LXIX. Quam ob causam à Deo creati simus, et de imagine ac similitudine Dei, ad quam conditi sumus

Nu meret dan, met levenden ernste, dies wi alle van noede behoeven¹. God heeft ons ewelic aenghesien en̄ bekint in sijnre wijsheit, en̄ hi wilt dat wi onse inwendighe oghen op doen, ende hem aensien in ongheveinsder simpelheit. En̄ hi heeft ons ewelic gheroepen, en̄ wilt dat wi onse inwendighe oren ontpluken, en̄ horen dat inspreken sijnre ghenadicheit. Hi heeft ons ewelic vercoren, en̄ hi wilt dat wi hem verkiesen boven alle ghescapenheit. En̄ hi mint ons, en̄ heeft ons ewelijc ghemint; en̄ hi ghebiet ons dat wine ewelic weder minnen: dat is gherechticheit². Lief met lieve verenicht, daer steet die waghe effene en̄ ghelijc³. Minne is ewich; si beghint in Gode, ende gherijnt onsen gheest, en̄ eyscht ons wederminne: en̄ alsoe wert minne gheoefent tusschen Gode en̄ ons, als een gulden rine die beghin noch einde en heeft. In Gode beghint onse minne, en̄ in hem wert si volbracht. Hi gheeft hem selven in onsen gheest, en̄ wi gheven ons weder in sinen gheeste: daer is der minnen waghe ghestilt⁴; daer draghen wi dat beelde Gods in onsen gheeste, en̄ alsoe leven wi uut Gode toe Gode, en̄ in Gode, ende één met Gode. Dan sijn wi wise coepliede, want wi hebben onse al om sijn al ghegeven, en̄ onse al in sijn al te male beseten en̄ vercreghen. Daer sijn wi sonen, en̄ draghen dat beelde Gods in onsen gheest, daer wy toe ghemaect sijn⁵. Dit leven is boven ordine, boven redene en̄ boven sin: daer sijn wi één met Gode, sonder verlies ofte ghewin. Mer ghi sult merken dat wi niet en sijn ghemaeet allene totten beelde Gods, één met God te sine⁶; mer wi sijn oec ghemaect tot den ghelike Gods, Gode ghelike te sine, dat is gheordent te sine in liefden, in minnen, in caritaten en̄ in allen dogheden.

Karitate en soect niet eyghens; maer te levene naden liefsten wille Gods is haer meeste vroude. En̄ hier omme moeten wi ons selfs en̄ ons eyghens willen vertien in doen, in latene, en̄ in ghedoeghe, sonder wederwille ofte anders te verkiesene. God hevet onsen wille ghescapen dat hi ons eyghen niet sijn en soude, maer sine, diene ghescapen heeft. En̄ daer omme diene voir sijn eyghen proper hout en̄ besit, hi is dief en̄ mordenare, want hi nemt Gode dat van rechte sijn is en̄ hem allene toebehoirt, en̄ dient sijnre eyghenheit in sonden: en̄ alsoe is hy knecht der sonden. En̄ want hi knecht is der sonden, soe is hi oec knecht des duvels; en̄ die den duvel dient, doot hem selven en̄ verliest vrien toekeer te Gode in minnen. En̄ daer omme salne die duvel lonen, alsoe hi sinen knechten pleghet te lonene, dat is metter ewigher helscher pinen, eest dat hi in sinen dienste sterft. Alle die leven in gracien en̄ in glorien, die en hebben maer enen wille, dat es die liefste wille Gods; want si sijn alsoe gheenicht metten vrien wille Gods, dat si anders niet en moghen noch en connen ghewillen dan God wilt. Si sijn alle één leven met Gode, een in sinen wille; en̄ hi leeft in hem allen met sijnre gracien in menichfuldighen gaven: en̄ alsoe sijn si hem ghelijc met ondersceede in menichfuldighen wisen van dogheden⁷. Eyghen wille wilt vore gaen, en̄ wilt dat hem God volghe, en̄ dat hi doe alsoe hi wilt, niet alsoe God wilt. Eyghen wille is hoverdich, onghehoirsam, afkeer van Gode, gront alre quaetheit. Eyghen wille wilt here sijn boven Gode en̄ boven allen menschen, mocht hem ghescien. Hi is crighel⁸ en̄ ongheordent in allen dinghen; hi concordeert met niemene ter langher tijt. Inden hemel en mach hi niet comen; inder erden en heeft hi ghenen vrede; inder hellen is hi begraven: nidich wederwille is sijn graf⁹.

