LXXX. De decem vitiorum generibus, charitati Christi ingratis et contrariis

Dat sijn¹ ‧vij‧² wisen die jeghen caritate striden en̄ contrarie sijn. Dierste wise dat is quaetwillicheit, die tot allen sonden is bereet. Si is wortel ende beghin tote alre quaetheit; si en mach inden hemel niet comen: die daer in sterſt, hi moet metten duvel ewelic in die helle woenen.

Die ander wisc van sonden es gheveinsde heylicheit. Si willen goet scinen en̄ niet sijn: dat is verloren arbeit. Si willen den menschen behaghen, en̄ si en vresen niet te mishaghene der ewiger waerheit. Si gheliken wel den Phariseusen, en̄ den ypocriten, ende Judase Jhesus verradere, in alre quaetheit. Die daer in bliven en̄ sterven, Jhesus salse verdoemen en̄ ordelen na sine gherechticheit.

Die derde wise van sonden, dat is mishopen en̄ versmaden Gods ghenadicheit: die sondighen jeghen den gheest ons Heren en̄ sine onfermherticheit. Die daer in bliven en̄ sterven, die sijn ghehaet en̄ versmaet van Gode, en̄ van allen sinen heylighen in ewicheit.

Die vierde wise van sonden die is contrarie der caritaten, dat is gheestelike hoverde, die boven allen menschen begheert te sine in eren, in reverencien en̄ in werdicheden. Si versmaden den onnoselen, en̄ toenen hem met woerden en̄ met werken on̄werdicheit.

Si hebben enen hoghen moet;
Al dat si willen, dat dunct hem goet.
En doemens niet, si sijn verbolghen.
Si willen leren, berespen, corrigeren,
Boven allen menschen domineren
Die haren goetdunkene niet en volghen³;
Si sijn, in haers selfs oghen,
Boven andere menschen wijs en̄ vroet;
Dat is yeghen allen dogheden onspoet.
Die hoverdighe Sathanas,
Hi en woude nyemene wiken;
Mer hi woude Gode gheliken,
Ende met hem domineren:
Hi es uutgheworpen met allen sinen ghesellen,
En̄ neder ghevallen inder hellen.
Mer Jhesus, die de Gods Sone es, en̄ der maghet Marien,
Dien selen wi met rechte loven en̄ benedien.
En̄ hevet onse menscheit ane ghenomen.
Hi is onse knecht en̄ onse ewighe vrient;
Hi hevet ons met sijnre doot ghedient.
Hi hevet ghedoecht die bittere doot,
Dat is sinc ewighe ere, en̄ sine glorie is sonder mate groet.
Eest dat wi hem dienen, hi sal ons voeren mit hem in sijns Vaders scoet.

Dit is die vijfte wise die contrarie is der caritaten, dat is toren, haet en̄ nidicheit: dat is ene valsche drivoldicheit; si is⁴ van Gode versmaet en̄ vermalendijt in ewicheit⁵; want haer ghebrect onderlinghe minne en̄ trouwe tot allen menschen met Gode te besittene in ewicheit⁶. Toren is uut der naturen gheboren, ende uut quader complexien. Haestich toren⁷ is ene ghevoelike sonde in onbedwonghenen sinne⁸. Haet es ene gheestelike sonde, langhe gheoeffent in quaden wille; en̄ onbedwonghene nidicheit is ene duvelsche sonde, inden gheeste vaste verbonden, wortel en̄ oirsake, beghin alre quaetheit en̄ alre sonden.

Haestich toren en̄ lichte gherenen,
Es tot allen dogheden onbereet⁹.
Nauwe merken, ordelen en̄ begripen¹⁰,
In vele dinghen hebben si verdriet¹¹.
Waren si saechtmoedich, en̄ minden si Gode,
Si ghedinken en̄ houden langhe dat men hem misdoet;
Si willen wreken,
En̄ niet vergheten,
En̄ node vergheven:

Si bidden wrake ende ordel over hem selven, alsi haren Pater noster lesen.

