Nn. 94–141

94. In Italia : LuDOV. Ant. Muratori ? (t 1750) de antiquitatibus multa erudite scripsit, praesertim de Liturgia romana vetere; — Fr. SciPio iVLaffeius^ (f 1755), de theologia bene meritus propter historiam theologicam do6lrinarum de gratia primis V saec; — Fratres Ballerini (Petrus f 1769 et Hieronymus f 1781) scripserunt eruditos tradlatus De vi et ratione primatus R. Fontificis; depotestate ecclesiasticd Rom. Fontificum et Conciliorum generalium^ adversus Febronium, plurimaque aha opera historica et moraha^; — Jos. Assemanus, Tripoh in Syria natus, Romam vero adolescens adductus, collegit Codicem liturgicum Ecclesice univers(B, opus eruditum, non autem absolutum, in re sacramentaria valde utile; — Joannes Marchetti (t 1829), vir magnae eruditionis, Jansenistas impugnavit juraque sedis apostohcae strenue defendit, praesertim in operibus : Dautoritd sup7'ema del rom. pontefice^ — Esercitazioni ciprianiche, — / tre capitoli.

• Hurter, ibid., 727; cfr. A. de Margerie, l^ Comte de Maistre^ savie^ ses icrits, ses doctrines, Paris, 1883.

^ Hurter, IV, 550. — i Ib., IV, 1471-1491. — ' Ib., 1491-1500. — » Ib. IIP, 93-98.

95. Indoles hujus periodi. Post perturbationem gallicam et bella quae tempore Napoleonis totam Europam agitarunt, pax tandem rediit, et cum ea Theologia in catholicis universitatibus et Religiosis Ordinibus iterum floruit.

Duae praesertim causae interncB ejus progressum promoverunt : ex una parte studia historica et biblica viam paraverunt theologiae positivae instaurationi; et, ex altera, innovatio philosophiae scholasticae, praesertim thomisticae, ejusque accommodatio recentioribus humani ingenii inventis, speculativam theologiam multo tutiorem et fecundiorem reddidit : ita enim amice consociari potuerunt duo elementa quae scientificam theologiam constituunt, Jamvero studia critica primum in Germania, deinde in Gallia aliisque regionibus floruerunt, philosophiae vero scholasticae instauratio in Italia inccepta, postea in Lovaniensi Universitate pera6la est. — Causa vero externa quae maxime fovit theologiae profe6lum, fuit ConciHum Vaticanum, praecipue infallibihtatis pontificiae definitio : suprema enim au6loritate Pontificis ab omnibus accepta, jam multo fidelius theologi doctrinis romanis parent, atque ita tutius praecaventur errores,

96. Errores tunc grassantes sunt : indifferentismus religiosus^ sive absolutus^ qui contendit Deum de nostris obsequiis parum curare, ideoque religionem ut rem inutilem negligit, sive mitigatus qui docet cuivis licere reh"gionem quam libuerit profiteri; ex quo nascuntur positivismus^ agnosticismus^ immo, materialismus et atheismus : negle^lo enim cultu, mox ratio humana sese imparem declarat ad cognoscendas res suprasensibiles, Dei existentiam, animae spiritualitatem et immortalitatem, etc; quia nihilominus sensus reh'giosus in multis manet, nova exsurgit theoria, Modernismi nempeyqudd profitens humana rationeDeum cognosci non posse, asserit tamen hominem, sensus religiosi ope, ad divinum aHquod ens et ad idealem quamdam perfe6lionem pertingere posse. Theologi itaque intelHgunt quantum necesse sit ipsa reHgionis fundamenta demonstrare^

• Cum de vivis aequum ferre judicium temerarium sit, de eis generatim tacemus.

videlicet humanae rationis vim et efficaciam ad probandam Dei existentiam animaeque immortalitatem, necessitatem et naturam religionis non solum naturalis sed et supernaturalis, religionis christianae divinitatem et necessitatem ei exclusive adhaerendi, necessitatem supremae et infallibilis alicujus au6loritatis ad quam recursus haberi possit : in his igitur omnibus profe6lus erit theologicus, quem secundum varias gentes exponemus.

97. (A) In Germania, instaurationem theologiae inchoavit B. F. L. LlEBERMANN (1759-1844) in suis Institutionibus theologicis, quae do6lrinae sanitate et expositionis claritate merito commendantur ^. — Inter ejus discipulos recensetur NlC. Weiss 2 (j- 1869), qui fasciculos literarios Katholik jam an. 1821 edere coepit, et, cum A. Raess, collegit Bibliothek der katholischen Kanzelberedsarnkeit, 1829- 183 3. — Hos tamen superavit JOANNES Adamus Moehler (1796-1838) qui Tubingae et Monachi magna cum laude historiam ecclesiasticam cum disciplinis adnexis docuit. Inter ejus eximia opera (Die Einheit der Kirche, Athanasius der Grosse, Patrologie [imperfe6la], et variae dissertationes) unum eminet Symbolik nuncupatum, in quo fidem protestantium et catholicorum juxta eorum symbola erudite, nitide, absque ulla acrimonia exponit et dogmata catholica invi6le defendit3. — Dignissimus Moehleri successor fuit Henricus Klee (1800- 1839), cujus sunt inter aHa Lehrbuch der Dogmengeschichte, et Katholische Dog^natik, opus eruditum, etsi paucis erroribus maculatum, quo plurimum contuHt ad excitandum denuo in Germania verum spiritum theologicum *. — Fr. Anton. Staudenmaier (f 1856) multaopera edidit, inter quae Die christliche Dogmatik, opus eruditum, sed non absolutum 5.

