquàm sequitur poenitentia, et aeternis tartari flammis exuruntur. ↩

10. D. alleen, aenbaden. ↩

11. F. versmaedde. G. versmaede. ↩

12. D. kwalyk, schinen. Misschien heeft er oorspronkelyk schine gestaen. ↩

13. F. mercinariuse. G. meersennarise. Van het latynsche mercenarii. ↩

14. Sur. Semper seipsum in omnibus quaerere, spectare ac pro scopo habere, id natura est, et occulta superbia, etiamsi id ipse homo nesciat. ↩

15. G. dat es vleeschs naturen. Men kan dit laetste voor een' genitivus houden. Maer F. heeft gebroddeld: dat is vleeschs en̄ bloet, en̄ vleeschs is natuere, dat en mach, enz. ↩

16. Sur. Quod natum est ex carne, caro est. Caro autem et sanguis Deum et regnum Dei cernere, invenire, possidere non potest. ↩

17. Sur. et invenit regnum Dei latens et abditum intrà se. ↩

18. Sur. Naturae filii sunt quotquot elementis subjacent, et caeli ac planetarum motui serviunt ac obsequuntur. ↩

19. Sur. Dei autem filii, naturae coelique ac planetarum cursui dominantur, et cuncta eis subdita sunt. ↩