Toren, langhe gheoefent sonder claghen en̄ mishaghen, valt in haet; hi is van Gode verbannen en̄ verwaten¹²; want het es ene gheestelike sonde, die God versmaet, want si is contrarie der gracien ende der caritaten: die daer in sterft, hi is van Gode verwaten. Toren en̄ haet, sijn dochter der nidicheit, die is moeder alre quaetheit. Si is haers selfs ongheweldich; si moet beniden en̄ haten, en̄ altoes begheren wraken: si wilt altoes wreken en̄ niet vergheten. Si en hevet ghene vrese vander hellen, noch en ghene hope ewichs levens: daer om levet si in duusterheit, en̄ si en hevet ghene macht te soekene ofte te begheerne Gods ghenadicheit. Si is verbonden en̄ verslonden in grondelose quaetheit; si is vanden viant beseten, en̄ si hevet vergheten Gods ghenadicheit. Mer al dat den menscen is ommoghelic, dat is Godc moghelie en̄ sijnre ontfermicheit.

Christus es onse caritate.
Hi leert ons minnen sonder mate,
Sine ghenade cs sonder mate groot:
Si hevet ons verlost van der ewigher doot,
En̄ si wilt ons gheven sine ewighe salicheit.

Hier na volghet die seste wise van sonden, die menighen mensche hout ghebonden en̄ verblynt in onwijsheit: en̄ dat is ghiericheit en̄ vrecheit, twee ghesusteren. Ghiericheit wilt altoes nemen, en̄ vrecheit en wilt niet gherne gheven: en̄ soe moeten si te gadere in sonden leven. Jeghen die ere Gods Iceft ghiericheit¹³; want si hout met Gode haer spot, ende mint silver en̄ gout en̄ erdsche dinghen als haren God.

Vrecheit is contrarie Gods miltheit,
Die overvloyt al die werelt met sijnre rijcheit.
Wat Jhesus prijst en̄ wat hi loeft;
Wat hy dreycht, wat hi gheloeft¹⁴
Wat men hoert en̄ wat men siet:
Die vrecke sluutborse en ghevoeles niet¹⁵.
Hi hevet sine binnenste ghesloten vore ontſermen,
En̄ sine borse buten vore den armen.
Want si en hebben dat brulocht cleet niet ane ghenomen.
Si sijn van Gode verbannen en̄ verwaten,
Want si leven sonder caritate.

Die milde Jhesus hevet sine discipulen tot hem gheroepen, die hem ghetrouwen en̄ soeken¹⁶; hi hevet sine arme wide ontdaen: hi wiltse helsen en̄ daer in bevaen. Hi hevet sine side en̄ sine binnenste en̄ sine herte wide ontdaen: hi wiltse herberghen, dat sy daer in wonen in vreden, sonder vaer. Hi hevet sijn hoeft gheneycht aen den cruce, dat hi ons cussen wilt ende met hem verenighen in ewicheit: daer is alle rouwe ghestilt ende vergheten in salicheit. Hi hevet hem selven ghegeven inden heylighen Sacramente, sijn vleesch, sijn bloet, sijn siele, sijn leven, sinen gheest, sijn godheit: daer is ewich leven boven arbeit. Hem is ghegeven van sinen hemelschen Vader in hemel ende in erde alle macht boven alle creaturen: sine macht sal ewich dueren. Hi sueet en̄ mint en̄ begheert sijns Vader lof en̄ ere, en̄ onser alre salicheit: met rechte selen wine loven en̄ danken, minnen ende hem dienen, in ewicheit.

Hier na volghet die ‧vij‧ wise in groven sonden,
Die onreine quaden hebben vonden.
Si versmaden Gode, en̄ Jhesus sinen Sone,
Si vloeken en̄ si zweren,
En̄ si lieghen en̄ blasfameren
Jhesum en̄ sinen hemelschen Vader.
Si leven sonder vrese en̄ ghenade.
Oefenen si met sduvels rade.
Si verwiten Christum sine passie, sine doot,
Sijn sterven, sine heylighe wonden
Die hi hevet onfaen om hare sonden.
Si sijn quader dan die duvel;
Want hare quaetheit is onghebonden.
Si visieren ende ymagineren dat onreinste van Jhesum, dat si ghepeysen connen.
Alle haer leven is onsuverheit
Si sijn vermalendijt van Gods gherechticheit.