98. Hac tamen setate, quidam theologi, Kantiana philosophia imbuti, in errorem inconsiderate lapsi sunt. Ita Georgius Her-

3 Hurter, 1. c, 769-773, qui animadvertit hujus libri ledlione innumeros catholicos nutantes in fide confirmatos, et plurimos protestantes conversos esse. Cfr. Werner-Gams, y. H. Moehler, Ratisb., 1866; Goyau, V Allemagne religieuse^ Le Catholicisme, t. I, p. 24 sq. ; et Moehler^ Bloud, 1909.

MES ' (t 1831) qui in Introdu6lione ad theologiam, Einleitung in die Theologie, erravit de natura fidei et motivorum credibilitatis, de argumentis quibus probari valeat Dei existentia, de gratise necessitate, etc; quos errores postea damnavit Gregorius XVI ^ Haud dissimiles errores docuit Antonius Gunther^ (f 1863), Qui nimiam au(5loritatem rationi tribuens in materiis fidei, falsas notiones tradidit de distincSlione inter scientiam et fidem, de dogmatum evolutione, de cognoscibilitate mysteriorum fidei, etc, quas reprobavit Pius IX ^ Gunther laudabiUter se subjecit; sed duo ex ejus discipuHs, Baltzer et Froschammer pertinaciter istis erroribus adhaeserunt. Contra quos scripserunt, inter ahos, Perrone, de quo infra, et Kleutgen.

JOS. Kleutgen 5 S. J. (t 1883), scholasticse philosophiae et theologiae in Germania instaurator, inter alia opera, scripsit : Die Theologie der Vorzeit vertheidigt, in quo catholicam do6lrinam de fide, de Deo uno et trino, de Deo creante et elevante, necnon de Verbo incarnato strenue propugnat contra scholam Hermesii et Guntheri; Instit. theologicce de Deo uno et trino. — Cui impar non fuit Mathias JOS. SCHEEBEN 6 (j- 1888), in omni fere theologica disciplin^ singulariter versatus, cujus praecipua opera sunt : Mysterien des Christenthuins, ubi sublimem do6lrinam christianae antiquitatis de mysteriis fidei declarat ; et Handbuch der catholischen Dogmatik, opus valde eruditum et profundum, non tironibus accommodatum, sed iis valde utile qui in studiis theologicis proficere volunt, nondum tamen absolutum (1876- 1885). — Opus simile publici juris facere coeperat J. B. VlNC. Heinrich (f 1891), Doginatische Theologie, eruditione, sana do6lrina, argumentorum copia et expositionis nitore merito commendatum, sed pariter non absolutum.

99. J. B. ScHWETZ^ (t 1890), in Universitate Viennensi professor, reliquit, praeter Theologiam fundamentalem^ Theologiam dogmaticam catholicafn, do6lrina et concisione conspicuam. — Fusiorem expositionem, nec minus eruditam, tradit Albertus Knoll A BuLSANO^, Cap., in Instit. theologice dogmatico-polejiiicis, 18 53-1859.

— JOANNES DE KuHN (f 1887), prsster plurima historica et philosophica, reliquit Katholische Dogmatik, opus eruditum quidem et (speculativum) sed scholasticis theoriis satis oppositum \

Opera historica theologis utilissima ediderunt : Jos. Antonius ScHWANE (t 189 1), Dogmengeschichte, ubi dogmatum historiam in quatuor periodos distribuit, nempe ante-nicsenam, patristicam, mediam et recentiorem aetatem^'; Car. Jos. Hefele^ (f 1893), Conciliengeschichte^ q}iodi continuavit Hergenroether'* (f 1890) usque ad Tridentinum, opus valde eruditum, ad recfte intelHgenda Conciliorum decreta perutile; Ger. Schneemanns, S. J. (f 1884), A^a et decreta concilioruin recentiorum^ colle^tio Lacensis di6la, cui Th. Granderath adjecit Afia et decreta conc. Vaticani necnon historiam ejusdem concihi; Car. Werner ^ (f 1888), qui historica opera valde erudita de principibus theologiae scholasticse reliquit, V. g. : Der h. Thomas von Aquin; Franz. Suarez; et aha de historia apologeticse et theologiae in Germania, Geschichte der apologetischen und polemischen Literatur der christl. Theologie^ — Geschichte der Kath. Theologie Deutschlands seit de77i Trienter Concil. Nec praetermitti debet Henr. Jos. Denzinger^ (f 1883), cujus Enchiridion symbolorum et definitionmn theologiae studiosis valde utile est.

In Hungaria, AuG. DE Roskovany (f 1892) documenta multa de variis qusestionibus, v. g., de primatu, de caeHbatu, de matrimonio, de B. Virgine, sapienter collegit.

100. (B) In Italia catholicae theologiae instauratio in Collegio Romano Patrum Soc. Jesu incoepta fuit. JOANNES PerrONE (j" 1876), in praefato collegio professor, Prcelectiones theologicas edidit, postea in Compendium reda6tas, in quibus omnia dogmata lucide exponit, soHde Scriptura et Traditione probat, et ab impugnationibus Protestantium et RationaHstarum vindicat, praetermissis tamen scholasticis quaestionibus ad intimam dogmatum inteHigentiam necessariis ; inter aHa ejus opera, citari possunt : de immaculato B. Marice conceptu^ — de R. Pontificis infallibilitate^ — de D, N. J. Christi divinitate — U Ermesianismo ^.

In eodem coUegio Raphael Cercia, neapoHtanus (t 1886), quosdam tradlatus dogmaticos reHquit in quibus scholasticae quaestiones

** Hurter, 1235. In unaquaque periodo successive disserit de Deo, de Christo, de Homine, de Ecclesia et Sacramentis. Opus gallice redditum est in 6 vol. a Degert^ Paris, Beauchesne, 1903.

