LVII. Descriptio verorum falsorumque pastorum ac sacerdotum

Nu meret dan, welc ghewarighe herden sijn die Christum na volghen, en̄ sijn volc regheren na sinen liefsten wille. Dat sijn die ghene die de werelt laten ende versmaden, en̄ al dat van Gode trecken mach, en̄ inder waerheit Gode meynen en̄ minnen boven al, en̄ hem selven en̄ alle menscen minnen om Gode, den sonden te stervene en̄ der waerheit en̄ Gode te levene, en̄ alsoe comen in dat gloriose rijc der hemele. Si sijn sober en̄ reyne, sacht ende oetmoedich van herten, ghenadich, vreedsam en̄ milde, ghedoechsam, ghehoirsam, ghelatens willen, simpel, wijs en̄ vroet; in dogheden ghestadich, rijp van seden, constich en̄ gheradich¹, blide van gheeste, verhavene herten², van dogheden rijc, inden monde waerheit en̄ inden woerden besceydenheit, en̄ inder stemmen uutvloyende soeticheit, dat herte open, die binnenste ontsloten, tote alre noot ontfarmhertich, ghenuechsam³ in spisen en̄ in drancke, onbecommert met groven habite, nauwe noetorft nemen, dat overblijft den armen gheven: dat is der goeder priester vite⁴. Al dat God gheeft, en̄ datmen boven noetorft heeft, dat is na recht der armere.

Die altoes om hebben gapen,
Die moeten ydel bliven.
Wouden sy haers selfs onfermen,
En̄ mildelijc gheven den armen,
Gheeft al om Gode,
Hout sine ghebode,
Soe leefdi in sekerheit.
Sidi ghewarich,
Ghebenedijt
In ewicheit.

Al dat uut den gheeste Gods gheboren is, dat verwint vleysch en̄ bloet, en̄ leeft Gode; en̄ dat sijn sonen Gods en̄ discipulen ons Heren Jhesu Christi, ghewarighe priesteren en̄ prelate, die hem gheliken en̄ navolghen en̄ sijn volc reghe- ren na sinen liefsten wille. Maer al dat uut den vleysche allene gheboren is, dat is vleysch; dat leeft den vleysche en̄ der werelt, en̄ dat is Gode contrarie en̄ Christo onghelijc en̄ sinen discipulen, en̄ den goeden herden en̄ priesteren daer ic voren af ghesproken hebbe. Want si sijn huerlinghe, en̄ regheren en̄ dienen inder heyligher Kerken om tijtlijc ghewin, en̄ Christus sprect dat si sijn dieve ende mordenaren, die roven en̄ doden en̄ verliesen dat volc ons Heren, met verkcerden levene, met quaden exempelen, met allen manieren van sonden ghelijc der werelt.

Christus heeft der heyligher Kerken ghegeven en̄ ghelaten sijn erve en̄ sijn rente, dat is uutwendich goet en̄ die heylighe Sacramente, al vol gracien en̄ ghenaden: dit hevet hi ghecreghen en̄ ghewonnen met sijnre heyligher doot. Dat uutwendighe goet es den lichame noetorftich, sal hi leven; die Sacramente vol ghenaden sijn onser sielen noetorftich, selen wie gheestelijc in doechden leven. Dit goet hevet Christus ghegeven en̄ ghelaten inde hande der prelaten en̄ der priesteren, ende hi wilt datment dispenserc ende deyle sinen discipulen die hem dienen, dies weerdich sijn, sonder copen ofte vercopen; want sijn goet is vri ende hy ghevet vrilic van minnen. Niemen ees⁵ weerdich, dan die ghene die hem vrilijc dienen van minnen, om sine ewighe ere. Ele goet wercman, die Gode dient en̄ mint, hi is sijnre noetorft wale weert; maer die in openbaren dootsonden leven, den duvel en̄ der werelt en̄ haren vleysce dienen, die en sijn niet weert dat si verteren dat patrimonium, dat Christus ghecocht hevet met sijnre ghebenedider doot. Die dat copen ofte vercopen, ofte daer af leven, dat is hem venijn ende ewighe doot⁶.

Het is wel gheoirloeft in die heylighe Kerke dat arm priesteren ende clerke, die lesen en̄ singhen Gode, en̄ den menschen dienen mitten Sacramenten, dat si haren arbeit en̄ haren dienst verhueren ende vercopen moghen, en̄ daer af leven; mer die ghenade en̄ dat heylighe dat verborghen is in die Sacramente, dat Christus ghevet den ghenen dies weerdich sijn, dat en machmen copen noch vercopen: want het is Gods macht en̄ sijn were allene, boven alle vermoghen der menschen, hoe heylich dat si sijn ofte in wat state dat si sijn. Mer wi selen onse noetorſt nemen, op dat wi Gode dienen moghen en̄ sinen volke; want Gode dienen es edelre dan sinlijc leven. En̄ hier omme selen wy eten en̄ drinken, op dat wi Godc dienen moghen. Maer wi en selen Gode niet dienen om eten noch om drinken, ofte om al dat verganclijc es; maer om hem selven en̄ om sijn ewighe ere. Dat is die ordinancie die Gode behaecht, en̄ die ons heylich en̄ salich maect; maer si is sere onbekent en̄ ongheoefent. En̄ hier omme, die Godes willc sijn, en̄ Gode dienen⁷, die moghen wel roepen en̄ begheren: ‘Here, blijft met ons, want het naect den avonde⁸.’

