LXXIII. Gora prima. Quid hac hora Dominus pertulerit

Dat ierste ghetide vanden daghe heten wi Prieme. Dat is ‧ij‧ uren lanc¹. Inde ierste ure vanden daghe, leiden der Joden knechte Jhesum al ghebonden in dat dinghuus², en̄ gavene Poncio Pylato den rechter. Mer si en ghinghen selve in dat dinghuus niet, om dat sy niet bevlect en souden werden, maer dat si eten mochten dat paeschlam. Doe ghinc Pylatus uut tote hem ende sprac: ‘Wat is die wroeghinghe die ghi brinct jeghen desen mensche³?’ Doe andwoerden si: ‘En waer hi niet een misdadich mensche, wi en haddene di niet ghelevert. Want wi hebbene vonden verkerende onse volc, en̄ verbiedende den keyser tchijns te gheven; en̄ hi sprac van hem selven dat hi waer Christus⁴.’ Doen sprac Pylatus: ‘Neemten ghi, en̄ ordelten na uwe wit⁵.’ Doen antwoerden die Joden: ‘Ons en is niet ghcoirloeft yemant te dodene⁶.’ Doen Judas sach, diene verriet, dat hi verdoemt was ter doot, doe hadde hi berouwenisse, en̄ gaf den vorsten der priesteren en̄ den ouderen des voles die ‧xxx‧ silveren penninghe, daer hi Jhesum om vercochte, ende sprac: ‘Ic hebbe dat gherechtighe bloet over ghelevert⁷.’ Doe antwoerden si: ‘Wat gaet ons dat ane? besich⁸ du⁹.’ Doen werp¹⁰ Judas die ‧xxx‧ penninghe inden Tempel, en̄ ghine wech, ende verhinc hem selven ane enen stric. En̄ al hadde Judas rouwe van dat hi ghedaen hadde, hi en sochte ghene ghenade, noch hi en hadde ghene hope dat hem God vergheven soude: ende daer om en dede hem sijn rouwe gheen stade¹¹, en̄ moet bliven verdoemt en̄ een ewich kint der hellen.

Hier na ghinc Pylatus anderwerf in dat raethuus, en̄ ontboet Jhesum voir hem ende sprac: ‘Du bist coninc der Joden¹²?’ Jhesus antwoerde: ‘Sprecstu dat uut di selven, ofte hebbent di andere gheseghet van my¹³?’ Pylatus and woerde hem en̄ sprac: ‘Bin ic een Jode? Dijn volc en̄ dine vorste hebben di my ghegeven: wat hevestu ghedaen¹⁴?’ Jhesus antwoerde: ‘Mijn rijc en is van deser werelt niet. Waer mijn rijc van deser werelt, mijn dienaren en souden niet ghestaden dat ic den Joden ghelevert worde. Mer nu en is mijn rike niet van deser werelt¹⁵.’ Pylatus sprac: ‘Daer om¹⁶ bistu een coninc¹⁷?’ Jhesus antwoerde: ‘Du sprekes, want ic bin een coninc. Ic bin daer toe gheboren, en̄ daer toe bin ic comen, dat ic ghetughe gheve der waerheit; en̄ alle die uut der waerheit gheboren sijn, die horen mine stemme¹⁸.’ Doe sprac Pylatus: ‘Wat is die waerheit¹⁹?’ Ende doen hi dat ghesproken hadde, doen ghinc hi weder uut totten Joden, en̄ sprac toten vorsten der priesteren en̄ toten volke: ‘Ic en vinde ghene sake der doot in desen mensce²⁰.’ Doe riepen die Joden: ‘Hi heeft dat volc verkeert, lerende doer al Judea, van Galilea tote hier²¹.’ Doen Pylatus hoerde Galilea, doe vraghede hi ofte die mensche van Galilea ware. Doe hi verstont dat hi van Herodes macht ware, doe sende hine tote Herodesse, want hi was tot Jherusalem in dien daghe. Doe Herodes Jhesum sach, doe was hi sere verblijt; want hi haddene voirtijts begheert te siene, omdat hi vele hadde ghehoirt segghen van hem; en̄ hi hoepte enich teyken van hem te siene. Hi vraghede hem met vele woerden; maer Jhesus en antwoerde hem niet. Doen stonden daer die voirste der priesteren en̄ die Scriben, en̄ wroechdene scandelic van velen saken. Doe versmaedden Herodes metten sinen, en̄ bespottene, en̄ dede hem ane een wit cleet, en̄ sendene weder tot Pylatus. En̄ doe worden Herodes en̄ Pylatus ghevriende in dien daghe, want si hadden te voren viande gheweest onderlinghe.

In die ander ure vanden daghe, doc Jhesus weder comen was voir Pylatuse, doe ghine Pylatus uut en̄ riep te gadere die vorste der priesteren en̄ des voles, en̄ sprac tote hem: ‘Ghi hebt mi bracht desen mensce, alse ofte hi si een verkeerdere des volx; en̄ ic hebbe hem ghevraghet voir u; mer ic en vinde ghene sake in desen mensche van al dien daer ghine af wroecht, noch oec Herodes. Want hi heeftene ons weder ghesent en̄ hi en hevet ghene sake der doot in hem vonden: daerom salicken gheselen en̄ laten gaen²².’ Doen riep al dat volc: ‘Nemtene, en̄ cruustene²³. Doe antwoerde Pylatus: ‘Nemeten selve en̄ cruustene, want ic en vinde ghene sake in hem²⁴.’ Doen antwoerden die Joden en̄ spraken: ‘Wi hebben ene wit, en̄ na die wet sal hi sterven; want hi hevet hem Gods sone ghemaect²⁵.’ Doe Pylatus dese reden hoerde, doe onsach hi hem, ende ghinc echter in dat raethuus, ende sprac tot hem: ‘Wanen bistu²⁶?’ Ende Jhesus en gaſ hem ghene andwoerde. Doen sprac Pylatus: ‘En sprecstu niet jeghen mi? En wetstu niet dat ic macht hebbe di te cruysene ofte laten te gane²⁷?’ Doe antwoerde Jhesus: ‘Du en hads ghene macht over mi, en waer si di niet ghegheven van boven: daer omme die di my ghelevert heeft, die heeft meer misdaen²⁸.’ Doen sochte Pylatus ocsuyn hoe hi Jhesum verlossen mochte vander doot. Doen die Joden dat saghen, spraken si Pylatuse toe: ‘Laetstu desen gaen, soe en bistu des keysers vrient niet; want elc die hem coninc maect, wederseit den keyser²⁹.’ Doe Pylatus dit hoerde, onsach hi vele meer, ende leide Jhesum uut, daer hi sat opten dingstoel te rechte, in die stat die heet Lykostratos: in hebreusche heet si Gabbatha³⁰.