3 Hurter, 1341. — * Ib., 131 1. Novam versionem galHcam cum notis criticis edit D. Leclercq.

THEOLOGI^ DOGMATIG-/E. 59 non omittuntur, de Ecdesid, de Rom, Pontifice, de Trinitatis mysterio, de gratict Christi\ — Ibi etiam docuit Car. Passaglia, postea politicis opinionibus a Societate Jesu et Ecclesia aversus, qui tamen obiit cum Ecclesia reconciliatus, 1887; cujus potiora opera sunt : De Ecclesid Christi^ opus eruditum, sed non absolutum, — De immaculato Deiparce semper virginis conceptu, valde eruditum, sed " sul, mole le(5torem opprimens '' ^ lOl. Illustrissimus vero omnium fuit JOANNES F. Fran- ZELIN3, ob ejus scientiam creatus cardinalis (f 1886), cujus opera sunt : De Deo uno, de Deo trino, de Verbo Incarnato, de Sacramentis in genere, de Divind Traditione et Scripturd, et Theses (posthumae) de Ecclesid Christi, in quibus tra6latibus, do6lrinae soliditate et eruditione conspicuis, specialfter evolvitur argumentum ex traditione desumptum.

DoMiNicus Palmieri, in eodem collegio professor, edidit : de Romano Pontifice, de Deo Creante et Elevante, de sacrafuento PcBnitentice^ de Matrimonio christiano; opera sane valde erudita, sed in quibus non satis stridle scholasticse do6lrinae adliseret; Camillus Mazzella, ejus successor in CoUegio Romano, scholasticis do6lrinis, praesertim suarezianis, stri6tius adhaeret, ejusque expositio est nitida et accurata, sed argumenta ex Scriptura et Traditione non sunt satis critice expensa; reliquit : De verd religione et Ecclesidy De Deo Creante et Elevante, de Virtutibus infusis ; de Augustinis ejus collega, scripsit de re sacramentarid, et quidem satis erudite.

Angelus Bigoni, O. Min. (1779-1860), magnum opus theologicum concinnavit ex Scriptura et Patribus de Christo reparatore in quo novo ordine de universa fere theologia disserif*.

Hodie, Romae praesertim, theologia positiva simul et scholastica egregie docetur tum in Collegio Romano, tum in Collegio Angehco.

102. (C) In Gallia nonnisi sero incepta est vera theologiae instauratio. Facultas enim theologica, quae in antiqua Sorbona diu fioruerat, nonnisi post an. 1876 de novo canonice instituta fuit; in Seminariis autem tantummodo elementa theologiae tradi poterant. Pauci igitur theologi inveniuntur,et hi nonnisi obiter de rebus theologicis agunt. Nam praecipuum certamen est cum Rationahstis et Positivistis, et ahbi recensuimus apologetas qui istos errores confutaverunt.

AHi tamen fuerunt errores, nempe traditionalismus et fideismm, vim rationis plus aequo extenuantes. Traditionalismum propugnavit L. de Bonald (t 1840), ratus omnem cognitionem, saltem quoad excitationem et primam exphcationem, promanare a primitivi quadam revelatione quae per traditionem transmissa fuit.

Pariter F. de Lamennais (t 1854), dum necessitatem religionis contra indifferentismum probare vellet, rationem individuam pronunciavit fallacem, et criterium veri esse universalem generis humani rationem'. Quem errorem confutavit, inter alios, P. D. BoYER, S.S. (t 1842), Examen de la do^rine de M. de Lamennais consideree sous le triple rapport de la philosophie^ de la theologie et de la politique^ opus eloquenter, sed forsan nimis festinate scriptum^ P. Gerbet (t 1864), qui primum traditionalismo adhaeserat, judicio Sedis Apostolicae humihter se subjecit, et opus plane egregium scripsit, nempe Considerations sur le dogme generateur de la piete catholique, suivies de vues sur le dogme de la penitence. Joan. L. de Rozaven, S. J. (t 1851), qui traditionaHsmum confutaverat quaHs a P. Gerbet propugnabatur, alia scripsit opera vere theologica, inter quse : La Verite defendue et prouvee par les faits contre les calomnies anciennes et modernes, — VEglise catholique justifiee contj-e les attaques d^un ecrivain qui se dit orthodoxe. — Traditionalismum pariter impugnavit M. A. Chastel, S. J. (f 1861), in operibus : L>e Vorigine des connaissances humaines, et De la valeur de la raison humaine.

Fideis7num innovavit L. Bautain (t 1867), docens solo rationis lumine cognosoi non posse Dei existentiam, animae spiritualitatem et immortahtatem, sed nonnisi revelatione has veritates certo nobis innotescere; laudabihter tamen judicio S. Sedis se subjecit, et opera morahastilo elegante scripsit, de quibus ahbi. — Inter laicos, AuG. NicoLAS, qui nimis tamen traditionahsmo favit, plurima scripsit opera partim apologetica et partim theologica, quae muUos in fide confirmaverunt aut ad veram fidem adduxefhnt; inter quae : Etudes philosophiques sur le Christianisme, 1842; EArt de croire, 1866; La Vierge Marie et le Flan divin^ 1870.

103. Inter theologos qui theologise compendia scripserunt, recensentur : J. B. Bouvier, episcopus Cenomanensis t 1854; Cardi-

(t 1904); in his operibus do(5lrina Ecclesiae clare quidem et methodice exponebatur, sed argumenta ex Scriptura et Traditione non satis critice expendebantur. Hilarius Parisiensis, O. Cap., edere coepit Theologiam universalem satis amplam et eruditam, 1870, sed opus non absolvit; Cl. Schrader, S. J., origine germanus, sed in Galhi professor, de Unitate Fo^nand et de Triplict ordine naturali, prceternaturali et supernaturali eruditb scripsit.

