Skip to the text
Ember
PT

LXXVIII. Ut vitae aeternae exercitatio tres habeat modos

Oefeninghe ewichs levens hevet drie wisen: twee gheestelike wisen, ende ene sinlike wise. Die drie wisen levede Christus, en̄ lerese1 sinen discipulen in sinen tiden; en̄ die leert hi noch hem allen die hem na volghen en̄ haers selfs vertien. Hi leydt sine discipule met hem inden hemel te sinen hemelschen Vader, en̄ die leert hem2 dat si kiesen ende verkiesen met hem en̄ in hem, alsoe hi vercoren is, en̄ si alle met hem en̄ in hem, in dat ewich leven. Hi leert hen dat si met hem danken en̄ loven, dienen en̄ minnen sinen hemelschen Vader met ewigher werdicheit; en̄ dat si, met hem ende met sinen hemelschen Vader, besitten ende ghebruken eenheit des heilichs Gheests in ewigher salicheit. Dat is der minnen slot, onghebeelde ghedachte ende blote minne in ewigher ledicheit.

Dit is die ierste gheestelike wise die ons Christus leert, daer wi besitten die hoghe nature der godheit3. Die ander gheestelike wise leidt ons Christus neder met hem4, en̄ leert ons sterven ons selfś, ons eyghens willen inden vrien wille Gods, in oetmoedigher nederheit, alsoe dat ons nieman vinden en moghe scale noch wreet. Christus gheeft sinen gheest, sijn leven en̄ sijn doechsaem ghevoelen, die hem dienen in dogheden, sonder vercuelen.

Sijn gheest es allen lieden ghemeine,
Die hem van sonden houden reine,
En̄ hem dienen in weerdicheit:
Ewich leven is hem bereyt.
Sonder murmureren en̄ claghen:
Dat ghevet hi hem, diet can ghedraghen5.
Sijn doechsam ghevoelen6 es onder allen menschen
oetmoedighe nederheit,
Leven en̄ sterven om te volbringhene Gods gherechticheit.
Die hem alsoe volghen, die sijn hem ene ghelijcheit7.
Hi wilt dat wi sijn ghehoirsam, ghevoelsam8, ghebroec-
sam9 en̄ ghedoechsam toter doot:
Hi wilt dat wi sijn eersam in seden
En̄ in goeden werken mede:
Soe hebben wi altoes met hem vrede.
Hi wilt dat wi sijn redelic en̄ besceden:
En̄ dat wi sijn leerlijc10, en̄ die woerde Gods gherne horen van buten en̄ van binnen:
Soe moghen wi daer mede jeghen die sonden striden, en̄ alle doghede ghewinnen.

Hi wilt dat wi sijn met allen goeden menschen ghesellijc, eenwillich en̄ eendrachtich in minnen: soe moghen wi met hem alle waerheit en̄ alle doghet bevinden11. Wi en selen niet sijn suer noch stuer, maer sachte van moede, blide inden gheeste, milde van herten, met dogheden en̄ met goeden werken, hem allen die ons behoeven: alsoe ghevet hi ons den gheest sire ghenadicheit, die overvloyt met vele rivieren. Die daer af drinken, sijn goedertieren; si en moghen nieman onredelic versmaden, bedrucken noch verladen, noch onrecht doen, noch verdroeven: mer alle dinc ten besten voeghen.

Dit sijn die discipulen ons Heren,
Die ander menschen moghen wisen en̄ leren, castien, troesten en̄ regheren;
Die berispen, en̄ te allen dogheden gheraden,
Christus verdraecht en̄ ghedoecht den sondare in sinen sonden;
Die goetwillighe sijn mit hem in minnen verbonden.
Die sondare die ghenade soect en̄ begheert,
Hi es met Gode lief en̄ weert12.
Die alsoe leeft tot in sijn inde,
Hi en mach in Gode ghene ghenade vinden.
Ander menschen sijn die draghen enen gheesteliken schijn,
En̄ wanen Christus discipulen sijn:
Die zwaermoedich, weemoedich13 en̄ ondrachelijc sijn,
Si hebben lief en̄ leet;
In vele dinghen sijn si scale en̄ wreet,
En̄ sclke sonderlinghe14.
Waren si simpel van moede, si en haddens niet.

