XLVII. Ut etiam post peccata liceat cum Deo redire in gratiam, et de vita interna ac contemplativa

Nu merct exempel ende figure hier ave. In midden den winter, als die sonne beghint te hoghene, soe is die tijt cout en̄ droghe, en̄ sonder vrucht: alsoe, ghelikerwijs, soe is die sondare cout en̄ droghe, ende sonder vrucht van dogheden. Sterft hi sonder gracie inden couden winter der sonden, soe is hi eweliken verdoemt.

Den sonden dienen is tijt verliesen,
Laten dleven en̄ doot verkiesen.

En̄ hier omme, moghen wi gherne striden, en̄ verwinnen metter hulpen Gods den couden winter der sonden, soe moghen wi, inden heten somer der gracien Gods, vrucht werken ewichs levens: en̄ ditte leert ons die loep der sonnen ende die onderscedighe tide vanden jare. Want alse wi verliesen die gracie Gods, die wi onſinghen inder doepen, overmits onse sonden, dan sijn wi valsch en̄ Gode onghetrouwe. Nochtan en beghevet hi ons niet, eest dat wi ghenade soeken en̄ begheren; want in midden den couden winter onser sonden, soe beghint die tijt der gracien, ghelikerwijs dat die sonne des hemels in midden den winterbeghint te hoghene, en̄ si strijt ‧iiij‧ maende, tote inden Aprille, eer si dat winter coude te male verwinnen mach. Alsoe moeten wi striden, met hulpen der gracien Gods, yeghen die sonden en̄ ocsuyn van sonden, yeghen quade ghewoente ende alle ongheordende liefde, yeghen vleysch en̄ bloet, den duvel en̄ sine becoringhen; want al dat uut Gode gheboren is, verwint die werelt, sprect Sint Jan¹: niet allene die werelt, maer al dat daer binnen is, lief en̄ leet, en̄ al dat hinderen en̄ letten ofte verbeelden mochte den ynnighen begheerliken vrien opganc te Gode. Want die verhavene begheerte te Gode en̄ tote allen dogheden, die ghelijct wel der sonnen op ganghe inden aprille, die groyen en̄ bloyen doet, en̄ verblijt² alle die werelt in bereydene alle creaturen, yeghewelke in sine nature, vrucht te bringhene inden heeten somer die daer na volghet. Alsoe ghelikerwijs, als die vrie verhavene begherte, die los en̄ ledich is alre creaturen, besloten yeghen die werelt, en̄ Gode gheopent en̄ sinen gaven: alse die sonne der gracien in die opene verhaven herte comt, die Gode begheert en̄ alle doghede, dan verbliden alle crachte der sielen in dat nuwe bevoelen der gracien Gods. Want God vertoent hem der verhavenre sielen alsoe als hi is in sijnre naturen, dat is bloet en̄ onghebeelt, ſormeloes en̄ wiseloes, en̄ sonder mate en̄ sonder gront: alsoe is hi voirworp der verhavenre begherten en̄ der ledigher sielen. En̄ al is hi boven alle namen en̄ sonder name in sijnre naturen, die minnende herte ghevet hem menighen name in sinen werken; want hi is hare al dat sy begheert, en̄ noch vele meer dan sy begheren mach, want hi is yeghewelken al dat hi behoeft en̄ al dies hem ghelusten mach: hi is overvloet van allen goede allen den ghenen die sijns begheren.

Die ynnighe herte, die verhaven is te Gode, die is ghierich en̄ milde; si wilt altoes gheven en̄ nemen. Inden ghevene gherijnt si Gode, inden onſane wert si van Gode gherenen: en̄ dese ‧ij‧ moeten altoes wassen en̄ toenemen, want si sijn een ynnich doechtsam leven; onderlinghe gherinen en̄ gherenen werden, dat is jubilus. Jubilus levet inden herte dat die gaven Gods onfeet³. Vrie, milde begheerte, die Gode al weder gheeft, dat is een verweent weeldich leven, diet in hem ghevoelt en̄ wel versteet. Onderlinghe gheven en̄ nemen, tusschen ons en̄ Gode, die wassen te gadere op in een ewich leven. Mer die Gode dienen in bloter naturen, omme haren eyghenen orbore, die en moghen van Gode niet weten noch ghesmaken; want si sijn ghierich en̄ vrec; want si willen altoes van Gode hebben dat si begheren: van wedergheven en weten si niet. Die sonne des hemels ghevet hitte en̄ licht, en̄ die erde ghevet leven en̄ vrucht: in desen tween besteet al natuerlije leven. God ghevet ons sine ghenade, en̄ wi gheven hem weder al dat wi vermoghen in eren, in dogheden, en̄ in allen goeden werken: en̄ daer in besteet al onse gheestelike leven. Maer dit is onse hoechste leven niet. Want ghi moghet merken, alsoe langhe als die sonne hoecht inden hemel, tote in dat teken dat die Creeft heet, soe wassen en̄ nemen toe alle vruchten der erden: nochtan en sijn si niet rijp, noch volbracht in onsen orbore⁴. Maer als die sonne beghint te daelne in een ander teken dat heet die Leeu, dan schijnt die sonne noch heeter, en̄ alle vruchten werden rijp ende volbracht, en̄ volmaect in node en̄ in orbore alre creaturen. Alsoe ghelikerwijs, als die mensce los ende ledich is alre creaturen, en̄ hem met vrier begherten verheft te Gode in dat hoechste dat hi vermach, daer licht en̄ scijnt die sonne der gracien in die vric verhavene begherte, en̄ alle die crachte der sielen die werden gherenen, om ghenoech te sine⁵ der gracien Gods die si ghevoelt. En̄ hier af comt ongheduer en̄ onghepaeitheit der begherten; en̄ al dat si gheeſt ofte onſeet van Gode, dat is haer te cleine: want si ghevoelt tusschen haer en̄ Gode middel en̄ anderheit, dat is die gracie Gods die si niet verwinnen en can. Want si mint hair selven en̄ Gode, en̄ hier omme levet si in woede en̄ in onghedure; want haer ghebrect dat si begheert in ghevene en̄ in nemene, en̄ si sprect metten Apostel, in onghedure en̄ in groten verlanghene: ‘Ic beghere ontbonden te sijn en̄ met Christo te sine⁶.’ Want si is comen in den Creeſt, dat hogheste dat sy metter sonnen der gracien Gods comen mach; en̄ want si tusschen haer en̄ Gode anderheit vint, en̄ eenheit mint en̄ begheert: soe is haer recht, en̄ si is hogher eren weert, en̄ der gracien Gods daer si inne leeſt⁷, maer dat hoechste van minnen en ghevoelt si niet; want in hare levet noch haers eyghens willen yet: ende hier omme, want si overmits gracie niet hogher comen en mach, soe daelt si neder en̄ sprect dat Christus sprac: ‘Here, niet mijn wille, maer dijn wille ghescie⁸.’ En̄ dat is dat hoechste haers levens; en̄ dan comt si weder in haer selven, en̄ pleecht haer⁹ oefeninghen metter gracien Gods, alsoe als si te voren plach: mer laet sy oefeninghe vercoelen, si sal die gracie Gods verliesen, en̄ al dat si met gracien en̄ met dogheden vercreghen hadde.