Theologiam positiva^n excoluerunt : J. M. A. Ginoulhiac (t 1875), qui scripsit LListoire du dogjjte catholique usque ad Nicaenum Concihum; Theod. de Regnon, S. J., (t 1893), qui opus valde eruditum de Trinitate edidit, Etudes de theologie positive sur la

Ste Trinite ; J. Corblet (t 1886), Histoire dogmatique^ liturgiqut et archeologique du Sacrement de Bapteme,.. de V Eucharistie^ 1901. J. P. MiGNE (t 1875), etsi ipse non theologus, positivae theologiae profectui maxime adlaboravit novas editiones Patrum et Theologorum incudendo : praeter Theologice cursuni coinpletum^ ubi collegit. celebrium theologorum optimos tradlatus, aHaque hujusmodi, Patrologice cursum completum edidit, in quo inveniuntUr opera omnium scriptorum latinorum usque ad Innocentium III (an. 12 16), et omnium graecorum usque ad Concil. Florentinum : verus theologiae patristicae thesaurus. — Ita via parabatur studiis criticis et historicis quibus gradatim instauratur theologia catholica. Hodie facultates theologicse, Parisiis, Lugduni et Tolosee institutse, studium positivcB theologise maxime promovent, quin tamen theologiam proprie scholasticam neghgant : haec autem speciatim cohtur Andegavi et Insulis. Plurima jam opera valde utilia prodierunt, quae in variis Tra6latibus allegabuntur.

104. (D) In Belgio, Universitas catholica Lovaniensis maxime studia philosophica et theologica promovet. Theologise instaurationi prseiverat J. B. Malou ' (1809-1864), Brugensis episcopus, qui non solum tradrtionalismum strenue impugnavit, sed etiam eximia scripsit opera ad fidem catholicam exponendam et vindicandam, inter quae : La faussete du protestantisme demontree, — L^Immaculee Conception de la B. V. Marie. NicOL. Jos. Laforet^ (1823, 1872), inter aha, reliquit : De methodo theologice^ sive de au(5loritate Ecclesiae Catholicse tanquam regula fidei christianae; Les dogmes catholiques^ opus in varias linguas versum, in quo apologetice exponuntur et probantur singula dogmata. Bernardus JuNGMANN (t 1895), Professor in Univ. Lovaniensi, completum edidit cursum Institutionum dogmaticaruin^ positivum simul et scholasticum, soliditate simul et perspicuitate commendabilem.

V. AuG. Deschamps 3, Cong. SS. Redempt.,Cardinalis (1810-1883), multa et opportuna edidit opera, nitide scripta, contra protestantes, Hberales et incredulos, inter quae : Entretiens sur la demonstration catholique de la revelationy — LHnfaillibilite et le Concile, — La question d^Honorius; Corluy, S. J., Spicilegium dogmaticobiblicum reliquit, ubi critice ad trutinam revocat praecipuos textus ad probanda dogmata usitatos.

Nostris diebus in Universitate Lovaniensi philosophia neo-scholastica docetur, auspice Emo Card. Mercier, et tradlatus particulares eduntur in quibus argumenta critica cum sana philosophii conjunguntur. — In Hollandia pariter florere incipiunt studia theologica, ut constat ex operibus de Groot, G. Van Noort, et aliorum, quae in decursu hujus operis allegabuntur.

105. In Hispania eminebat initio saec. XIX^ Jac. Balmes (1810 i848),qui etsi in aetatis flore exstin6lus,plurima scripsit opera ingenio suae aetatis omnino accommodata, praesertim vtro El Frotestajtfismo coviparado con el Catholicismo en sus relaciones con la civilisacion europea^ ubi, contra Guizot, erudite ostendit quantum Ecclesiae debeat genus humanum ^; — Valentinus Casajoana, S. J. (t 1889) disquisitiones scholastico-dogmaticas scripsit de theologia fundamentali et de Ecclesii, quae in parte scholastica magis conspicuae sunt quam in parte historica.

106. (E) In Majori Britannia, duo ad profe/5lum theologiap contulerunt : major libertas catholicis concessa, et multorum Protestantium conversio qui in Universitatibus, praesertim Oxoniensi, educati fuerant.

Primus ecclesiasticorum studiorum instaurator fuit Nicolaus WiSEMAN 3 (1802-1865), vir eruditus, qui adhuc juvenis edidit Horas syriacas, ubi refellebat Protestantes qui ad Hnguam syriacam confugiebant ut negarent realem Christi praesentiam in Eucharistia, posteaque : LeHures on the Catholic do^inne, ubi agit de rebus inter CathoHcos et Protestantes controversis; StriHures on the High Church movement in Oxford^ ubi ostendit ecclesiam angHcanam esse schismaticam et jurisdi(51;ione cdiiQntQm', Le^ures on the real presence, ubi invicte Scriptura realem praesentiam demonstrat. W. B. Ullathorne, O. S. B. (1806- 1889), intrepide propugnavit jura et do6lrinas Ecclesiae, et, inter alia, scripsit : The Immaculate Conception of the Mother of God, — The anglican theory of Uniony

— The Rndow^nents of Man.