God onse hemelsche Vader hevet in die menschelike nature, vriheit en̄ macht allen menschen ghescapen ende ghegeven, alsoe dat si moghen vrilic verkiesen afkeer ofte toekeer, goet ofte quaet: dit is die hoechste edelheit in onser naturen. God wilt, en̄ alle sine heylighen, ende alle sine inghelen dat wi tote hem keren in minnen, danken en̄ loven; en̄ hi wilt ons sine gracie gheven op dat wi dat vermoghen. Hi wilt ende ghebiet dat wi hem danken en̄ loven, soe si wi15 sine discipulen, en̄ hi gheeft ons ewich leven. Die sinen wille, en̄ sijn ghebod, en̄ sine ghenade versmaden, en̄ den duvel en̄ der werelt en̄ haren vleysce dienen, dien gheloeft sine gherechticheit ewich vier en̄ helsche pine. Hier is ondersceit tusschen goet en̄ quaet, afkeer en̄ toekeer der discipulen Gods, en̄ der discipulen Sathanas. Voirt ghevet God sijn ghebod allen menschen dat si onderlinghe minnen16, onderlinghe trouwe en̄ gherechticheit hebben. Dese wet en̄ dese loye hevet haer beghin in Gode, en̄ blivet in ewicheit. Die Gode ghemint hebben en̄ gheëert, en̄ ane ghebeet hebben van beghinne, die hebben vonden en̄ beseten die ewighe salicheit. Die afghekeerde, die anebeden en̄ eren stoc en̄ steen, en̄ beelden die si maken, die sijn verdoemt in ewicheit. Die alle menschen minnen tote Gode en̄ te sijnre ghenaden, dat sijn die discipulen ons Heren, vol gracien ende ghenaden. Mer Sathanas discipulen die sijn vol onghenaden en̄ quaetheden; si roeven, si moerden, si stelen, sy striden, si sijn vol quader daden. Selke draghen enen gheesteliken scijn ende willen Christi discipulen sijn, die sijn scale en̄ wreet, zwaermoedich en̄ weemoedich, en̄ tote allen dogheden onbereet: si scelden, si belghen, si vechten, si lieghen, si vloeken, si zweren; hare quaetheit en moghen si niet ontberen17. Ander sijn noch, die ander menschen in onweerden hebben; en̄ dat toenen si mit woerden, met wisen, met zwighene, met tekenen en̄ met onweerdighen ghelate; en̄ dit sijn al ydel vate van gracien, en̄ vol sonden. Si hebben Gode ghelaten: dit sijn alle Sathanas discipulen, ende van Gode verwaten.

Christus ghebiedt sinen discipulen, die hem minnen ende dienen, dat si al onghelijc doghen en̄ verdraghen, sonder murmureren ende claghen: soe moghen si in Gode alle salicheit vererighen en̄ met allen heilighen ewelic verbliden. Selke discipulen sijn, die noch niet in Gode verstorven en sijn; dat rike Gods is hem verborghen; si hebben noch vrese en̄ sorghe, en̄ van velen dinghen groet verdriet: waren si volmaecte discipulen, sy en haddens niet. Si en willen niemanne arch doen, noch scande noch scade beraden, noch in achterspraken niemanne18 minderen noch hinderen, noch versmaden; maer si sijn crane en̄ licht verladen.

Christus ghehiedt sinen discipulen sine ghenade; hi wilt dat si erdsche dinghe versmaden en̄ volghen sinen rade, en̄ dat si hem selven nauwe merken, haer sonden laten en̄ castien: soe mach sijn gheest in hem ghedien.

Ende vore Gode haer sonden claghen,
En̄ den priesteren tonen
Sonder bedecken ofte versconen,
En̄ sonder twivel hem ghetrouwen:
Si selen hem, met ongheveinsder minnen,
Danken, loven en̄ doghet beghinnen.

Die alsoe pleghen, haer leven is sonder einde19. Hi toent hem sine grondelose goetheit, en̄ sine uutvloyende ghenadicheit, en̄ sijn inwonen met hem in ewicheit: alsoe meerdert in hem ghewarich rouwe, hopen en̄ ghetrouwen, en̄ si oefenen voir sijn aenschijn berrende minne in weerdicheit, en̄ si bekennen alle waerheit, en̄ minnen alle menschen met hem toter ewigher salicheit.

