LV. Ut boni et mali regnum Dei partiti sint

Goede en̄ quade hebben dat rike Gods ghedeilt. Al dat God ghescapen heeft, dat is sijn rike. Die quade versmaden Gode en̄ sinen dienst; sy verkiesen al dat verganckelike is: rijkdom en̄ ere der werelt, ghenuechte des lichamen en̄ lane leven, mocht hem werden¹. En̄ hier mede vallen si onder dat gherecht ordel Gods, en̄ werden verdoemt. Die goede versmaden sonde en̄ die werelt, en̄ al datse van Gode trecken mach; en̄ si verkiesen Gode, sijn ere, sine minne en̄ sinen dienst: en̄ si sijn verhaven in die ghenadicheit Gods. Alle die in Gode gheloefden van beghinne der werelt, en̄ hem eerden, minden en̄ dienden, en̄ daer in bleven toter doot, die sijn alle behouden. Die in sonden vielen, en̄ wederkeerden in penitencien, en̄ sochten ghenade, en̄ daer in bleven en̄ storven, die sijn oec alle behouden overmits haren rouwe en̄ die ghenade Gods. Mer die onghelovich waren, en̄ den duvel dienden en̄ den sonden, en̄ alsoe leefden en̄ storven, die sijn alle ewelijk verdoemt ende versmaed vander gherechticheit Gods. En̄ dit is gherechte loy, ordine, regule en̄ wet der wijsheit Gods², die alle dinc wel gheordent heeft, en̄ in alle ghescapene wesene leeft, ende alle naturen met onderscede regheert, en̄ yeghewelc creatuere in die ere Gods, en̄ in alre menschen dienste en̄ orbore, wel gheordent heeft. en̄ alle die persone die gheboren werden in mensceliker naturen, dien gheeft God ghelije edelheit en̄ vriheit, dat si met vrien wille moghen afkeeren ofte toekeeren; want bedwonghen dienst behoirt den knechten toe, en̄ hi en mach Gode niet behaghen, noch dat rike Gods besitten ghelijc den sonen. En̄ al sijn alle menschen edel en̄ vri die gheboren werden in menscheliker naturen, nochtan hebben vele menschen, van beghinne der werelt, van Gode ontfaen grote digniteit, heerscap, ere en̄ werdicheit boven anderen menschen, die te haren tiden waren.

Alsoe ghelikerwijs, al sijn alle die inghele edele pure gheeste van naturen, nochtan is daer groet ondersceet van princen, van ordinen, primate en̄ machtighe, moghende en̄ heerscape³. Selke ghebieden, ende selc sijn hem ghehoirsam. Selc bernen in minnen, en̄ staren, en̄ scouwen Gode in claer bekennen. Selcke dienen ons hier beneden, en̄ selc heeft God beseten in ewighen vreden⁴. Selke behueden en̄ bescermen stede, en̄ selcke provincien en̄ lantscape van vianden en̄ van quade. Daer is concordie onderlinghe, en̄ yeghewelc salich sonderlinghe. Al is die glorie, die God is, ghemeyne, yeghewelc scept met sijnre maten⁵.

Daer is bliscap sonder mate groot,
Ewich leven sonder doot.
En̄ yeghewelc is gheloent in hem selven met maten, na sijn eyghen doen.
Dair is kennen, en̄ smaken en̄ ghevoelen,
Ewighe minne sonder vercuelen;
Want dat si Gode minnen,
Daer is kennen, minnen, besitten en̄ ghebruken;
Alle sundaren bliven buten⁶.
Daer is versmelten en̄ ontvlieten
In dat grondelose diepe:
Men caent ghesegghen,
Het is boven tale.
Die boven crighen,
Stille zwighen,
Één te sine mit God in minnen, dat is stille staen
En̄, boven alle oefeninghe van doechden, leven en̄ sterven in Gode en̄ op verstaen:
Dat is die hoechste gave Gods, na minen waen.
En̄ inwendighe wacrheit van Gode vercreghen;
En̄ ewigher minnen leven,
Sonder sneven,
Dat moet God ons allen gheven.