Inter conversos Oxonienses, eminent : J. H. Newman ^» (1801- 1890) cujus Hteraria fama non solum Majorem Britanniam, sed et totum mundum pervasit; inter theologica ejus opera recensentur : Apologia pro vitd sud, ubi motiva suae conversionis exponit; On the development of christia^i doHrine, in quo incrementi dogmatum leges sapienter determinat; On the doBrine of Justification, ubi cathoHcam et protestanticam justificationis notionem simul confert; Two Essays on Miracles, ubi de miracuHs cum bibHcis tum ecclesiasticis agit; The Arians of the Fourth Century, opus ad controversiae arianae inteHigentiam valde ui\Q.\ Difflculties of Anglicans, ad solvendas AngHcanorum difficultates optime accommodatum;

— H. E. Manning (1808-1892) plurima quoque egregia scripsit, inter quae : The grounds of faith, — The temporal Mission of the

3 Hurter, 970; W. Ward, Life and Times of Cardinal Wisenian, L/^ndon,

• Hurter, 1189; W. Barry, Newman, London, 1904, et brevius in The Cathol. Encyclopcedia, t. X, p. 764-800; Bremond, Newman, Paris, 1907.

THEOLOGIJE DOGMATIC^. 63

H. Ghost^ — The internal Mission of the B. Ghost, — Petri privik' gium^ — The glories of the Sacred Heart^ in quibus catholicam doftrinam tuto et simpliciter exponit ; — VV. G. Ward' (1812- 1882), cui etsi laico concredita est cathedra theologi?e, qusedam opera edidit, in quibus non solum pro catholica do6trina, sed etiam pro scholastica theologiainvi6te stetit : Essays on the Church's do^rinal authority^ — Essays on Religion and Literature, — Witnesses to the Unseen, — On nature and grace, — Science, Prayer^ Free Will and Miracles; — J. B. Dalgairns' (t 1876) nitida et pia scripsit opera de sacra communione et de SS. Corde Jesu, The Holy conmiunion^ — The devotion to the Sacred Heart.

107. (F) In Statibus Americae fcederatis, ante fundationem Universitatis Catholicae, nonnisi pauca inveniuntur theologica opera, quia sacerdotes, ministerii officiis indesinenter irretiti, vix aliquid scribere potuerunt. Commendantur tamen, inter alios : J. England, episcopus Carolopitanus (t 1842), cujus scripta, praesertim apologetica et pplemica, stilo nitido exarata, primum edita in The Catholic Miscellany, post ejus mortem in t. V vulgata sunt^; J. Hu- GHES, episcopus Neoeboracensis (t 1865), qui invi61:e contra Breckenridge, pastorem presbyterianum, do6trinam catholicam defendit; Fr. P. Kenrick^, archiepiscopus Baltimorensis (t 1863), qui prseter Theologia?n dogmaticam methodice et nitide exaratam, primatum Apostolicae Sedis erudite demonstravit in Primacy of the Apostolic See Vindicated; M. J. Spalding^ (^1872), archiepiscopus Baltimorensis, intrepide fidem catholicam variis operibus defendit : Evidences of Catholiciiy^ History of Protestant Reformation; D' Aubigne^s History of the Reformation reviewed and refuted-, Frid. Brambring^ S. J., de Incarnatione Verbi, Woodstock, 1886; Card. Gibbons, cujus nitidum opus The Faith of our Fathers multos ad catholicam fidem convertit. Inter conversos eminebat Orestes Brownson7 (t 1876), qui fundavit et diu redegit ephemeridem Quarterly Review et postea scripsit in American Catholic Quarterly Review; multas dissertationes ibi edidit tum contra Protestantes, tum ad Liberalismum confutandum, et insuper quosdam libros : The Convert, ubi suae conversionis historiam et motiva declarat, Liberalism versus the Church, The Spirit Rapper. — In collegio Woodstock docuerunt et quaedam ex suis operibus scripserunt Card. MAzzella et de Augustinis, de quibus jam diximus n. loi.

^ Hurter, 11 94; W. Ward, W. G. Ward and the Oxford Movement, London, 1889. — ^ Hurter, 1250.

3 Cfr. Messmer, The Works of the Rt. Rev.John England, Cleveland, igo8; Hurter, 973; The Cath. Encyclop., t. V, p. 470. — ^ Hurter, 974.

s Hurter, 1216; J, L. Spalding", The Lifeofthe M. Rev. M. J. Spalding.

7 Cf. H. F. Brownson, Brownson's Early, Middle and Latter Life, Debroit, 1898- 1900.

io8. Conclusio. Concilium Vaticanum (1870) novum impetum theologicis studiis dedit; aliunde opera critica Protestantium et Liberalium de rebus catholicis theologos moverunt ad accuratius investigandos theologicos fontes, nempe Scripturam et Traditionem, ut ita efficacius solverentur innumerae difficultates contra dogmata propositae. Quia vero multai ex his difficultatibus e falsa philosophia oriuntur, praesertim e subje6livismo Kantistico, Catholici, ducibus Romanis Pontificibus, necessitatem intellexerunt ad traditionalem philosophiam redeundi, eam tamen hodiernis experimentis et moribus accommodando. Hodie igitur jam multi in suis operibus harmonico nexu consociant theologiam positivam, critice in suis fontibus expensam, et theologiam scholasticam, praesertim thomisticam : ita praecavetur Modernismus, qui, ut alibi probavimus, ex falsa philosophi^ et ex falsa critic^ oritur. Aliunde, invariis Universitatibus Catholicis, variae eduntur monographicB et speciales tra6latus, in quibus quaestiones maximi momenti fuse discutiuntur sive historice sive speculative ^; Di6lionaria et EncyclopedicB ^ digeruntur in quibus omnia fere documenta elucidantur quae ad completam theologicam synthesim desiderantur. Nihil igitur optandum manet nisi ut novus Aquinas oriatur qui haec omnia veluti dispersa membra in unum corpus, in unam synthesim methodice et nitide colligat,novamque nobis praebeat Summam theologicam vere hodiernis moribus accommodatam.