Hier na volghet die ‧viij‧ wise van sonderen, dat sijn ghehuerde knechte, die Gode dienen om loen en̄ haer ghewin: daer en is ghene gracie comen in. Si segghen, si en souden Gode niet dienen, en soude hi hem niet loenen. Si versmaden gherechter caritaten croene; si en smaken niet der soeticheit die den minnenden van Gode is bereet; si en weten niet wat ynnich toekeer is te Gode, hem te minnene en̄ sine ghebode. Si minnen hem selven onredelic: dat is afkeer van Gode in sonden. Die alsoe sterven, sijn vermalendijt: si en hebben niet vonden gherechter caritaten abijt.

Die ix wise van sonden is, die vanden duvel en̄ van haren vleysche werden verwonnen. Si leven haren bloede in menighen sonden¹⁷. Traecheit, oncuyscheit, gulsicheit leven¹⁸, dat trect van Gode in een beestelijc leven, traecheit te Gode en̄ onghelove, slapen¹⁹, rasten des lichamen ongheoirdent en̄ boven noot, en̄ sonder redene: al hadden si minne, si soude verdroeghen. Gulsicheit soeken in spisen ende in dranke, dat is leckerheit²⁰: si versmaden en̄ haten, in allen haren ghevoelene²¹, soberheit. Onsuver beelden van binnen, ende onrein ghevoelen inden sinnen; onreine woerde met loste spreken; onbehoede wandelinghe met ongheleefden persone, doet verliesen reinicheit: dat is dienen den duvel ende den vleysche in oncuyscheit. Si versmaden Gode, en̄ sine macht, ende sinen dienst: en̄ leven contrarie Gode in onbekende blintheit. Die alsoe leven en̄ sterven, die sijn van Gode versmaet ende ghehact, en̄ si werden metten duvel gheworpen inder hellen demsterheit. Mer die an Gode ghenade soeken en̄ begheren, en̄ onghcordende lost der sinne en̄ des lichamen haten en̄ versmaden, ende Gode dienen toten einde op sine ghenade²²: het wert al vergheven, want si en comen niet te spade²³.

Die ‧x‧ wise, dat sijn goetwillighe menscen, die leven inder gracien Gods, die Christum navolghen en̄ alle dinghen versmaet hebben en̄ ghelaten, en̄ minnen Gode en̄ sine ghebode, en̄ oefenen alle goede werken diemen plcecht in die heilighe Kerke. Nochtan moghen si vallen in groven sonden, want si en sijn haers selfs niet ghestorven in Gode; noch si en hebben haren eyghenen wille niet ghegeven noch versmaet onder den vrien wille Gods; noch vriheit der naturen, die hem God ghegeven heeſt, onder die vriheit die God selve is. En̄ hier omme hebben si dicke lief en̄ leet²⁴, anxt en̄ sorghe, twivel ende vaer, vrese vander hellen en̄ verdoemt te sine, te vallene in dootsonden, en̄ vanden vagheviere. Si willen leven hem selven en̄ Gode²⁵; si sijn becommert en̄ verladen met vele dinghen. Troest, ende solaes, en̄ groet ghevoelen souden si gherne van Gode nemen²⁶: als hijs hem niet en gheeft, soe moghen si vercoelen²⁷; en̄ overmits grote becoringhen des duvels, ende der werelt, ende des lichamen, moghen si in dootsonden vallen.

Dit moghedi merken inder Apostelen leven, die van Christo waren hoghe verhaven: si hadden liever met hem te levene in dese allenden, dan mit hem te stervene in sine glorie sonder inde. Alse si becoert worden vander doot²⁸, doe vielen si alle. En̄ Sinte Peter, die alre stouts was int gheloven, anxt ende vreese der doot dedene vercoclen. Want hi hadde ghesproken²⁹ tote Jhesum: ‘Here, ic bin bereet met u inden kerkere ende in die doot te gane³⁰;’ eens wijfs stemme maecten³¹ soe bloede, dat hi sprac, in groten noede³², en̄ zwoer en̄ loech driewerſ dat hi Jhesum niet en kende. Alsoe daden alle die Apostelen die Jhesum minden: anxt en̄ vrese bleef hem tot op den Sinxen dach, dat Jhesus sinen Gheest volmaecter caritaten gaf. Mer doen si sinen Gheest onfinghen, daer na en mochse nieman dwinghen; si hadden verwonnen al haren noot; si waren bereet te stervene alsoe alst God ghestaden woude en̄ hem gheboedt. Christus levede in hem en̄ si in hem, en̄ yeghewelc woude sine woninghe inden anderen behouden: alsoe moesten si gheenicht met Gode bliven.

