L. Optimae quaedam institutiones

Hout die ghebode, en̄ sijt ghehoirsam en̄ onderworpen allen creaturen om die ere Gods, sprect die Apostel¹, ghelikerwijs dat ons God ghehoirsam is met hem selven, ende met sinen creaturen, in alre wijs dies wi behoeven. Alle onredelike creaturen die God ghemaect heeft, die sijn Gode ghehoirsam, ende sy dienen Gode en̄ ons. En̄ alle redelike creaturen, inghele, heylighen, menschen die inder gracien Gods leven, die sijn Gode ghehoirsam en̄ ons, en̄ wi hem weder; en̄ alsoe sijn wi alle onderlinghe éne familie, één dienst en̄ éne weerdicheit te Gode. Maer die sondaren, die Gode versmaden en̄ sinen dienst, en̄ den sonden dienen, dien ghestaedt God ende ghedoecht datse goede menschen versmaden, bedrucken en̄ doden, en̄ te groten loene bringhen: alsoe dienen si Gode, en̄ den goeden menschen die si persequeren, al en weten sijs niet. Want quaet meynen, en̄ quaet doen, dat es sduvels leven: doeghen², en̄ liden, ende om Gode verdraghen, dat is Christus leven. Wildi Christus discipule sijn, soe moeti hem gheliken, onnosel ende coene, in sonde niemen wiken³. Ghi moet uus selfs verloechenen en̄ vertien, sal Christus gheest in u ghedien. Ghi moet den sondare minnen en̄ haten sine sonden, soe hebdi Christus regule. Ghi moet Christum minnen, en̄ u selven haten, en̄ hem in allen dinghen ghewerden laten⁴. Ghi moet alle menschen minnen ende nieman haten: haeti uwe vianden, ghi sijt verwaten, want ghi leeft buten caritaten. Ghi en moghet nyeman versmaden, bedrucken, orde- len noch verdoemen: dat is daer hem gheveinsde menschen diewile in versumen⁵. Versmaet u selven, ordeelt u selven, doemt u selven; maer ghi en selt u selven niet verdoemen: want God is u bi; hi wilt versuenen⁶. Bekent, belijt altoes dat ghi sijt misdadich, en̄ bidt Gode, met hope en̄ met ghelove, dat hi u si ghenadich. Sidi arm, versmaet, elendich, soe moghedi u wel verbliden; want alsoe levede Christus in sinen tiden.

Al sidi arm, en bidt den ghierighen vrecken niet⁷;
Maer bidt den riken milden sonder vermiden⁸;
Want alse si gheven, si verbliden.
Mint altoes, en̄ begheert oetmoedighe nederheit,
Soe levedi in uwen gheeste sonder arbeit.
Soe zwighet u toernighe cracht al stille⁹.
Laet u ghenoeghen dat ghy doecht ofte doet¹⁰,
Soe sidi in u selven simpel, wijs en̄ vroet.
Ghi en selt niet willen domineren,
Want hoverde is in hem verborghen
Die begheren te draghen vremde sorghen.
Maer die verhaven wert sonder begheren, en̄ sonder sinen wille,
Hi si ghehoirsam en̄ zwighe al stille.
Hi sal van sinen volke gracie ghecrighen,
En̄ hi sal met hem doen dat hi begheert;
Want die oetmoedighe es metten goeden lief en̄ weert¹¹;
Maer hoverde, onbekent en̄ onbedwonghen,
Die is materie van allen sonden.
Noch soude hijt den meesten eer doen, conde hijt bedriven¹².
Die in doghene murmereren en̄ claghen,
Die en moghen niet wassen noch toenemen in die oet-
Die ander menschen nauwe merken en̄ begripen,
Die sijn wel ghelijc den ypocriten.
Die sijn scale van buten en̄ van binnen,
Si en moghen hoverde niet verwinnen¹³.
Die en is gheenre eeren weert.
Die u beniden, bedrucken en̄ becnaghen¹⁴,
Die moghedi gherne om Gode verdraghen,
Want si gheven u der gracien daghen.
Die de menschen toernich maken,
Soe sidi wijs en̄ vroet,
En̄ ghi sult vinden in doechden spoet¹⁵.
Ghedoecht alle dinc en̄ en wreect u niet:
Wat men u doet, wat uus ghesciet,
Dit leert u oetmoedich smaken¹⁶.
Wildi berispen, wisen en̄ leren met sachten moede,
Dat doet den hoefschen vroeden¹⁷.
Dat sijn u ongheleefde plaghen¹⁸.
Hebdi daer af hoverdighe invalle,
Stopt uwen mont, en̄ zwighet met allen.
En condi hoverde niet verdriven,
Die met oetmoede striden yeghen hoverdien,
Dat sijn baetseleere in theologien¹⁹.
Mer selen sy den strijt verwinnen, en̄ Meester werden,
Soe moeten si die hoverdie onder die voete terden.
Dat sine discipulen in die helsche pine sent.
Die oetmoedicheit in sinen gheest vonden heeft,
Dat is die ghene die saechte leeft.
Want ghewarighe oetmoedicheit
En̄ boven alle doghen onnosele ghedoechsamheit,
En̄ boven alle tribulacie inden gheeste vreedsamheit,
En̄ alle dinc doghen en̄ verdraghen in saechtmoedicheit²⁰.
Die in puren gheeste vinden nederheit,
Dat is leven boven arbeit,
Gront en̄ wortele alre heilicheit²¹.
Dat es onbeweechde simpelheit,
Die leeft in ons gheests puerheit:
Si en wert niet vonden dan met haer selfsheit²².
Si is alre heylighen eenvoldicheit,
In allen doghene ghedoechsamheit,
En̄ in allen doechden beghin en̄ iersticheit;
In alre eeren onverhavenheit;
Ongheeinde vreedsamheit,
Daer alle doghede einden en̄ beghinnen in onse overste
Al moghen wy dit leven vinden, vercrighen en̄ besitten in
Wi moeten ghevoelen hongher en̄ dorst,
En̄ menighe ongheordende lost.
Wi moeten drinken en̄ eten,
En̄ ons Gods dicwile vergheten.
En̄ alsoe vallen wi in vele ghebreken.
Daer wi daghelijcs in sneven²³;
En̄²⁴ al is onse gheest ghestorven,
Daer wi leven sonder sorghen,