LXII. De tribus peccatis, toto ubique orbe dominatum obtinentibus

Drie sonden regneren in die werelt, in die clergie, en̄ in alle die state der religien die vander heyligher Kerken goede souden leven, vanden oversten toten nedersten, luttel menschen uutghenomen. Dat sijn traecheit, gulsicheit en̄ oncuysch leven: hier mede is ghewarighe heylicheit verdreven.

Traecheit, dat is verdriet ende onlost te Gode ende te sinen dienste; onachtsam sijnre leren, sijnre gracien, en̄ sijnre glorien; sonder vrese der gherechticheit en̄ sonder hope der ghenadicheit Gods; onghestorven den sonden, en̄ ongheoefent in die passie ons Heren; lesen, singhen, beden, Misse doen ofte Misse horen, sonder ernst, sonder devocie en̄ inwendich ghemerc, sonder smaec en̄ sonder troest van Gode, ofte inwendich ghevoelen sijnre gracien; die herte onghestadich, vol beelde erdscher dinghen, ledich sonder arbeit goeder werken van buten; ghemac en̄ gherief des lichamen sueken en̄ begheren in allen dinghen; saechte clederen, saechte ligghen¹, ende langhe slapen. Dese en moghen dat leven ons Heren Jhesu Christi niet ghesmaken.

Uut deser quader secten² der Traecheit, wast een ander sonde, dats Ghiericheit³. Die brachte Adame, onsen iersten vader, uten paradise, daer hi dat ghebodt Gods brac metten appelbete, en̄ wart uut ghesteken in deze aleinde⁴, ende wi alle met hem. Dese sonde is onbekent, ende ongheweghen⁵, en̄ meest gheoefent in allen menschen; en̄ si regneert over al die werelt, in cloesteren en̄ in clusen, in ordinen en̄ in allen staten van religien: dat sijn alle die der kelen dienen ende met ongheordender gheneychder lost in spise ende in drancke, en̄ mate en̄ soberheit versmaden, die Christus selve levede ende leerde. Want doen hi selve ghevast hadde ‧xl‧ daghe en̄ ‧xl‧ nachte, doe liet hi hem hongheren van naturen sijnre menscheit⁶. En̄ al was hi becoert van honghere en̄ van den viant, hi en woude niet eten. En̄ doen hi muede was van hitten, en̄ hi sat te Sikar, op Jacobs borne, mit groten dorste, nochtan en dranc hi niet. Mer doen hi sterven soude en̄ hem sere dorste, doe was sine spise en̄ sijn dranc edec met gallen ghemenghet. Alsoe hevet hi ons ghedient in soberheden al toter doot; en̄ aldus leveden die oude vadere inder woestinen: si dronken water met maten, en̄ si aten haer broet met ghewichte.

En̄ hier aſ leert ons Christus een exempel inder Evangelien vanden riken man, die was ghecleet met purpure en̄ met bocrane⁷, met ghenuechten, in bliscape, en̄ in weelden alles des hem gheluste. Ende voir sijn dore lach een arm siec mensche die gherne hadde gheten vanden relieve⁸ sijnre tafelen; maer de rike man was ghierich en̄ vrec, gulsich en̄ sonder ghenade, en̄ en gaf hem niet⁹. Die rike man sterf¹⁰; die duvel groeffene in die helle. Die arm man starf; die inghele voerden¹¹ in Abrahams scoet. Die rike begheerde enen dropel waters op sine berrende tonghe, mer si en mach hem niet werden. Nu kiest u sepulture, metten riken oft metten armen, na uwe werke sal u ghescien: alle die der kelen dienen met ghenuechten in gulsicheden, die en moghen Gods niet ghesmaken noch sijnre gracien. Dronkenscap, onoerdene, onbesceydenheit volghet hem na¹², scelden, vloeken, zweren, striden, vechten, oncuysch leven: dit sijn werke des vleyschs, en̄ die en moghen dat rike Gods niet besitten. Dit vint men al in ordinen en̄ in gheesteliken personen, als in der werelt.

Noch vint men in ordinen, en̄ in allen state van religien daer vergaderinghe is van menschen, ene duvelike sonde ende dat is onghemeinheit van herten, van sielen ende van erdschen guede. Daer sijn, van ghemeinen goede, arme en̄ rike, heren en̄ knechte¹³. Die heren, die prelate, die slapen langhe, die houden haer ghemac. Si sitten in cameren met haren ghesinde; si hebben vele gherechten en̄ den besten wijn die men vindt. Die den choer houden en̄ ten reefter gaen, si hebben moes en̄ broet, en̄ een ey ofte ‧ij‧: dat dunct den heren ghenoech. Wat si murmereren van onghelike¹⁴, die prelaten en achtens niet. Die vele hebben propers, ofte vanden ghemeinen¹⁵, die moghen vele verteren ofte op legghen, gaderen ende ontsparen¹⁶. Die rijc¹⁷ der werelt sijn ghetrouwe en̄ ghenadich den sieken en̄ den armen; mer die rike in cloesteren, die van rechte gheen proper goet en hebben, si laten hare sustere en̄ hare broedere bi hem ligghen siec, hongherich en̄ dorstich, van armoede bederven. Hoverde, ontrouwe, giericheit, onweerde, toren, anchel¹⁸, haet en̄ nijt: dies¹⁹ sijn die ordinen en̄ die cloestere vol, niet allene die van ghemeynen goede leven; mer oec die biddende ordinen die van dagelicscher aelmoesen leven. Nu is Christus onbekent²⁰: sijn leven, sine lere, sine werke sijn onghemint van allen den ghenen die den sonden dienen en̄ eyghens willen pleghen.

Footnotes

1. molle stratum, zegt Surius. ↩

2. Aldus onze dry Hss. Surius heeft siecten gelezen en vertaelt: Ex hoe autem perniciali acediae morbo. Het een en het ander kan doorgaen. ↩

3. Versta, gulzigheid, by Surius gula. ↩

4. F. elende. G. alende. ↩

5. et ab omnibus parvipenditur, zegt Surius. ↩

6. Sur. passus est humanam naturam suam fame affici. ↩

7. purpura et bysso, zegt Surius. Zie het woord verklaerd in het Tabernakel, I, bl. 63, aenteek. 1. ↩

8. Van de overblyfsels, het fransche reliefs. ↩

9. Versta niets. ↩

10. Imperfectum met de vokael van het praesens. ↩

11. Dat is, voerden hem. ↩

12. Sur. Comitatur enim eos ebriositas. ↩

13. Sur. Enimverò ex bonis communibus alii inopes, alii locupletes, alii domini, alii servi sunt. Geheel de volgende uitval des schryvers tegen de misbruiken der kloosterlingen van zynen tyd, is in G. weggelaten. En waerlyk, daer kan wel wat overdryving by wezen. ↩

14. Sur. quicquid interim de inacquabilitate murmurent monachi, etc. ↩

15. Sur. Qui multum habent peculii, aut de rebus communibus. ↩

16. Sur. aut plura sibi coaccrvare ac reponere licet. ↩

17. Versta rijcke, in plur. ↩

18. Zie dit woord onderzocht in het vierde Deel, bl. 36, aenteek. 4. ↩

19. D. kwalyk, dit. ↩

20. Met deze zinsnede herneemt weêr de afschryver van het Hs. G. ↩