Die ander nature die God ghescapen heeft, dat is die nature der menschen; die sijn alle één gheslechte van vader en̄ van moeder, dat is Adam en̄ Eva: en̄ alle die persone die van hem gheboren sijn, die sijn alle ghelijc, edel en̄ vri inder naturen. Maer die wijsheit Gods heeft ute ghenomen⁷ en̄ ghesedt selke persone boven die ghemeinheit der menschen⁸ hier inder tijt, maer niet inder ewicheit, op dat sijs niet en verdienen in caritaten ende in levene naden liefsten wille Gods⁹. Selke menschen sijn boven ander nader gheboirten, als coninghen, hertoghen en̄ graven, princen der werelt, mechtich en̄ moghende in menigher wijs. Eest dat si wel leven, en̄ wel regheren Gods volc dat onder hem is, soe selen si meer loens hebben en̄ saligher sijn dan ghemeine menschen. Eest alsoe dat si in sonden leven en̄ qualijc regheren, en̄ den duvel dienen, si selen meer hellen hebben en̄ helscher pinen dan ander menschen. Selke sijn vereoren van Gode van beghinne der werelt, en̄ nu inder tijt: die sijn alle heylich en̄ goet. Selke werden ghecoren van den menschen, dat¹⁰ God ghestaedt en̄ ghedoecht, alse keysere, pause, bisscope, abde, monke¹¹, princen en̄ prelaten. Selke dienen Gode en̄ den dogheden, en̄ regheren hare vole in dogheden en̄ in gherechticheden: die behaghen Gode en̄ verdienen gracien en̄ ewich leven. Maer die onghehoirsam sijn Gode, en̄ ongherecht, en̄ den duvel, der werelt en̄ haren vleysche dienen, in wat state dat si sijn, die behoren alle ter hellen. Mer¹² die vercoren en̄ gheroepen werden, alse Aaron, in gheesteliken state, die sijn ghewarich ende behaghen Gode; mer die hem selven kiesen en̄ verheffen, prelaten te sine boven andere menschen, die sijn van Gode verworpen.

Jhesus Christus, die Godes sone, is die overste prelaet der heyligher Kerken, en̄ vele goeder menschen¹³ hebben hem gheoffert, in die weerdicheit sijnre doot vore hare sonden¹⁴, principate en̄ digniteide, rijcdom, heerscap en̄ erve, dat hi verdient heeft met sijnre gebenedider doot¹⁵. En̄ dat wilt hi dat men den ghenen gheve, die sinen gheest hebben, die onnosel sijn, wijs ende gheleert, en̄ hebbelijc sijn volc te regheerne, te leerne mit woirden, met werken, met heylighen levene, hoe si comen moghen in dat ewighe leven. Alle die ghenen die dat erve Christi copen ofte vercopen, die sijn Symoens Magus kyndere; want si copen ende vercopen dat Gods es, dat men te vergheefs¹⁶ gheven soude den ghenen die hebbelijc waren Gode te dienenne, niet den hoverdighen noch den nidighen, den ghierighen noch den vrecken, noch den gulsighen, noch den oncuyschen, noch den ghenen die in openbaren dootsonden leven. Want si en sijn niet weerdich dat erve Christi te besitten en̄ te verterne¹⁷; en̄ si en gaen niet in dore die dore des levens ons Heren Jhesu Christi, want si scoren die want der wet der Ewangeliën en̄ die wet des levens ons Heren Jhesu Christi¹⁸. Maer si gaen besiden in die coye¹⁹, met crachte ofte met ghewoude, met ghewapenden beden, met ghiften, ofte met heylighen scine en̄ met gheveynstheden. En̄ die en sijn noch scape noch heerden, maer gripende wolve, dieve en̄ mordenaren; want si doden, si roven en̄ bederven die ghene die onder hem sijn, en̄ sijn orsake ende beghin van menigher sonden dies si selve niet en weten. Alle gheordende macht is van boven vanden Vader der lichte. Hi hevet onsen prelaet Jhesum Christum ewelic vercoren, en̄ macht ghegeven boven al dat hi ghescapen hevet in hemel en̄ in erde; en̄ hi hevet hem bevolen al sijn volc dat ghesceden en̄ gesprayt was in sonden²⁰, vanden iersten mensce toten lesten, dat hi al dat vergaderen soude en̄ met hem bringhen in die glorie sijns Vaders. En̄ daer toe gaf hi hem volheit alre graciën, ordine en̄ wet, hoe hi leven en̄ sterven soude om die salicheit sijns volcs en̄ alle der werelt. En̄ dit heeft hi al volbracht na den liefsten wille sijns Vaders. En̄ hier omme is sijn name ghehoecht boven allen namen, want hi is ghemein ghestorven om alle menschen, niemen uitghesceden, alsoe verre alst in hem is. En̄ hi heeft allen sinen discipulen, met sire doot, ghecocht ewich leven, die hem gheliken en̄ navolghen in dogheden. Ons Here Jhesus Christus hevet, met sijnre heyligher doot, ghesticht en̄ vergadert die heylighe Kerke, en̄ hi gheeft gracie en̄ glorie den ghenen die in kerstenen ghelove hem dienen. En̄ overmits weerdicheit sijnre doot, hevet hi ghedoecht en̄ ghestaedt, dat vele goeder menschen hebben ghegeven, in sijnre eren en̄ voer haer sonden, groet rijcdom, heerscap, erve en̄ grote digniteite den ghenen die God vercoren heeft hem te dienenne.