Dit ierste ghetide vanden daghe hevet God gheciert in menigherwijs; want te Primetide sette hi den iersten mensche int Paradijs, en̄ gaf hem sine gracie en̄ onnoselheit, en̄ gheboet hem dat hi soude werken ende hueden dat Paradijs, ende verboedt hem tetene vander vrucht eens boems. Hi was onghehoirsam, overmits des duvels ende des wijfs raet, die over een droeghen³¹: ende daer omme wart hi gheworpen uten Paradise in dese elende, ende al dat van hem comen soude.

Ene goede consciencie vol gracien, dat is ons Paradijs. Alsoe langhe als wy dogheden werken en̄ ons van sonden hoeden, soe behaghen wi Gode, ende leven in dat Paradijs onser goeder consciencien.

Die wise huusman ghinc uut te Prieme tide, om wercliede te huerene om enen daghelicschen penninc, omdat si souden werken in sinen wijngaert. Gods wijngaert dats die heylighe Kerke; die daghelijcs penninc is die gracie Gods, dic hem Christus gheeft, die procurator is vanden wijngaerde. Die wercliede die werken sonder opsien van loene³², die werden ierstwerf betaelt; want si sijn die ierste inder ghenaden, en̄ alre naest den avonde ende der rasten der ewigher glorien, diemen coept metten penninghe der gracien. Die daer in volsteet, dat rike Gods es sijn eyghen.

Te Prieme tide ghinc Christus in dien Tempel, en̄ werp uut alle die cochten en̄ vercochten, en̄ sprac: ‘Mijn huus es een bedchuus³³.’ En̄ hier omme, alle die ghierich en̄ vrec sijn, ende der werelt dienen, die en moghen Gode niet behaghen, want si en connen beden noch aenbeden: alle erdsche dinghe is haer begheren. Opten derden dach te Priemetide, na dat Christus ghestorven was, verrees hi vander doot: dat is ons allen bliscap groet. Dat was die blijdste marghenstonde, die daer te voren noit was vonden, doe hi hem sinen gheminden toende openbaer. Eest dat wi die sonden begheven, en̄ hem in alle dogheden leven, soe selen wi sijn loen ontfaen.

Dat prieme ghetide hevet ij‧ uren.
Die daer in doechden voldueren³⁴,
Die leven sonder vaer.
En̄ ane hem met minnen cleven:
Soe en begheert men anders niet³⁵.
Die ander ure is al sinen wille ghedoghen³⁶:
Soe machmen altoes in dogheden hoghen,

Footnotes

1. Sur. quod duabus constat horis. ↩

2. Surius vertaelt dit woord zeer wel door praetorium. ↩

3. Vglk. Joann. 18, 29. ↩

4. Vglk. Joann. 18, 30. It. Luc. 23, 2. ↩

5. Vglk. Joann. 18, 31. ↩

6. Vglk. Joann. ib. ↩

7. Vglk. Matth. 27, 4. ↩

8. Oude imperatief van zien. ↩

9. Vglk. Matth. 27, 4. ↩

10. Werp voor warp, is het imperfectum met de vokael van het praesens. ↩

11. Versta geene baat. Zie het woord onderzocht in De Jagers Taalkundig Magazijn, IV, bl. 57-62. ↩

12. Vglk. Luc. 23, 3. ↩

13. Vglk. Joann. 18, 34. ↩

14. Vglk. Joann. 18, 35. ↩

15. Vglk. ib. 36. ↩

16. 't Is het latynsche ergo. ↩

17. Vglk. Joann. 18, 37. ↩

18. Vglk. ib. ↩

19. Vglk. ib. 38. ↩

20. Vglk. Luc. 23, 4. ↩

21. Vglk. Luc. 23, 5. ↩

22. Vglk. Luc. 23, 14-16. ↩

23. Vglk. Joann. 19, 6. ↩

24. Vglk. ib. ↩

25. Vglk. ib. 7. ↩

26. Vglk. ib. 9. ↩

27. Vglk. ib. 10. ↩

28. Vglk. ib. 11. ↩

29. Vglk. Joann. 19, 12. ↩

30. Onze dry Hss. hebben verkeerdelyk Golgotha. Zie Joann. 19, 13. ↩

31. D en G hebben over een draghen, in praesenti, kwalyk echter. Surius zegt: inter sese consentientes, en dat is inderdaed de beteekenis van overeen draghen. Zie het Glossarium op den Rymbybel. ↩

32. absque mercedis contemplatione, zegt Surius. ↩

33. Vglk. Matth. 21, 13. ↩

34. Versta volharden. ↩

35. Sur. quod qui faciunt, nihil ab eo diversum appetunt. ↩

36. Sur. omnem Dei perferre ac perpeti voluntatem. ↩