Maer al ghedoghen en̄ ghezwigen.
Die alsoe doen, sijn wijs en̄ vroet;
Si hebben tot allen dogheden spoet.
Die menschen die hebben hoghen moet,
Si werden licht gherenen; en̄ die hem dies ghewenen20,
Al haer leven is jeghen spoet.
Die Gode niet en meynen noch en minnen,
Si sijn blint in haer bekinnen.
Si en moghen hem selven niet verwinnen;
Al haer leven es onvroet.
En̄ vremde sorghe gherne draghen,
Haer ghevoelen is dicke lief en̄ leet21.
Si sijn tote alle dogheden onbereet.
Si hebben dicke doghen ende verdriet:
Si moghen over andere menschen clagen22:
Waert dat si hem selven saghen,
Si souden zwighen en̄ al verdraghen,
En̄ leven hem selven en̄ Gode,
Die hem selven mishaghen,
En̄ haer sonden claghen en̄ besien,
Die wilt God ghebenedien.
Jhesus hevet ons sine doot ghegeven;
Die selen wi offeren onsen hemelschen Vader;
Alsoe sijn wi alle Gods kinder van ghenaden.
Vele menschen sijn, die hem selven hoghen,
En̄ boven hem niemanne en moghen ghedoghen:
En̄ haer goet dunken boven andere menschen goetdunken minnen23.
Die en sijn niet uut Gode gheboren.
Si leven selden24 sonder verdriet ende toren;
Want si willen boven andere menschen domineren, leren, wisen25,
En̄ si willen datmen hem in haren goetdunken volghe:
Alsi te gadere comen metten ghenen die hem in ondogheden gheliken,
Dan moeten si scelden, striden; want die ene en wilt den anderen niet wiken.
Gherne claghen;
Niet verdraghen,
Lieghen, drieghen, onwerdeghe ghelate,
Vloeken, zweren; want si sijn ydel vate.
Onghetrouwe en̄ sonder rouwe, dat is leven jeghen caritate.
Maer Christus dochter Oetmoedicheit, si is haers selfs ghestorven, wijs en̄ vroet;
Si mach al onghelijc verdraghen en̄ ghedoeghen:
Daer om moet si altoes in dogheden hoghen.
Si hevet haer eyghen cruys gheladen,
En̄ volcht Christum na met weldaden26.
Die alsoe doen, haer loen is groot.
Si selen beiden, en̄ hem ghereiden toten inde;
Si selen met Christo ewich leven vinden.
Si bliven van allen dinghen ongherenen.
Si sitten vaste,
Met Gode in rasten,
Si hebben tot alder menschen noot ontfermen:
Daer om sijn si ghemint van riken en̄ van armen;
En̄ Christus gheloeft hem ewich leven:
Hi en mach niet lieghen, hi salt hem gheven.
Die den armen dienen met al dat si sijn en̄ vermoghen.

God onse hemelsche Vader es ene grondeloese fonteine van ghenade; hi hevet ghescapen hemel ende erde, en̄ alle creaturen; hi hevet sinen Sone ghesent in onser naturen, dat hi ons van sonden puere, ende met hem in sine glorie voere27. Christus onse ewighe vrient, hi hevet ons met sijnre doot ghedient; sine verdiente wilt hi ons gheven, eest dat wi met hem ghenaden pleghen. Sine vite is ons bescreven, sijn woerde, sine leringhe en̄ sijn leven: hi wilt dat wi hem na volghen sonder sneven28. Sijn sinlic leven was onnoselheit, hongher, dorst, hitte en̄ coude, pine en̄ arbeit. Sijn inwendighe leven was wijsheit, aensiende met onderscede alle waerheit, sijn trouwe, sine minne, uutvloyende ghenadicheit29. Sijn scouwende leven was boven alle verhavenheit, sinen Vader dancken en̄ loven, eren en̄ minnen met ewigher werdicheit. Sijn ghedoechsam leven30 was onderworpen in sijns Vader wille, en̄ in sijnre vianden hande, met groter verduldicheit; sterven en̄ leven, en̄ al ghedoghen in gherechter ghelatenheit. Sijn volmaecte leven was een vriwillich overgheven in die hande sijns Vaders, tote in die doot; sijn martelie, sijn bloet storten, sijn spise, sijn drane edic met gallen gheminct, al ghedoeghen en̄ verdraghen, en̄ sterven in oetmoedigher ghchoirsamheit.

