XLIX. De quarla charitatis libra

Hier na volghet die vierde waghe der minnen, dat is die waghe der ghebode Gods die wi alle weghen moeten, selen wi behouden sijn: die heeft God ghedeilt in ‧iiij‧ wisen, die maken te gader een doechtsam leven dat Gode behaghet. Die nature der hemele ghevet ons den tijt vanden jare daer wi in leven, ghedeylt in ‧iiij‧ partien, dat is somer en̄ win- ter, herfst ende lenten. Dese ‧iiij‧ partien vanden jare sijn gaende en̄ comende, van beghinne der werelt tote inden lesten dach, en̄ God ghevet ons sijn gracie, boven tijt en̄ boven nature, in ‧iiij‧ wisen daer wi hem mede leven en̄ dienen in onsen ewighen dach. En̄ wi gheven hem weder onsen dienst in ‧iiij‧ wisen van dogheden, die nemmermeer vergaen en mach. En̄ desen dienst en mach nieman doen dan oetmoedighe ghehoirsame menschen; want die hoverdighe onghehoirsame sijn ghestoten uten hemele, en̄ uten paradise, en̄ uuter heyligher Kerken. Mer sal die hoverdighe onghehoirsame te ghenaden comen en̄ gracie vererighen, daertoe behoren vier punten.

Dat ierste punt is natuerlike vrese voer die gherechticheit Gods. Dat ander punt is versmaden sonden, en̄ begheren doechde, en̄ dat sal hi tonen der waerheit die God is¹. Dat derde punt is, hi sal ghenade soeken en̄ begheren, met oetmoedigher herten, vore die ewighe goetheit Gods. Dat vierde punt is, hi sal betrouwen sonder twivel, sonder vrese, en̄ sonder sorghe, der grondeloser riker miltheit Gods. Mach hi dit ghevoelen, soe is die winter der sonden leden, en̄ die tijt van gracien is ghegeven, en̄ der icrster wisen van doechden mach hi pleghen: dat is Gode minnen boven alle dinc, en̄ hem selven minnen om Gode te levene en̄te dienene, ende sinen naesten alse hem selven tote den dienste Gods, ghewarich en̄ ongheveinst in alre wijs. Dit is dat ierste ghebot en̄ die ierste wise van ghehoirsamheden, die wi Gode sculdich sijn, en̄ die ierste waghe van minnen die ons salich maken mach. Want in desen ghebode is bevaen alle die wet Gods en̄ alle die propheten. En̄ hieromme is dit die ierste partie vanden jare in naturen, in gracien en̄ in dogheden. Want hier beghint die sonne te hoghene in midden den winter, en̄ hier ontfaen wi die sonne der gracien Gods, die ons verlicht, ende helpt voert te gane in allen dogheden.

Die sonne en mach niet stille staen;
Si ghevet naden winter saen
Die ander partie vanden jare,
Die alle die elementen vruchtbaer maect.
Hi is die blijtste tijt die ons ghenaect;
Hi is heet en̄ versch, en̄ goedertiere;
Die voghel singhen elc na hare maniere.
Gode wilt dat wi haer ghehoirsam sijn,
Sonderlinghe inden lenten tijt.
Dies si God ghebenedijt,
Dat Christus starf omme onse sonden,
Hi heeft ons gheeocht met sinen heylighen bloede;
Hi wilt ons hebben in sine hoede:
Hier om selen wi ons purgeren
Van al onsen sonden, hem ter eren;
Vasten, waken, aelmoesene gheven,
Belyen, claghen onse misdaet,
En̄ leven voirt na spriesters raet,
Altoes ghehoirsam der heyligher Kerken
Soe moghen wi dat heylighe Sacrament ontfaen,
En̄ in heylighen levene vorwaert gaen.

Die ‧iij‧ partie van den jare dat is de somer, als die sonne op ghegaen is alsoe hoghe als si vermach, dat is in midden den zomer; en̄ inde middelt vanden jare dan is die tijt clarc, heet en̄ droghe, die vruchten wassen ende ripen sere. Die somer is ‧xij‧ weken lanc; die helft vanden tide hoghet die sonne inden hemel; die ander helft daelt si neder ter erden waert. Inden opganghe der sonnen werden die vruchten rijp en̄ volbracht in orienten; inden nederganghe werden si rijp in occidenten, in desen lande daer wi in woenen.

