LIII. De anima rationali gratiae fonte repleta, et de quatuor gratiae rivis

Mer die redelike siele die God vervult hevet metter fonteinen sijnre gracien, die vloyt uut met ‧iiij‧ rivieren van gracien, dat sijn vier wisen van dogheden. Die ierste riviere der gracien Gods die leert ons hoe wi ons oefenen selen te Gode in drien wisen: die ierste wise is sinlije, die ander gheestelic, die derde es godlijc.

Die ierste wise, die sinlijc is, die is ghemeine den quaden ende den goeden; die leert ons dat wi ons selven oefenen te Gode in sinliken dienste, redelijc en̄ ordelijc, na die ordine der heyligher Kerken, in woerden en̄ in werken, te orienten waert. En̄ dit behoirt sonderlinghe den priesteren toe; want inder Missen, in oracien, in bedinghen, soe staen si met bloten aensichten ghekeert in dat oeste, als den ghenen dien verlangt ende ontbeiden¹ die toecomst ons Heren Jhesu Christi, die comen sal uut orienten ordelen². En̄ hier omme hebben wi, levende ende doot, onse aensichten ghekeert in orienten jeghen die toekomst ons Heren, die ons verlossen sal en̄ voeren in dat ewighe leven. Nochtan seldi weten dat sinlike oefeninghe des lichamen, hoe groet en̄ hoe eersam dat si is, si en maect ons noch heilich, noch salich; want die quade en̄ goede doense ghelijc. Mer meyninghe en̄ minne, ter eere Gods ghedaen, dat maect die lijflike wise heylich ende salich, en̄ alle menschen, leeke ende gheleerde³, sijn sculdich, sonderlinghe inder Missen, verhaven te sine te Gode met herten, met rechter meyninghen ende met minnen. Want men offert daer onsen hemelschen Vader die passie, en̄ die oetmoedighe doot, ende dat heylighe bloetstorten sijns Soens in verlatenissen onser sonden. Ende dit is die sinlike wise van oefeninghen die wi Christo sculdich sijn, die ons verlost hevet met sijnre doot vander ewigher doot der sonden.

Noch leert ons die heylighe riviere der gracien Gods een ander wise van dogheden, die wi alle sculdich sijn onsen hemelschen Vader. En̄ die eyscht onser redeliker sielen ene hogher wise van dogheden, die gheoefent is van beghinne der werelt van allen den ghenen die Gode ye behagheden, van inghelen en̄ van heylighen, vanden iersten mensche tote den lesten. En̄ dese wise is ewich en̄ salich; en̄ si leert ons dat onse redelike siele sal verhaven sijn in den hemel tote onsen hemelschen Vader, boven alle oefeninghen der sinnen en̄ goeder werken van buten. Ende dit leert ons redene metter naturen, metter Scrifturen, metter wet der heydene en̄ der Joden, en̄ metter wet der heyligher Ewangelien. En̄ alle craturen leren en̄ wisen ons, met hem selven, dat wi selen soeken en̄ vinden onsen Scepper boven ons inde hemele. en̄ Christus selve sprect met ons allen: ‘Onse Vader, die best inden hemel, gheheylicht worde dijn name⁴.’ En̄ hier omme sal die redelike siele, overmits die gracie Gods, verhaven sijn boven alle dinc inden hemel voir die jeghenwoirdicheit Gods; en̄ si sal gheloven en̄ betrouwen, hopen en̄ begheren, minnen en̄ vresen, dancken en̄ loven, eren, belien en̄ ghebenedien, en̄ anebeden dien name Gods. Daer vloyen die rivieren van ghenaden, die eyschen der sielen van binnen, dat si alle hare crachte uutwerke in minnen: alsoe mach si seghe ghewinnen.

Die Vader sprect der sielen toe;
En̄ si antwoert si en weet selve hoe.
En̄ valt neder in ommacht.
Si moet zwighen,
Den Vader nighen:
Alsoe wert si ghewracht⁵.
En̄ sijn gherinen
Verclaert der minnen dach.
Daer hi sprect,
En̄ si ghebrect,
Wert betaelt der minnen paeht⁶.
Die ure lijt henen,
En̄ si comt neder,

Hier na volghet die derde wise vander ierster rivieren der gracien, die ons te Gode leyt en̄ met hem verenicht. Dese wise mach bat heten onwise, dan wise. Si beghint daer die redelike siele al haer cracht en̄ alle hare vermoghen uut ghewracht heeft in minnen. Daer beghint wiselose minne boven gheordende minne⁷, onghebeelt bloet verstaen boven redelic verstaen⁸, boven doechde doechsamheit, boven oefeninghe van dogheden ledicheit, boven wise onwise, boven inneghe redelike oefeninghe scouwende leven⁹. Want in die openbaringhe Gods, daer hem God vertoent, daer is redene der sielen alse die oghe der vledermuys, die verblint in claerheit der sonnen. Daer beghint die minnende gheest, die levendicheit der sielen die sonder onderlaet an Gode cleeſt met minnen. Hi ghelijct den edelen aer die, sonder wiken, scouwet en̄ staert in claerheit der sonnen; en̄ alsoe doet die simpele eenvoldighe oghe des minnenden gheests, die onfect dat inschinen der claerheit Gods, boven redene en̄ sonder middel. Daer sprect die hemelsche Vader den minnende gheeste toe: ‘Ontpluke dine cenvoldighe oghe, ende sich my ane wie ic bin, wesen, leven, wijsheit, waerheit, ewighe salicheit, minnen sonder beghin. Ic make di vri; blive met mi; verliese di in mi, soe vinstu di in mi, en̄ mi in di, ende alle minnende gheeste verhaven mit di en̄ gheenicht met mi. Wes vri in di en̄ vriheit in mi; wes salich in di ende salicheit in my. Ic gheve di eenvoldich claer bekennen, en̄ van mi in di; en̄ een grondeloes onvervolcht onweten mijns selfs, dat ghevic di¹⁰. Verniete en̄ versterve dijns selfs in di; wes sonder onderscheet eenvoldighe salicheit met my¹¹.’

Footnotes

1. Het werkwoord verlangen is impersonaliter gebruikt met den dativus, en vóór ontbeiden heeft men die by te verstaen. ↩

2. Sur. tanquàm qui Domini Jesu ab oriente redituri ad judicium, advens tum suspirent ac praestolentur. ↩

3. Surius vertaelt: cuncti tam idiotae quàm literati. ↩

4. Vglk. Matth. 6, 9. ↩

5. Sur. Itaque silere compellitur et Patri genu flectere, sicque ab illo agitur. ↩

6. Sur. dumque ipse loquitur, et anima deficit, amoris eensus solvitur. ↩

7. Sur. Ibi, inquam, modi expers incipit amor supra amorem ordinatum. ↩

8. Sur. et nuda formarumque nescia intelligentia, supra intellectum rationalem. ↩

9. Sur. supra virtutes habitus virtutum; supra exercitationes virtutum, vacatio et ocium; supra modum modi nescientia; supra internas rationales exercitationes, vita contemplativa. ↩

10. Sur. En simplicem ac perspicuam tibi in te mei cognitionem praebeo, atque impenetrabilem et inexhaustam ac incomprachensibitem meî ignorationem. ↩

11. Sur. Exinanias te, moriarisque à teipso in teipso, et esto simplex mecum beatitudo. ↩