LVIII. De primitiva Ecclesia, et de vita Christi et discipulorum ejus aliorumque credentium

Christus, met sinen Apostelen, die ſondeerde en̄ stichte die heylighe Kerke in kerstinen ghelove, en̄ si hebben ghelaten ene ghemeyne regule hoe wi leven souden; en̄ die regule leveden si sclve, en̄ leerden, ende screven, en̄ seghelden mit hare doot. Dat fondament is kersten ghelove, dat ghesticht is met onderlingher trouwen en̄ minnen, ghelijc dat ons Christus tuucht. Die breydde¹ der regulen, dat is al goet ghemeine den armen inder noot². Die hoghede, dat is God ghemint, gheoeſent ghestadich, al tot der doot. Dit is die regule dat³ Christus leerde, en̄ gaf den ghenen die met hem comen willen in sijns Vaders scoet. Die de regule ons Heren onfinghen, en̄ professie daden in kerstinen ghelove, die worden alle ghedoept in sine doot, reyne van sonden en̄ vervult mitten heylighen Gheeste⁴. Dat convent en was niet groet; daer en hadde nicman proper goet; si brachten alle te gadere dat si hadden; daer en was nieman arm, mer si waren alle ghelijc en̄ leveden van ghemeinen goede. Hare scare was cleine en̄ ghetrouwe; maer si hadden vele vianden, heydene en̄ Joden en̄ alle die werelt. Die Joden versmaden⁵ Christum en̄ sijn ghelove, en̄ si prijsden haer ghelove en̄ Moyses wet.

Die heydene aenbeden sonne en̄ mane, stoc en̄ stene⁶, en̄ beelden die si selve maecten, menigher hande afgode en̄ haren Mamet⁷. Doen Christus op was ghevaren te sinen hemelschen Vader, doe sont hi sinen Gheest sinen discipulen, en̄ allen den ghenen die in hem gheloefden. Si worden vri, stout en̄ coene, want si en hadden niemans te doene⁸. Si leerden en̄ doepten in allen landen in Christus name, en̄ si ontfinghen alle die ghene die met ghelove te hem quamen. Die doepten si en̄ leerden hem die kerstene wet.

Doe dat heydene en̄ Joden saghen, dat Christus name soe sere wart verhaven, doe wies in hem haet, nijt, en̄ toren, en̄ onweerde soe groet, si peynsden dat si al die kerstine doden souden: alsoe mochten si hare wet en̄ hare gode behouden, en̄ over die kerstine seghe ghecrighen, ende Christus name verdeluen⁹ en̄ verdriven.

Doe grepen si ane alle dieghene die in Christum gheloveden, Pause en̄ bisscope, jonghe en̄ oude, wive ende manne, jonghelinghe en̄ maghede. Maer si en mochten den magheden hare reynicheit niet nemen, want Christus en wouds niet ghedoghen noch ghestaden. Si grepen ane die kerstine, als ghierighe wolve onnosele scape. Si sloeghen, cruysten en̄ doden, en̄ maecten menighen mertelare: die sonden si in die glorie Gods. En̄ Christus maecte van hare partien die in hem gheloveden¹⁰; die hi sende in die hey- lighe Kerke, en̄ alsoe meerderde Christus partie in den hemel en̄ inder erden. En̄ die kerstine verbliden hem vanden martelaren die te hemele voeren, en̄ vanden nuwen confessoren die met hem in kerstine ghelove quamen. En̄ al was die martelie der kerstine lanc, zwaer en̄ groet, si waren ghestadich, verduldich en̄ ghedoechsam toter doot: en̄ alsoe verwonnen si hare viande ende al haren noot. Die ghemeyne plaghe en̄ die martelie der kerstine gheduerde wel ‧ij‧ hondert jaer, eer kersten ghelove wart gheprediet, gheleert en̄ ghetoent, puer en̄ claer, en̄ al der werelt openbaer.

Nochtan van beghinne dat onse Here te hemel voer, so waren vele goeder menschen die de Apostelen bekeerden, en̄ leerden hoe si leven souden in dogheden en̄ in kerstinen ghelove. Mer doe keyseren ende coninghen ghedoept worden en̄ kersten ghelove onfinghen, doen gaven si der heyligher Kerken previlegiën en̄ macht, datmen stichten ende maken mochte, in alle die werelt, kerken ende cloesteren en̄ Godshuse, daermen Gode in dienen soude. En̄ si gaven tienden, primiciën, erve en̄ rijedoem den ghenen die in gheesteliken state Gode dienen souden. En̄ si verhieven en̄ eerden princen en̄ perlate, die der heyligher Kerken dienden in gheesteliken state, boven hem selven en̄ boven alle princen der werelt. In dien tiden worden vele goeder menschen gheeyscht van Gode, dat si souden die werelt laten en̄ vlien in die woestine: soe mochten si ewich, ende ynnich en̄ onghehindert Gode dienen na sinen liefsten wille. En̄ alsoe daden vele goeder menschen die laghen in holen, in steenroetsen, in haghedochten; en̄ si maecten hutten en̄ cellen daer si in woenden. Selke leveden van cruden, van wortelen, van vruchten, van palmen en̄ van vighebomen, van appelen en̄ van anderen wilden boemen die inden woude stonden; en̄ selke leveden van hemelschen brode, dat hem die Inghele brachten; en̄ selke andere woenden te gadere met groten partien, ende die hadden priesteren met hem die hem Misse daden, en̄ hare Sacramente gaven. En̄ die maecten manden, ende corve en̄ selke dinghen, die hare boden vercochten in die stede: en̄ daer af namensi hare notorft, ghelikerwijs alsmen leset inder Vader boec. Doe gaf Christus sinen gheest in alle die werelt, en̄ vele goeder menschen worden beweecht alsoe, dat si begheerden te levene na die regule der Apostelen en̄ boven die ghebode, en̄ die ghemeyne wet en̄ wise der heyligher Kerken.

Footnotes

1. Versta, breedte, by Surius, latitudo. ↩

2. Surius heeft gelezen in der doot, want hy vertaelt: Latitudo autem (hujus canonis) est, bona sua omnia communicare pauperibus usque ad mortem. ↩

3. F. en G. hebben die; maer het neutrum dat na een subst. plur. is niet zeldzaem by de Ouden. ↩

4. Sur. Et quotquot hunc recepêre canonem, et fidem Christianam professi sunt, in ejus morte baptizabantur, et à peccatis expurgabantur, sanctoque Spiritu replebantur. ↩

5. Versta, versmaedden, als F. heeft. ↩

6. Ligna et lapides, zegt Surius. ↩

7. Dat is hunnen Mahomet. De groote stryd der middeneeuwsche Christenheid tegen de volgers van Mahomet, in de Kruistochten, deed zyne godsvereering als het hoofd van alle afgodsdiensten beschouwen. Aldus Halbertsma, in zync Aenteekk. op den Spiegel Hist. bl. 18. ↩

8. Sur. nullo enim habebant opus. ↩

9. Dat is verdelgen. G. heeft verdelien. De schryver van F. verstond het woord niet en stelde verliesen in de plaets. Zie ons Glossarium op het Tabernakel. ↩

10. Sur. Adeoque Dominus Jesus ex ipsorum persequentium numero multos sua fide illustrans, enz. ↩