Inden beghinne der heyligher Kerken vercoes Christus, uut alder werelt, ‧xij‧ Apostelen en̄ vele andere discipulen, en̄ gaf hem sinen gheest en̄ sine macht boven sijn volc, en̄ boven al die werelt. Ende sijn gheest en̄ sine macht blijft sinen discipulen in die heylighe Kerke, tote dien ordele Gods. Nochtan en waren sine discipulen, die hi verkoes, alle niet heylich noch goet; want Judas die apostel was dief en̄ mordenare en̄ den duvel ghelijc. Want al was hi vercoren, hi en vercoes niet weder; mer overmits sine ghiericheit versmaedde hi sinen meester Jhesum Christum, en̄ leverden²¹ den fellen Joden in die doot. Al was hi den Apostelen ghelijc inden schine van buten, hi was Sathanas jonghere, valsch en̄ onghetrouwe van binnen. Alsoe is die heilighe Kerke nu ghedeylt in ‧ij‧ partien, dat sijn quade en̄ goede; maer het scijnt dat Sathanas meer discipulen heeft dan Christus.

Footnotes

1. Sar. modò eis possit obtingere. ↩

2. Het woord loy of loye, hier gebruikt naest wet, heeft eerder de beteekenis van jurisprudentia dan die van lex. Zie Halbertsma, Aanteekk. op den Spieghet Hist. bl. 317. Surius vertaelt: Quae quidem aequissima constitutio, norma sive regula et lex est sapientiae Dei. ↩

3. Sur. magna tamen etiam inter ipsos differentia est principatûs, ordinis, primatûs, potestatis ac dominationis. ↩

4. Sur. In quibusdam Deus aeterna pace residet. Men ziet dat het woord selc by Surius voor regimen geldt, en God voor subject; maer de loop des volzins zou eerder het tegenovergestelde doen aennemen. 't Is waer F. heeft sulke, en zoo kan Surius ook hebben gelezen. ↩

5. Sur. Et licèt Dei gloria communis sit omnibus, singuli tamen pro sua mensura hauriunt. ↩

6. Sur. à quibus peccatores omnes perpetuò manent exclusi. ↩

7. Quosdam elegit, zegt Surius vattende het werkwoord ute ghenomen op in den zin van uitgekozen. ↩

8. Sur. praefecitque hominum communitati. ↩

9. Surius schynt deze zinsnede kwalyk te hebben opgevat. Hy vertaelt: uti in hoc ipso merita sibi conquirant, in charitate secundum gratissimam Dei voluntatem vitam transigentes. Wy verstaen, indien zy niet verdienen ook hiernamaels boven de anderen gesteld te worden door hunne liefde en heilig leven, in alles gelykvormig aen den wil Gods. ↩

10. D. alleen die. Sur. Deo tolerante ac permittente. ↩

11. F. monicken. ↩

12. Dit Mer of maer is hier te veel, doch staet in onze dry Codiees. ↩

13. Versta, en vele onder de goede menschen. Onze dry Codiees hebben goeder in genitivo. ↩

14. Sur. ob honorem mortis ejus pro suis peccatis. ↩

15. Sur. quae omnia idem ipse sacrosancta morte sua meritus est. ↩

16. Dat is gratis, als Surius vertaelt. ↩

17. D. kwalyk, te vercrighene. Sur. qui Christi haereditatem obtineant et consumant. ↩

18. Sur. perfringunt enim parietem legis Evangelicae, et legis vitae Christi Jesu. ↩

19. Sur. sed aliunde ascendunt in ovile. ↩

20. Sur. populum suum per peccata separatum ac dispersum. ↩

21. Dat is, leverde hem. ↩