Nu merct die waerheit van deser figuren. In die ‧iij‧ wise² van gracien en̄ van gheesteliken levene, soe leert ons God dat wi selen ghehoirsam sijn onser redenen ende onser consciencien. En̄ hier omme, alse wy verhaven sijn, overmits gracie en̄ onse doechtsam leven, in dat hogheste dat alle onse crachten vermoghen, in danke, in love, in minnen, in werdicheiden: daer gebreken alle onse crachte in hoghene en̄ in voirtgane³; daer is onse memorie verhaven in onghebeelde bloetheit, onse verstendige cracht in godlike waerheit, onse minnende cracht met bloter weseliker minnen gheneycht in Gode. In onghebeclder bloetheit gheliken wi den Thronen die al verwonnen hebben; inder claerheit gheliken wi den Cherubinnen, die daer claer inschinen Gods ontfaen hebben⁴; inder⁵ weseliker gheneychder minnen gheliken wi den Seraphinnen, die in bloter minnen Gode gheenicht sijn. Siet, dit is die wise der gracien Gods en̄ heilichs levens in opgaender oefeninghen. Hier inne sijn alle vruchte der doghede ripe en̄ volmaect in orienten, dat is in opgaender werdicheit te Gode⁶. Die somer der gracien, en̄ onse ver- lichte redene, ghebieden onsen gheeste dat wi, ghelijc der sonnen, opgaen met allen onsen crachten, en̄ met alle dat wi gheleysten moghen, totter ewigher weerdicheit Gods, alsoe dat wi alle uren ghebreken in verlanghene en̄ in begheerne omme één te sine met minnen in Gode. En̄ die selve gracie ende onse redene eyschen en̄ ghebieden ons, dat wi neder gaen, ghelijc der sonnen, in ons selven, en̄ dat wi ons laten inden vrien wille Gods, ghedoechsam, sonder verkiesen, dat hi come en̄ ga, gheve en̄ neme, en̄ doe al datti wille met ons in tijt en̄ in ewicheit. Want inden opganghe van minnen mach yet eyghens sijn van naturen; maer inden nederganghe verloechenen wi ons selfs inden vrien wille Gods. Daer is die vrucht in oefeninghen van minnen al volbracht, en̄ die waghe van minnen tusschen ons en̄ Gode steet effene ende ghelijc, en̄ wi vinden vrede in Gode en̄ in ons, overmits vrien opganc en̄ nederganc in rechter caritaten.

Hier na volghet die vierde partie van den jare dat is Autumpnus. Die herfst middelt tusschen somer en̄ winter; hi is wel ghenatuert⁷, te maten heet en̄ cout, droghe en̄ nat; hi is vol en̄ rike van allen vruchten, liberael, ghemeine en̄ milde⁸ allen creaturen, den menschen, den voghelen en̄ den dieren: ghelikerwijs dat hi onfaen heeft van Gode en̄ vanden planeten, vander sonnen ende vander manen, alsoe deylt hijt voirt ghemeine den riken en̄ den armen, en̄ yeghewelken dies behoeft. Mer die rike vreeke trecken hem ane, vanden ghemeinen goede, meer dan hem behoirt.

Hoemen die substancie van ertscher dinghen deylen sal in ‧iiij‧ partien, dat hebbic voren bewijst in die vierde⁹ waghe van minnen.

Footnotes

1. Surius vertaelt paraphrastisch: Secundum est contemptio peccati, et virtutis desiderium; atque ut peccata sua veritati ipsi, quae Deus cst, et sacerdoti loco Dei aperiat, juxta sanctae Ecclesiae instituta. ↩

2. Versta in die derde wise. ↩

3. Sur. ibi jam cunctac vires asscendendo et progrediendo deficiunt. ↩

4. Sur. qui lucidam Dei irradiationem suscepere. ↩

5. F en G. in de. ↩

6. Sur. in oriente, id est, asscendente erga Deum reverentia ac venerationc. ↩

7. temperatae naturae, zegt Sur. ↩

8. Sur. liberalis, communis, benignus. ↩

9. Aldus onze Codices. Surius vertaelt echter: paulo superiùs in tertia amoris libra dictum est. En zoo moet het zyn. ↩