LXVIII. Prosequutio eorum, quae superius de Planetis dicere instituerat

Nu sijn wi alle coepliede van naturen, die gheboren sijn onder die planeten. Copen en̄ vercopen, dat is wisselen, lief om noch lievere gheven.

Marcurius, die seste planete, is here der coepliede inder naturen. Hi es eendrachtich met allen den planeten, quaet metten quaden en̄ goet metten goeden, want hi concordeert met hem allen. Sijn loep is altoes bider sonnen, en̄ hier om is hi wit blickende en̄ claer, overmits naheit en̄ claerheit der sonnen, datmenne niet wale ghesien en mach noch en can, overmits naheit der sonnen. En̄ hi regniert altoes in dat uutgaen van Meye en̄ in dat uutgaen van Oechste: dat sijn die blijdste ende die rijeste tide vanden jare; want wassen is inden Meye en̄ ripen inden Oechste. En̄ Mercurius is heet en̄ versch van naturen; en̄ alsoe sijn sine kyndere, die in sine regnacie gheboren werden, heet ende versch, sanguine¹, van goeder complexien, goedertieren en̄ blide van naturen, ghelijc den kynderen die onder der Sonnen regnacie gheboren sijn: want dese ‧ij planeten sijn ghesellen, ende haer kynder sijn ghelijc in velen dinghen.

Dese menschen sijn wijs van naturen, scale en̄ behendich. Si connen wel wandelen met goeden ende met quaden, met riken en̄ met armen. Si connen wijsselije en̄ wale spreken als taelmanne, peys maken, copen en̄ vercopen, zamen copere sijn², lieghen en̄ bedrieghen, na dat sijs onnen³ ofte daer toe ghemiedt⁴ sijn. Si sijn hebbelijc, wijs ende constich in woerden en̄ in werken, in wisen, in manieren ende in allen dinghen dies si hem onderwinden⁵. En̄ hier omme werden si dicwile verhaven, bekint en̄ ghemint van groten heren, en̄ vercrighen groten staet, rijcdoem en̄ ere na wise der werelt. Maer al sijn die marcuriale, dat sijn Marcurius kyndere, wijs, scale en̄ behendich van naturen, overmits haer ingheboirtighe nature, si en moghen sonder godlike ghenade dat rijc Gods niet sien, vinden noch besitten, want nature en hevet gheen were boven haer selven⁶.

Yeghewelke planete ghevet haren kynderen, die in haer regnacie gheboren werden, die nature die si onfaen hevet van Gode; en̄ hier omme sijn die menscen onghelijc van naturen, van complexien, van manieren en̄ van seden: nochtan sijn si alle één in menscheliker naturen. Mer in lijffeliker gheboirten volghet yeghewelc mensche, van naturen, sijnre planeten, daer hi onder gheboren is. Al dat van Adams sade gheboren is onder den lope der hemele, der sterren en̄ der planeten, dat is al vleysch en̄ bloet, sinlijc en̄ sterfelijc van naturen. Die planeten en hebben noch willen, noch weten, noch leven ofte enich vermoghen van hem selven; maer overmits die crachte Gods, die in hem leeft, soe gheven si allen creaturen, beneden den firmamente tot inden gront der zee, leven en̄ wassen, en̄ menich ondersceet van naturen ende van gheslechten inder eerden, en̄ inden watere, ende inder locht, daer God die werelt mede ghechiert heeft van beghinne, te sijnre eeren, en̄ te onser noot. Onse noot is, dat wi ons selven bekennen, en̄ Gode oefenen en̄ minnen⁷. Wy sijn alle uut den vleysche gheboren ende sterfelijc van naturen; en̄ alsoe sijn wi alle kyndere der planeten, die ons regheren en̄ boven ons regneren in dit leven der sterfeliker naturen. Mer werden wi verhaven boven nature, en̄ anderwerf herboren uut den gheeste Gods, soe sijn wi die sonen Gods van ghenaden, ende hi regneert in onsen gheest met sinen gheeste, en̄ ghevet ons sine ‧vij‧ gaven die ons regheren en̄ ordineren in allen manieren van doechden, in claer bekinnen, onthoghet in minnen, met hem gheenicht in ewich leven⁸.

Tusschen dat leven der naturen en̄ der ghenaden, soe heeft God ghescapen die redelike siele, die sinlijc is beneden hare, redelijc in hare, en̄ gheestelic boven hare: en̄ dese ‧iij‧ sijn één leven inden mensche van naturen. Deser redeliker sielen hevet God ghegeven die waghescale in haer hande, en̄ hevet hem selven en̄ alle dine daer in gheleecht die hi ghescapen heeft, ende eyscht en̄ ghebiet onser redenen en̄ onser minnender cracht, dat wi alle dinghe effene weghen, alsoe si te weghene sijn, en̄ dat wi dan dat beste verkiesen, dat is hi selve. Ende dit tuucht ons natuerlike redene, dat wi dit sculdich sijn te doene; want van naturen sijn wi altoes gheneycht ten besten dat wi verstaen⁹.

Footnotes

1. Van het fransche sanguin, dat is bloedryk. ↩

2. mutuò exereere mereimonia, zegt Surius; maer hy schynt den nederduitschen tekst niet goed verstaen te hebben. In de middeleeuwen noemde men samencoeper, hem dien wy heden makelaer heeten. Zie onze Geschiedenis van Mechelen, bl. 457, aenteek. 7. ↩

3. F. alleen heeft connen. Surius vertaelt prout aliis favent, waeruit blykt dat hy ook onnen gelezen heeft; en de genitivus sijs, dat is sy des, geeft daer grond voor, ofschoon connen dien casus ook toelaet. ↩

4. Voor ghemiedet, particip. van mieden, huren, loon geven, betalen. ↩

5. Reflexief werkwoord niet den genit. rei, beteekenende iets ondernemen, iets opladen, zich met iets inlaten of bemoeijen. ↩

6. Sur. Natura enim supra seipsam agere non potest. ↩

7. Sur. et Deum colamus ac amemus. ↩

8. Sur. ità ut perspicuè ac dilucidè cognoscamus, in amore elevati, et ipsi Deo in aeterna vita conjuncti ac uniti. ↩

9. F. ons verstaen. Sur. Ex ipsa enim natura semper ad optima, quatenus ea intelligere licet, propensi sumus. ↩