Die dach der gracien, en̄ der doechde, en̄ der waerheit is onbekent, en̄ sere vergaen: die clergic is verblindt en̄ sere verdoelt van den rechten weghe der waerheit. Wi en moghen niemen ordelen, lachteren noch versmaden in onser herten, want dat behoirt Gode allene toc. Sonderlinghe is ons dat verboden vanden ghenen die boven ons sijn, ende ons regeren van Gods weghen in die heylighe Kerke. Mer wi moghen wale sonden lachteren en̄ doecht prisen, dat is die regule ons Heren Jhesu Christi en̄ sijnre heylighen van beghinne. Ghi siet wale dat Christus hevet ghelaten en̄ bevolen den princen, den prelaten en̄ den oversten der heyligher Kerken ende der kerstenheit, dat erve, die macht en̄ die ghewout, die hi verdient hevet met sinen bloede ende met sijnre heyligher doot, dat si daer af souden leven en̄ hare noetorft nemen, in ordinen en̄ in maten, in rechter soberheit. Dat over blijft, dat is van rechte den armen te deylene, na besceydenheit. Die boven sijn, ende Gods vole regheren in Christus stat, die souden sijn oetmoedich, ontfermhertich, ghenadich en̄ gherecht, bistaende ghetrouwe yeghewelken, alse Christus knechte. Nu moghedi merken wie die ghene sijn die Gode dienen en̄ sinen volke, na kerstine wet en̄ der Ewangelien recht. Alle die ghene die Christus erve besitten, overvloedich in rijcdomme, in heerscapie, in weelden, in ghenuechten haers lichamen, en̄ haer seghele dier verhueren, en̄ haer was en̄ haer brieve soe diere vercopen, dat arm onnosel menscen cume vercrighen⁹ moghen¹⁰ (nochtan moeten si gheven datmen hebben wilt, selen si vercrighen dies hem noot is, ofte dat si sueken en̄ begheren): dit scijnt meer ghiericheit dan caritate; dat selen si wel horen in die ure hare doot¹¹, alse Christus spreken sal: ‘Ghef redene van dijnre meyerien; du en moghes niet langher meyer sijn¹².’

Christus ghedoecht nu dat quade prelate en̄ valsche herden hem selven kiesen en̄ verheffen, copen en̄ vererighen enighe prelaturen, en̄ gheestelijc heerscap boven sijn volc. Si versmaden Christum, sijn leven, sijn lere en̄ sinc ghebode. Si domineren en̄ regheren Gods volc, niet alse herden maer alse tyranne. Si sijn scale, nydich, ghierich en̄ vrec. Si en spisen noch en voeden niet die arme sielen met levene, met woerden, met werken noch met goeden exempelen, noch die lichamen der armere menschen met erdschen goede, dat si hebben en̄ besitten, en̄ qualic houden ofte boven noetorft in sonden verteren. Si maken hare maghe¹³ rike metten goede dat der armere is. Si ghedoghen alle manieren van sonden, moghen si daer af¹⁴ erdsch goet ghewinnen. Die persemaert¹⁵ mach ofſeren, ende ten outare dienen, op dat hi vele ghelts hevet te ghevene. Stervet hi, ende wilt hi, men salne vore den outare graven; men hevet den penninc liever dan grote penitencie vore sonden. Yeghewelc sondare mach sitten in onwette¹⁶ ende in sonden van jare te jare op sinen chijs¹⁷, na dat hi rijc is; mer sal hi die sonden laten, en̄ comen ter wisen der heyligher Kerken, dat moet hi copen met ghelde, ofte hi en maeehs¹⁸ niet hebben. Van beghinne der werelt sijn alle menscen ghedeilt in ‧ij‧ partien, ende dat sijn goede en̄ quade. Die goede sijn gherecht, en̄ die ere Gods levet in hem¹⁹; si meynen Gode in rechter simpelheit, en̄ al dat si hebben en̄ sijn dat is Gode ene offerhande in ongheveynsder weerdicheit. Die aldus leven ofte hebben gheleeft, van beghinne der werelt, die sijn discipulen Christi, ende met hem ghebenedijt in ewicheit; mer die contrarie leven, en̄ tot in haer doot Christum versmaden, die werden in dat helsche pec begraven.

Footnotes

1. Sur. scientes et boni consultores. ↩

2. Aldus onze dry Codices. Lees echter verhavener herten. Sur. corde elevati. ↩

3. Versta, ligtelyk vergenoegd, of met weinig te vrede. Sur. cibo ac potu facilè contenti. ↩

4. Sur. nec magnopère curant, si habitum gerant ex panno rudi confectum. Solis necessariis contenti, quod superest, pauperibus dilargiuntur. ↩

5. F. en ees. Versta, niemand is des weerdig. ↩

6. Sur. non nisi virus exitiale el morlem aelernam hauriunt. ↩

7. F. die goods willen sijn. G. die gods. Sur. quicunque Dei esse, Deoque servire appetunt. Misschien heeft er oorspronkelyk goeds willen gestaen. ↩

8. Vglk. Luc. 24, 29. ↩

9. D. kwalyk, vertughen. ↩

10. Sur. quique sui sigilli oppressionem (lees appressionem), el ceram ac literas suas tam carè locant et vendunt, ul pauperes innocentes vix possint esse solvendo. ↩

11. Versta haerre doot. ↩

12. Vglk. Luc. 16. 2. ↩

13. Versta, hunne nabestaenden of bloedverwanten. ↩

14. F. daer ane. ↩

15. Dat is de woekeraer. Zie het woord verklaerd in het Tabernakel, II, bl. 172, aenteek 9. ↩

16. Sur. cuilibet jam permittitur scortum alere. ↩

17. Sur. idque pro cujusque censu, ut quisque locuples est. ↩

18. Dat is, mach des, met den genitivus partitivus. ↩

19. Sur. et Dei honorem appetunt. ↩