Onse eyghen wille is onse van naturen, die niet goets en vermach van hem selven, want al onse vermoghen is van Gode. En̄ hier omme ghebiedt ons God, dat wi ons selfs vertien en̄ al onser eyghenheit, en̄ wi ons overgheven in sinen vrien wille: en̄ alsoe vermoghen wi alle dinc met hem, want wi sijn ene vriheit met hem. Hi ghebiet ons dat wi hem meynen en̄ minnen boven ons selven, en̄ boven allen creaturen, sonder opsien van loene; want minne is loen en̄ ewich leven. Wi selen minnen sonder ommesien ofte wederkeer; want minnen om ghemint te werden, dat is nature, ende ongheordent in minnen aerde¹⁰. Wy selen met sinen vrien wille één sijn, soe leven wi sonder commer en̄ sorghe. Wi selen met hem gheven en̄ nemen, doen en̄ laten, minnen en̄ haten: soe sijn wi met hem gheenicht in vriheiden en̄ eens willen met hem. Wi selen liever hebben in hem te ghelovene, te hopene en̄ te ghetrouwene, dan seker te sine ewichs levens. Wi selen vrilijc verkiesen hem ewelijc te dienene, te dankene ende te lovene, alsoe die enghelen en̄ die heylighen doen: dit is ewich leven. Mer wi selen alsoe ledich ons selfs sijn en̄ ons eyghens willen in sinen vrien wille ghestorven, wat¹¹ hi met ons doen wilt in tijt en̄ in ewicheit, dat sal onse meeste bliscap sijn. Hi ghebiet ons dat wi hem ewelijc minnen; mer hi en ghebiet ons niet dat wi loen verkiesen. Die niet en willen sijn daer God wilt, maer daer si willen, daer leeft noch nature en̄ eyghen wille inne: die en sijn niet volwassen in minnen. Die in die helle ware eyghens willen ghestorven inden vrien wille Gods, hi en soude niet bernen. Die oec inden hemel eyghens willen ware yeghen den wille Gods, hi soude onsalich sijn.

Die gherechticheit Gods wilt die quade verdoemen, en̄ die ghenadicheit Gods wilt die goede behouden. Nu segghen selke menschen, si en willen niet verdoemt sijn al woudt God; en̄ sy willen salich sijn weder God wilt ofte niet en wilt. Dese gheliken wel den duvel en̄ den verdoemden menschen, die Gode contrarie sijn in alre wijs; si en willen niet verdoemt sijn nochtan dat God wilt; si souden gherne salich sijn jeghen den wille Gods: dit sijn dootsonden, die ewich sijn in allen verdoemden gheesten en̄ in alle quaetwillighen menschen, die Gode contrarie leven en̄ alsoe sterven. God vermach alle dinghen die ghcordent sijn; mer hi vermach niet, dat die ghene die hem minnen verdoemt souden sijn, alsoe sinte Pieter en̄ alle andere heylighen; ende die ghene¹² die hem niet en minnen salich en̄ behouden souden sijn, alse Judas, Pylatus en̄ andere quade menschen. Goede menschen hebben liever den wille Gods dan haren eyghenen wille: en̄ hier omme hadden si liever in die helle te sine metten wille Gods, dan inden hemel jeghen sinen wille. Die sondaren sijn contrarie den wille Gods, want si willen salich sijn, en̄ Gode niet minnen: dat is ommoghelijc en̄ ongheordent, en̄ dat is leven in dootsonden.

Die Gode niet en mint, al ware hi inden hemel, hi soude onsalich sijn en̄ verdoemt; en̄ die Gode mint, al waer hi inder hellen, hi soude nochtan salich sijn en̄ van Gode ghebenedijt. Die goede menschen willen sijn daer God wilt, want si sijn eens willen met Gode, en̄ daer omme hebben si ewighen vrede. Wildi behouden sijn, soe versmaet uwen eyghenen wille alsoe hi Gode contrarie is, en̄ verkiest en̄ leeft den vrien wille Gods: soe moghedi met hem verenighen in sine glorie, in een ewich salich leven. En̄ hier omme wildi Gode leven en̄ hem gheliken, soe moetti met hem haten en̄ minnen sonder eyghenheit. Ghi moet haten dat hi haet, dat is sonde en̄ oesuyn van sonden, ongheordende neyghende¹³, en̄ liefde alre ghenuechten des lichamen, en̄ lost der sinne die ongheordent is. Ghi moet u cruce draghen en̄ Christum na volghen, en̄ versmaden uwen eyghenen wille, uwe goetdunken, ende u wanen sijn wiser en̄ beter¹⁴ dan andere menschen. Hier jeghen suldi striden en̄ verwinnen: soe hebdi enen goeden wille, die metten wille Gods concordeert, want ghi haet dat hi haet. Dat is die wille Gods, dat wi alsoe ghestorven sijn ouser eyghenheit in sinen wille, dat wi beden moghen alsoe hi beedde doe hi sterven woude: ‘Vader, niet mijn wille, maer dijn wille moet ghescieden¹⁵.’