• Ita, in Facultate theologic^ Parisiensi^ Patres Societatis Jesu edere coeperunt biblioihecam historica theologia; pariter, ex Facultate Tolosand plurima exierunt opera theologioe positivge. Aliunde, in his Facultatibus non prastermittitur theologia scholastica, ut constat non solum ex operibus editis, sed etiam e compendiis lithographice a professoribus exaratis. Romae, in Collegio Romano, S. J., et in collegio Angelico, O. P., docetur theologia praesertim Scholastica, quin tamen negligatur theologia positiva. Ita etiam in Universitate Lovaniensi.

• In Gallia, Diction. de ThMogie ( Vacant-Mangenot)\ in Germania, Kirchen- Uxicon {Wetzer et Welte), cujus secunda editio a Card. Herg enrot her inceptZy et a Kaulen continuata, 12 vol. complectitur; in Statibus Americae Foederatis,

The Catholic Encyclopcedia.

Brevis historia Tractatus delineatur.

109. Quamvis methodicos tra<5latus de Fide Patres non scripserint, dispersa tamen in eorum operibus inveniuntur varia elementa ex quibus Scholastici integram synthesim colligere potuerint. Ita Apologetae varia motiva credibilitatis proponunt ad demonstrandam, contra Judseorum et Gentihum impugnationes, fidei christianae veritatem'. Controversistce, cum S. Irenaeo (saec. 11°), regulam fidei^ nempe apostolicam traditionem, in Ecclesiis, prsesertim vero in Ecclesia Romana, fidehter servatam, egregie declarant'. Notionem fidei et relationes inter fidem et scientiam^ inter ahos, Clemens Alexandfinus describit in Stromatibiis (saec. IH). Fidei dignitatem, necessitatem et efificaciam commendat S. Cyrillus Hierosolymitanus (f 386) in Catechesibus ad Illuminandos. Pariter S. Hilarius Pictaviensis (f 366) de fidei necessitate in libro de Trinitate disserit. Prseclara de fide scribunt in sermonibus aut homiliis : S. Basilius (t 379), homil. de Fide; S. Ephraem (t 373), Sermones 7 de Margaritd seu de Fide, Sermones tres de Fide; S. Chrysostomus (t 407), Homilice tres de verbis Apostoli " Babentes eumdem spiritum fidei. "

S. Au^ustinus (t 430) jam fusiiis et magis methodice de fide disserit, praesertim in libris de Fide et Symbolo, de Fide, spe et caritate, de utilitate credendi : in quibus aliisque operibus, praeclare scribit de fontibus fidei, de ipsa fide ejusque relationibus cum scientia. — Quaestiones autem practicas et morales de fide diserte exponit S. Caesarius Arelat (t 542) in Sermonibus de Fide et necessitate bonorum operum.

ScTec. VIII, in Oriente, S. Joannes Damascenus jam integrum habet tra<5latum de Fide orthodoxd, in quo non solum de ipsa fide, sed et de praecipuis mysteriis fuse disserit.

110. Theologi catholici, jam a s«c. XIII scientifice de Fide disseruerunt, ut virtute theologicd, cujus objedlum, a6tum, subjec-

' Quge breviter exposuimus in Syn. Theol. Fund., n. 45-46. * Syn. Theol. Fund. , n. 668-676.

Theol. Dogm. II. — o tum, naturam ac necessitatem declarant. Inter quos : — Alexander Halensis O. M. (t 1230), Siimma theologm^ part. III, q. 68 sq.; S. Thomas Aq., O. P. (t T274), 2^ 2*, q. 1-16; De Veritate, q. 14; S. Bonaventura, O. M. (t 1274), In Sent. III, dist. XXIII sq.; Michael de Medina, O. M., Christiana Farcenesis, sive de reHa in Deum fide, Venetiis, 1564; J. Maldonat, S. J. (t 1583), Disputatio de Fide; Fr. Suarez, S. J. (t 16 17), De Fide; Gregorius de Valentia, S. J. (t 1603), Analysis Fidei catholiccE: Mart. Becanus, S. J. (t 1624), Summa TheologicB^ part. III, De Virt. theol. ; Joannes de Lugo, S. J. (t 1660), De virtute Fidei divince; , Salmanticenses, Cursus theologicus, de Fide, Lugduni, 1679; J. B. Gonet, O. P. (t 168 1), Clypeus Theologice Thomisticce, de Virtutibus theolog., disp. I-VIII; C. R. Billuart, O. P. (t 1757), Summa S. Thomce, De Fide; H. Kilber, S. J. (t 1783), De Fide, in Theologid Wirceburgensi ; Holden, (f 1662), Divince Fidei Analysis., ap. Migne, Theol. Curs., VI, p. 791 sq; D'Argentre (f 1740), Analyse de la Foi divine.

III. In praefatis tra6latibus generatim.etiam agebatur, praesertim a tempore Reformationis, de reguld fidei, nempe de Ecclesia, de S. Pontifice, de Conciliis. Sed saec. XVIIP, cum hujusmodi qusestio, utpote maximi momenti, fusius traftaretur, speciales tra6tatus de Ecclesia digesti sunt. Insuper, divisione fa6la inter theologiam dogmaticam et moralem, quaestionibus pra6licisaHbi remissis, solse quaestiones speculativae in 7>. de Fide hodie disputari solent. Hse. vero multa incrementa susceperunt ex novis controversiis recenter agitatis, nempe circa psychologiam 3dei et naturam profeilumque dogmatum, ut in decursu Tra6latus patebit— Inter recentiores auctores laudantur : M. Scheeben, Handb. der Kath. Dogmatik, t. I (gallice redditum); C. Mazzella, S. ^y De virtutibus infusis, Romge, 1884; T. Bouquillon, De virt. theologicis, Brugis, 1890; J. Nienhaus, De a^ufidei divince, Monast., 1891 ; J. Bainvel, S. J., Lafoi et Va^e de foi, Paris, 1898 et 1908; G. Wilmers, S. J., De fide christiand, Ratisbonae, 1902; L. Billot, S. J., De virtutibus infusis, Romae, 1901; S. Schiffini, De virtutibus infusis, Friburgi, 1904; Van Noort, De Font. revel et de Fide divind, Amsteldami, 1906; C. Pesch, Prcele^. dogm., t. VIII, ed. 3^, 1910; DD. Turinaz, La foi catholique^ 1905.