Ende hier omme, selen wi ghevoelen dat alre hogheste dat minne vermach, soe moeten wi ons verheffen, overmits gracie en̄ begheerte, met al onsen crachten, in dat alre hoechste dat wi verleysten moghen, dat is inden Creeft, daer alle onse crachte ghebreken in woede en̄ in onghedure van minnen. Daer moeten wi ons selfs te male vertien, sal die hoechste gheest van minnen in ons ghedien, en̄ selen wi spreken met Christo tote onsen hemelschen Vader: ‘Here, in dinen handen bevele ic minen gheest¹⁰.’ En̄ dan laten wi ons in die Gods ghewout die alles mechtich is; en̄ alsoe comen wi inden Lecu, die coninc ende prince es van allen wilden dieren. Hi heeft die tande soe scarp, hi eet die beene metten vleysche, en̄ alsoe ghelijct hi wel der minnen Gods, die al verslynt, verteert en̄ verbernt dat daer in comt. En̄ alse wi verhaven sijn in onsen puren gheest, boven al dat God ghescapen heeft, soe gheeft die heylighe Gheest in onsen gheest sijn ewighen scijn, die es licht en̄ vier; en̄ onse gheest es ghelijc levender wallender olien, die leeft en̄ walt in dat vier der minnen Gods. Alsoe langhe alse die olye hevet scuym, en̄ craect en̄ walt, soe is daer noch onghelijc; maer alse dat vier al onghelijc verteert en̄ verberret hevet, soe is die olye puer, en̄ heetere dan heet, en̄ si is stille ende onbeweghelijc ghelijc den viere. En̄ dit moghen wi ghevoelen in onsen gheeste, dien wi der olien gheliken: daer wi verhaven sijn boven ongheduer der begherten, en̄ oeſeninghe van dogheden, in puerheit ons gheestes, daer sijn wi ledich sonder were, ende daer ghevet die heylighe Gheest sinen ewighen schijn in onsen puren gheeste; daer werden wi ghewracht, en̄ wi ghedoghen¹¹, want die heilighe Gheest is een verterende vier, die al verteert en̄ verslynt, dat hi beveet, in sijns selfsheit¹². Daer eest heetst, daer onse gheest berrent en̄ ghedoghet die minne Gods; en̄ meer dan heet, daer hi verberrent, en̄ ghedoeghet die overforminghe Gods. Maer daer hi verberrent is, en̄ één gheest met Gode, daer is hi ledighe weselike minne: en̄ dat is die hogheste waghe van minnen, die ic nu versta.

Footnotes

1. Vglk. I Joann. 5, 4. ↩

2. D. alleen, en̄ verbliden. ↩

3. Sur. Jubilum autem in corde dona Dei percipiente versatur. ↩

4. Sur. nec tamen etiamdum (fruges) maturae sunt, aut ita perfectae, ut sint aptae usibus hominum. ↩

5. F. alleen, ghenoech te doene. ↩

6. Vglk. Philip. 1, 23. ↩

7. Sur. jam quidem rectè habet, dignusque est honore, sublimi et gratia Dei, qua praeditus est. ↩

8. Vglk. Matth. 26, 39. ↩

9. F. huerre. Het possessivum ontbreekt in G. ↩

10. Vglk. Luc. 25, 46. ↩

11. Sur. illicque agimur ac patimur. ↩

12. Sur. absorbens atque consumens in se omnia, quaecumque est amplexus sive apprachenderit. ↩