Voert wilt God, dat wi met hem minnen al dat hi mint. God hevet ghescapen hemel en̄ erde en̄ alle creaturen, en̄ daer mede dient hi onsen sterfeliken levene; ende hi wilt dat wi, met siele en̄ met live en̄ met allen creaturen die wi orboren in onser noet, hem danken, loven ende dienen te sijnre ewigher eren: ende dat is ghelijc ende recht. Hi hevet ons alsoe sere ghemint, dat hi ons heeft ghegeven sinen eengheboren Sone, met ons allen mensche te sine; ende hi hevet hem ghenedert toter doot, en̄ ons ghehoecht toten ewighen levene. En̄ alsoe woude sijn hemelsche Vader; en̄ sijn redelic leven en mocht anders willen dan God woude. En̄ alle die met hem willen alle dat hi wilt, die sijn alle uut Gode gheboren en̄ discipulen Christi. Nu wilt God alle menscen behouden in dat ewighe leven; mer die sijn lere ende sijn ghebot versmaden, ende hem contrarie in sonden leven, die sijn uut des duvels rade gheboren. Goetwillicheit es gront van allen dogheden: eenheit metten wille Gods, es boven alle doghede.

Die goetwillighe mensche, die sijns selfs verloechent en̄ sijns eyghens willen vertijt, en̄ hem overgheeft inden vrien wille Gods, sijn goet wille es volmaect; hi levet sonder vrese en̄ commer sijns selfs; hi heeft sijn sterfelic leven en̄ al dat verganckelic is ghetorden onder sine voete, en̄ hi is na sine ghevoelen versckert ewichs levens. Hi wilt met Gode al dat God wilt, en̄ hi hevet vrede met Gode, en̄ in Gode, die nieman verstoren en mach; want hi is sachte ende oetmoedich gheboren uut Gode, en̄ Christus levet in hem mit allen sinen gaven: en̄ alsoe doet hi in ons allen, eest dat wi ons selfs vertien ende hem allene leven. Hi leert ons sine ghemeine weghe, en̄ sine inwendighe verborghene pade: dat sijn sine ghebode en̄ sine hemelsche rade. Hi tonet ons dat hi van minnen neder comen is tot ons, en̄ dat hi ons gheleert en̄ gheleeft heeft, en̄ van minnen ghestorven is om onsen wille, en̄¹⁶ sijn glorioes op verstaen levende in ons¹⁷, sine wonderlike hemelvaert. Die stat der glorien bereidt hi ons; sine minne en̄ sinen heylighen gheest vloyt hi in ons; sijn wedercomen ten lesten daghe ordelen alle die werelt, wi met hem en̄ hi met ons, gheloeft hi ons: hier in selen wi ons verbliden en̄ hopen in allen tiden, soe leven wi in hem en̄ hi in ons.

Siet, dat is onse ghelove en̄ die ghemein regule der heyligher kerstenheit, die ewelic voirsien was en̄ ghescreven in dat boec des levens, dat die wijsheit Gods es. Dese regule hevet Christus bracht, en̄ hevetse gheleeft en̄ gheleert, en̄ die Apostelen ende die heylighen hebbense ontbonden en̄ verclaert. En̄ die selve regule was vertoent, van beghinne der werelt, den Patriarken en̄ den Propheten, inde wet der naturen en̄ inde wet der Scrifturen. Ende si is gheoefent in parabolen ende in gheliken, in menigher wijs. Maer synt dat¹⁸ Christus die wet der Ewangelien in die regule der heyligher kerstenheit op ertrike brachte, en̄ levede en̄ leerde sinen discipulen, dat sijn alle die ghene die hem navolghen. Maer die hem versmaden en̄ sine regule, ende alsoe sterven, die sijn alle verdoemt, want sijn leven en̄ sine regule es een fondament van allen ordinen, in allen staten van religien, in allen wisen van heylighen levene, in alle oefeninghen der heyligher Kerken, in Sacrificien, in Sacramenten en̄ in al datmen leven mach¹⁹.