Concilii Vaticani decreta et canones de Fide [Sess. III) ^

Cap. III. De Fide.

Ctim homo a Deo tanquam Creatore et Domino suo totus dependeat, et ratio creata increatse Veritati penitus subje6la sit, plenum

' Integrum textum C. Vaticani invenies ad calcem Synopsis Theol. Funda-^ mentalis.

revelanti Deo intelle6tus et voluntatis obsequium fide praestare tenemur. Hanc vero fidem, quae humanse salutis initium est, Ecclesia catholica profitetur virtutem esse supernaturalem, qua, Dei aspirante et adjuvante gratia, ab eo revelata vera esse credimus non propter intrinsecam rerum veritatem naturali rationis lumine perspe6tam, sed propter au6loritatem ipsius Dei revelantis, qui nec falli nec fallere potest. *' Est enim fides, testante Apostolo, sperandarum substantia rerum, argumentum non apparentium."'

Ut nihilominus fidei nostrae obsequium rationi consentaneum esset, voluit Deus cum internis Spiritus SancSti auxiliis externa jungi revelationis suae argumenta, fa6la scilicet divina, atque imprimis miracula et prophetias, quae cum Dei omnipotentiam et infinitam scientiam luculenter commonstrent, divinae revelationis signa sunt certissima et omnium intelligentiae accommodata. Quare tum Moyses et Prophetae, tum ipse maxime Christus Dominus multa et manifestissima miracula et prophetias ediderunt; et de Apostolis legimus : Illi autem profedli praedicaverunt ubique, Domino cooperante et sermonem confirmante sequentibus signis^ Et rursum scriptum est : Habemus firmiorem propheticum sermonem, cui bene facitis attendentes quasi lucernse lucenti in caliginoso loco ^.

Licet autem fidei assensus nequaquam sit motus animi csecus, nemo tamen evangelicas prsedicationi consentire potest, sicut oportet ad salutem consequendam, absque illuminationeet inspiratione Spiritus San6li, qui dat omnibus suavitatem in consentiendo et credendo veritati \ Quare fides ipsa in se, etiamsi per caritatem non operetur, donum Dei est, et a6tus ejus est opus ad salutem pertinens, quo homo hberam prgestat ipsi Deo obedientiam, gratiae ejus, cui resistere posset, consentiendo et cooperando.

Porro fide divina et catholica ea omnia credenda sunt, quae in verbo Dei scripto vel tradito continentur,et ab Ecclesia sive sollemni judicio, sive ordinario et universaH magisterio, tanquam divinitus revelata credenda proponuntur.

Quoniam vero sine fide impossibile est placere Deo, et ad filiorum ejus consortium pervenire, ideo nemini unquam sine iila contigit justificatio, nec uUus, nisi in ea perseveraverit usque in finem, vitam aeternam assequetur.

Ut autem officio veram fidem ampledtendi, in eaque constanter perseverandi satisfacere possemus, Deus per Filium suum unigenitum Ecclesiam instituit, suaeque institutionis manifesiis notis instruxit, ut ea tanquam custos et magistra verbi revelati, ab omnibus posset agnosci. Ad solam enim catholicam Ecclesiam ea pertinent omnia, quae ad evidentem fidei christianae credibilitatem tam multa et tam mira divinitus sunt disposita. Quin etiam Ecclesia per se

' Hebr,, XI, i. — ^ Marc. , XVI, 20. — 3 IlPetr., J, 19. _ 4 Syn. Arausic. II, can. 7.

ii8. Gratia datur ad

Jidem.

119. Nulla justa cau- safidem deserendi.

ipsa, ob suam nempe admirabilem propagationem, eximiam sandlitatemet inexhaustam in omnibus bonis fecunditatem, ob catholicam unitatem invi^tamque stabilitatem, magnum quoddam et perpetuum est motivum credibilitatis, et divinae suae legationis testimonium irrefragabile. Quo fit, ut ipsa veluti signum levatum in nationes ', et ad se invitet eos qui nondum crediderunt, et filios suos certiores faciat, firmissimo niti fundamento fidem, quam profitentur.

Cui quidem testimonio efficax subsidium accedit ex superna virtute. Etenim benignissimus Dominus et errantes gratia sua excitat atque adjuvat, ut ad agnitionem veritatis venire possint; et eos,quos de tenebris transtulit in admirabile lumen suum, in hoc eodem lumine ut perseverent, gratia sua confirmat, non deserens nisi deseratur.

Quocirca minime par est conditio eorum, qui per caeleste fidei donum catholicae veritati adhgeserunt, atque eorum, qui du6li opinionibus humanis, falsam religionem se6lantur; iUi enim, qui fidem sub Ecclesiae magisterio susceperunt, nullam unquam habere possunt justam causam mutandi aut in dubium fidem eamdem revocandi. Quae cum ita sint, gratias agentes Deo Patri, qui dignos nos fecit in partem sortis san6torum in lumine, tantam ne negligamus salutem, sed aspicientes in au6lorem fidei et consummatorem Jesum, teneamus spei nostrae confessionem indeclinabilem.