Dit is die wise van allen heylighen: dic haers selfs ghestorven sijn in Gode met minnen, si en mochten Gode niet laten; want si hadden vonden in hem volmaete caritate, die God is en̄ nieman en onsiet³³. Si leven inden gheest, sonder anxt, vrese, commer en̄ enich verdriet. Si hebben in haren gheeste, vanden gheeste Gods, dat si uutvercoren sonen Gods sijn³⁴: dat ghetughe en mach hem nieman nemen, want si ghevoelen in haren gheeste ewich leven.

Dit woert hebbic diewile ghescreven; mer ic vertie mijns selfs, ende late mi onder die ewighe waerheit, en̄ onder dat ghelove der heiligher kerstenheit, en̄ onder die leraren die die heylighe Scrifture, overmits den heylighen Gheest, hebben onbonden. Mer dat ic ghevoele, dat moet mi bliven: ic en macht uut minen gheeste niet verdriven; al sout mi al die werelt vromen³⁵, ic en mocht niet twivelen noch Jhesum mistrouwen dat hi mi soude verdoemen. Alsic contrarie hore, dan willic zwighen. Van dogheden ende van ondogheden willic luttel meer scriven.

Footnotes

1. Onze codices hebben Dat, en de rede gaet voort in alle dry. De afdeeling in hoofdstukken eischt echter dat men thans Daer leze of versta. ↩

2. Aldus onze dry Hss. maer het blykt dat het op tien aenkomt. ↩

3. Sur. et omnibus ab ipsorum sententia et judicio diserepantibus, dominari volunt. ↩

4. D. Kwalyk, dat si is. ↩

5. Sur. fallax ac perniciosa trinitas, quam aeterno Deus odit et execratur. ↩

6. Surius korter: Deëst enim ei mutuus amor et fides ergu mortales omnes in aeternum retinenda. ↩

7. Ira subitanea, zegt Surius. ↩

8. Sur. sensibile vitium est sensuum indomitorum. ↩

9. Sur Qui facile irascitur, ac cito movetur et indignatur, idemipse jurgiis et rixis deditus est, et vafer, improbus ac crudclis est, ei ad virtutes omnes inhabilis. ↩

10. Sur. alios curiosè observat, judicat, repraehendit. ↩

11. Sur. Hujus farinae homines perplura molestè ferunt. ↩

12. Sur. Ira, si diu servetur absque dolore et displicentia, transit in odium, quod Deus omnipotens damnat et detestatur. ↩

13. Sur. Avaritia divino est adversa honori. ↩

14. Sur. quicquid minetur aut promittal. ↩

15. Sur. tenax suam clausam tenet crumenam, nec quicquam horum curat. ↩

16. Sur. ipsum quaerentes ipsique confidentes. ↩

17. Sur. naturae et sanguini multigenis in vitiis militant ac obsequentur. ↩

18. Sur Porrò acediae, luxuriae, gulae esse deditum, id, enz. ↩

19. Versta dat treet in of tot slapen, enz. ↩

20. vita mollis et delicata est, zegt Surius. ↩

21. Sur. in omnibus sensibus suis. ↩

22. Sur. illius freti gratia et confisi benignitate. ↩

23. Sur Non enim sero veniunt. ↩

24. Sur. quo fit, ut saepiùs tristibus ac loetis afficiantur. ↩

25. Sur. Volunt enim vivere Deo pariter et sibi. ↩

26. Sur. Consolationem quidem et multam sensibilem gratiam libenter à Deo praestari sibi vellent. ↩

27. Sur. Sed si non accipiant, fieri potest ut frigescant. ↩

28. Sur. cùm mortis sibi periculum imminere putarent. ↩

29. Sur. Dixerat quidem, enz. ↩

30. Vglk. Luc. 22, 33. ↩

31. Versta maectene, maekte hem. ↩

32. Sur. multùm formidolosus et anxius. ↩

33. Sur. Siquidem in seipsis perfectam invenêre charitatem, auae Deus ipse est, nec quicquam haec charitas veretur aut timet. ↩

34. Sur. Deique spiritus testimonium reddit ipsorum spiritui, quod sint electi filii Dei. ↩

35. Sur. Immo si vel totum possem lucrari mundum. ↩