Kersten ghelove is gheſondeert op Christum en̄ op sijn leven; en̄ sijn leven dat es sine regule, en̄ sonder sine regule en wert nieman behouden. Die regule ons Heren Jhesu Christi, die ghebiet ons allen dat wi houden alle die gheboden Gods in rechter ghehoirsamheit, en̄ dat wi ghedoghen den liefsten wille Gods in allen dinghen, die God op ons ghestaedt, in oetmoedigher verduldicheit. Dit is die wet der ghebode en̄ der Ewangelien, die Christus levede en̄ leerde allen menschen, die behouden willen sijn. Voertmeer soe leert ons Christus, willen wi hem gheliken en̄ sinen rade volghen alsoe als hi leefde en̄ leerde, soe moeten wi die werelt versmaden, en̄ ons selfs vertien en̄ ons eyghens willen, in die vriheit sijns willen, en̄ al dat wi met minnen besitten mochten: en̄ alsoe moeten wi hem navolghen onghehindert, in puren gheeste, te sinen hemelschen Vader.

Die oefeninghe die hier toe behoirt, es ongheveinst voir die ewighe waerheit, dat is Gode, meynen en̄ minnen, ghebenedien, danken en̄ loven, eren, beden en̄ aenbeden inden gheeste en̄ inder waerheit. Dit is die regule alre menschen, die volmaect willen sijn inden rade Gods en̄ inden levene ons Heren Jhesu Christi. Die regule ons Heren Jhesu Christi, die ghebiet ons dat wi ghehoirsam sijn en̄ striden jeghen onsen eyghenen wille en̄ gheneichtheit onser naturen, en̄ dat wi Christum navolghen in die ghebode die hi selve levede ende leerde: en̄ alsoe moghen wi Gode behaghen, ende met hem besitten ewich leven. Boven die ghebode soe raet ons Christus ende sine regule, willen wi volmaect sijn in sine regule, soe moeten wi die werelt versmaden, ende ons selfs verlochenen en̄ al onser eyghenheit, in die vriheit Gods, en̄ alsoe Christum navolghen in eenvoudigher minnen, en̄ in puerheiden van gheeste. En̄ alsoe moghen wi, met hem en̄ met allen heylighen, in Gode vinden en̄ besitten raste ende ghestilde salicheit. Daer sijn volbracht ghebode ende rade, en̄ eenheit met Gode in minnen beseten inder hoechster edelheit.

Footnotes

1. Sur. Velim hîc lector attentum se praebeat. Dicam enim, quae ad nos omnes magnoperè pertineant. ↩

2. Sur. Et id omninò justum et aequum est. ↩

3. Sur. Ubi autem dilectus cum dilecto conjungitur ac unitur, jam fit librae acquamentum. ↩

4. Sur. atque hîc charitatis libra sistitur. ↩

5. Sur. ad quam (imaginem) sumus conditi. ↩

6. Sur. ut cum illo unum simus. ↩

7. Sur. atque hoc pacto similes ei sunt, quanquam discriminatim, multigenis virtutum modis ac rationibus. ↩

8. Zie dit woord verklaerd in het Tabernakel, II, bl. 127, aenteek. 6, en vergelyk bl. 162, aenteek. 3. ↩

9. Sur. ejusque sepulchrum, invida calcitratio et contradictio est. ↩

10. F. alleen heeft arde. Wy verstaen en strydig met den aert der min. Surius vertaelt: naturae est et amoris inordinati, doch, naer ons inzien, niet wel. ↩

11. ut quicquid, zegt Surius. ↩

12. Versta, en dat die ghene. ↩

13. Aldus onze dry Hss. Versta echter neygingen. ↩

14. Versta, en uwen waen van wyzer en beter te zyn. ↩

15. Vglk. Matth. 26, 39. ↩

16. Versta, en̄ hi tonet ons. ↩

17. Sur. itemque suam nobis indicat gloriosam resurrectionem in nobis viventem. ↩

18. Dit voegwoord is hier bloot expletief. Versta alsoſ er stond: maer sedert bragt Christus, enz. ↩

19. Sur et eorum omnium, quae quis piè vivendo possit sectari. ↩