Hi hevet ons, na sijn opvaert, ghelaten
Sijn levende vleysch, sijn heilich bloet in rechter caritaten.
En̄ sijns ghedinken
Met enen doergaenden smake.
Hi ghevet ons sine gloriose siele, vol glorien en̄ vol ghenaden,
Die ons vervullen mach met gracien en̄ met weldaden.

Hi ghevet ons sinen ghescapenen gheest, die ons verdient hevet ewich leven. Hi ghevet ons sinen onghescapenen gheest die een God is met hem en̄ mit sinen hemelschen Vader, die doervloyt en̄ overvloyt alle onse binnenste met hemelscher soeticheit: die hem dienen, ghevoelen ewigher salicheit. Al dat hi is ende vermach, dat hevet hi ons ghegheven; mer dat hi God en̄ mensce is in énen persoen, dat en mach hi nieman gheven: die heerheit en̄ die edelheit is hem allene bleven. Er is maer één Christus, die God en̄ mensche is in twee naturen: dien selen wi minnen, danken ende loven in ewich ghedueren. Hi hevet ons ghegeven sine godheit boven alle ghescapene wesene, ende sijn overwezen, dat wi besitten in ewiger salicheit, boven ons selven in ons selfsheit. Wildijt bevinden, daer alle redene einden, daer is leven boven arbeit31.

Dit is Christus regule, sine leringhe en̄ sijn leven: willen wi hem volghen, hi sal ons alle waerheit leren; hi sal ons vertoenen, in sijns Vader rike, sijn gloriose wesen. Hi wilt dat wi met hem sijn joc draghen en̄ dat wi minnen goede en̄ quade ten dienste Gods en̄ te sijnre ghenaden. Dat joe der minnen is saecht ende soet, het is van allen sonden boete. Christus bordene32 is licht van waghen33, en̄ al dat hi laedt, dat helpt hi draghen. Hi sent sine discipule inder werelt als lammere onder wolve; si en willen boven niemene domineren; si sijn die minste in haer ghevoelen: leven in hoverden en mochte in hem niet comen, al sout hem al die werelt vromen34.

Si sijn met Christo ghenedert, en̄ alle der werelt knechte:
Dat is die hoechste staet in redenen ende met rechte.
Si en sijn niet vrec, al sijn si arm van haven.
Si gheven met Gode in hemel ende in erde alle ghiften en̄ alle gaven.
Si en sijn niet nydich; si en moghen niet wreken:
Al dat men hem misdoet, dat is te hans vergheten;
Want si sijn uut Gode gheboren.
Dat is een hoech gheslachte,
Rijc van dogheden en̄ groot van machte.
Si sijn gheseten in die nederste stat;
Si sijn haers selfs ghestorven met Christo in oetmoedighe ghelatenheit.
Si sijn ontsonken en̄ ontvloten, met allen minnenden gheesten, in grondelose salicheit.

Hier beghint die derde wise ewichs levens in sinliker oefeninghen ewigher waerheit. Verlichte redene van Gode35 ghebiedt hem dat si bedwinghen, regeren en̄ ordineren dat sinlike leven, in die ere ons Heren; en̄ hier om haten si en̄ versmaden alle ongheordinierde neyghinghen der naturen, gherief, ghelost, troest ende solaes, en̄ ghenoechte in allen creaturen. Si gheven der beestelicheit, als haren knechte, haren noot. Si sijn sober en̄ reyne; si dienen Gode allene in goeden werken, wel gheordent, toter doot. Sien en̄ horen, rieken en̄ smaken, tasten en̄ ghevoelen, daer dienen si Gode mede sonder vercoelen. Si orboren hare sinne in goeden werken; daer mede dienen si Gode en̄ hem selven toter doot: dat is wijsheit groot. Si versmaden en̄ haten ongheordinierde neyginghe der naturen: dies is hem grote noot. Want die Gode versmaden, en̄ den sinnen volghen in gherieve, in ghemake, in ghenuechten, die sijn erghere dan doot. Verlichte menschen van Gode, die minnen doghede en̄ goede werken daer si mede dienen Gode, hem selven en̄ ander menschen in menigher manieren. Alle hare daghelicsce sonden werden hem lichte vergheven, want si sijn mit Gode in minnen verbonden. Inkeer tot Gode in minnen, en̄ uutkeer in goeden werken, is hem ghelijc ghereet; want si sijn gheenicht boven lief en̄ leet. Al dat si misdoen in dit alindighe dal, minne en̄ inkeer verteret en̄ verbernet al; want hare doghede en̄ goede werke sijn sonder ghetal. Dese menschen hebben boven strijt seghe ghewonnen: si en sijn niet goet, dies hen veronnen36.

Footnotes

  1. Versta, teerde ze, gelyk F. heeft. ↩

  2. Aldus onze dry codices. Lees echter en̄ hi leert hem. Surius vertaelt: docetque eos, enz. ↩

  3. Sur. quo (modo) celsissimam divinitatis naturam possidemus. ↩

  4. Surius heeft gelezen of evenwel verstaen in die ander gheestelike wise, want hy vertaelt: In altero spiritati modo Christus nos secum deorsum dueit. ↩

  5. Sur. Hanc (vitam) praestat illis, qui eam ferre nôrunt. ↩

  6. Sur. Denique virtuosum ejus sentire, est, enz. ↩

  7. Sur. ei assimiles sunt. ↩

  8. F, G. ghevuelsam. Surius vertaelt: morigeri, waeruit men opmaken mag dat hy ghevolchsam gelezen heeft, en te regt naer ons inzien. ↩

  9. Versta, buigzaem, in 't latyn flexibilis. Zie ons Glossarium op het Tabernakel. ↩

  10. dociles, zegt Surius. ↩

  11. Aldus onze dry Codices. Surius vertaelt het woord door experiri; doch waerschynlyk heeft er bekinnen gestaen, rymende met het vorige minnen. ↩

  12. Adjeetiva of verba de achting of waerde uitdrukkende waerin iemand by een ander staet, werden oudtyds met het voorzetsel met verbonden. Zie het Glossarium op den Rymbybel, in voce Vercoren. ↩

  13. Surius heeft amari, vaecordes et impatientes; maer Kiliaen vertaelt het woord weemoedig door lugubris, lachrymabundus, ad lachrymas pronus. En ondrachelijk zal hier ook wel eerder onverdragelyk zyn dan impatiens, dat is onverduldig. ↩

  14. Sur. multaque eos nune gaudio, nunc maerore afficiant, sintque versuti, torvi ac asperi, idque nonnulli speciatim. Men ziet dat de vertaler den volzin anders afdeelt en opvat; maer de woordvoeging onzer dry Hss. schynt zulks niet toe te laten. ↩

  15. Versta, zoo zyn wy. ↩

  16. F. alleen, dat sy melcanderen onderlinghe minnen. ↩

  17. Sur. nee suam nôrunt deserere improbitatem. ↩

  18. D, F. kwalyk, niemaren. ↩

  19. Sur. qui sic se gerunt, vitam obtinebunt sempiternam. ↩

  20. Sur. et qui ita assuescunt. ↩

  21. Sur. ii saepè lactis ac tristibus afficiuntur. ↩

  22. Sur. Esto, conquerantur de aliis. ↩

  23. Men ziet de verzen loopen in den war, zoo wel voor het rym als voor de maet. Surius vertaelt: propria eaque superba pleni sunt voluntate, et suum judicium aliorum judicio anteponuut et chariùs amplectantur. Itaque, enz. ↩

  24. D, G. kwalyk, selve. Surius vertaelt: et vix unquam taedio, molestia et ira vacant. ↩

  25. Sur. Aliis enim dominari appetunt, alios regere, instituere, informare moliuntur. ↩

  26. Sur. et sequitur Christum benè agendo. ↩

  27. F. heeft vuere en zoo zal er wel gestaen hebben, want dat de schryver heeft willen rymen is duidelyk. Doch blyft het zoo goed als onmogelyk om de rede tot verzen af te deelen. ↩

  28. Absque animi inconstantia et mobilitate, zegt Surius. ↩

  29. Sur. Vita autem ejus interna, sapientia fuit, veritatem omnem distincte perspiciens, itemque fidelitas, amor, effluens pietas. ↩

  30. Sur. Patiens vita ejus. ↩

  31. Sur. Quod qui experiri cupit, rationem omnem exeedat: ibi nanquc vita est laboris expers. ↩

  32. Dat is last by Kiliaen onus. ↩

  33. Versta van gewigt. ↩

  34. Sur. eliamsi totum possent lucrari mundum. ↩

  35. Sur. Enimvero ratio divinitus illuminata. ↩

  36. Dat is misgunnen. ↩

Chapter 78 of 84