120, Distin£iio fi- dem interet rationem.

121. Fides ^est.supra tationem.

Cap. IV. De Fide et Ratione.

• Hoc quoque perpetuus Ecclesiae Catholicae consensus tenuit et tenet, duplicem esse ordinem cognitionis, non solum principio, sed objedlo etiam distindlum : principio quidem, quia in altero naturali ratione, in altero fide divina cognoscimus; objecSto autem, quia praeter ea, ad quae naturaUs ratio pertingere potest, credenda nobis proponuntur mysteria in Deo abscondita, quae, nisi revelata divinitus, innotescere non possunt. Quocirca Apostolus, qui a gentibus Deum per ea, quae facla sunt, cognitum esse testatur, disserens tamen de gratia et veritate, quae per Jesum Christum fa6ta est ^ pronuntiat : Loquimur Dei sapientiam in mysterio, quaeabscondita est, quam praedestinavit Deus ante saecula m ^loriam nostram, quam nemo principum hujus saecuH cognovit : nobis autem revelavit Deus per Spiritum suum : Spiritus enim omnia scrutatur, etiam profunda Dei^. Et ipse Unigenitus confitetur Patri, quia abscondit haec a sapientibus et prudentibus, et revelavit ea parvuhs^

Ac ratio quidem, fide iUustrata, cum sedulo, pie et sobrie quaerit, aUquam, Deo dante, mysteriorum inteUigentiam eamque fru6luosissimam assequitur, tum ex eorum, quae naturaUter cognoscit, analogia, tum e mysteriorum ipsorum nexu inter se et cum fine hominis uUimo; nunquam tamen idonea redditur ad ea perspicienda

instar veritatum, quse proprium ipsius objedlum constituunt. Divina enim mysteria suapte natura intelledlum creatum sicexcedunt, ut etiam revelatione tradita et fide suscepta, ipsius tamen fidei velamine conte<5la et quadam quasr caligine obvoluta maneant, quamdiu in hac mortali vita peregrinamur a Domino : per fidem enim ambulamus, et non per speciem'.

Verum etsi fides sit supra rationem, nulla tamen unquam inter 122. Nuila fidem et rationem vera dissensio esse potest : cum idem Deus, qui inZr^^^ mysteria revelat et fidem infundit, animo humano rationis lumen etratioindiderit; Deus autem negare seipsum non possit, nec verum vero ^^^tmquam contradicere. Inanis autem hujus contradidtionis species inde potissimum oritur, quod vel fidei dogmata ad mentem Ecclesiae intelle(5la et exposita non fuerint, vel opinionum commenta pro rationis effatis habeantur. Omnem igitur assertionem, veritati illuminatse fidei contrariam, omnino falsam esse definimus^ Porro Ecclesia, quse, una cum apostolico munere docendi, mandatum accepit fidei depositum custodiendi, jus etiam et officium divinitus habet falsi nominis scientiam proscribendi, ne quis decipiatur per philosophiam, et inanem fallaciam^. Quapropter omnes christiani fideles hujusmodi opiniones, quas fidei dodlrinse contrariae esse cognoscuntur, maxime si ab Ecclesia reprobatae fuerint, non solum prohibentur tanquam legitimas scientiae conclusiones defendere, sed pro erroribus potius, qui fallacem veritatis speciem prse se ferant, habere tenentur onfinino.

Neque solum fides et ratio inter se dissidere nunquam possunt, 123. Fidei sed opem quoque sibi mutuam ferunt, cum re6la ratio fidei funda- ^/^'^^^omu-

, . 1 • -11 T • • iuam opem menta demonstret, ejusque lumme illustrata rerum divmarum scien- sibi ferunt tiam excolat; fides vero rationem ab erroribus Hberet ac tueatur, eamque multiphci cognitione instruat. Quapropter tantum abest, ut Ecclesia humanarum artium et disciplinarum culturse obsistat, ut hanc multis modis juvet atque promoveat. Non enim commoda ab iis ad hominum vitam dimanantia aut ignorat aut despicit; fate- tur immo, eas, quemadmodum a Deo, scientiarum Domino,profe6tae sunt, ita si rite pertra(5lentur, ad Deum, juvante ejus gratia, perdu- cere. Nec sane ipsa vetat, ne hujusmodi disciphnse in suo quaeque ambitu propriis utantur principiis et propria methodo; sed justam hanc libertatem agnoscens, id sedulo cavet, ne divinae do6lrinae repugnando errores in se suscipiant, aut fines proprios transgressae, ea quse sunt fidei occupent et perturbent.

Neque enim fidei dodlrina, quam Deus revelavit, velut philoso- 124. Quaiii phicum inventum proposita est, humanis ingeniis perficienda, sed P^^^g^^^^^^ tanquam divinum depositum, Christi Sponsae tradita, fidehter custo- ^^tetdus. ' dienda et infaUibihter declaranda. Hinc sacrorum quoque dogmatum is sensus perpetuo est retinendus, quem semel declaravit sancta Mater Ecclesia, nec unquam ab eo sensu, altioris intelligentiae

' // Cor.,Y, 7. — * Cofu. Lat., Bulla Ai)osiolici Reziminis. — 3 Coloss.y II, 8.

specie et nomine, recedendum. Crescat igitur et multum vehemen^ terque proficiat, tam singulorum, quam omnium, tam unius hominis, quam totius Ecclesige, setatum ac sseculorum gradibus, intelligentia, scientia, sapientia; sed in suo dumtaxat genere, in eodem scilicet dogmate, eodem sensu, eademque sententia '.

Canones : De Fide.

125. I. Si quis dixerit, rationem humanam ita independentem esse, ut fides ei a Deo imperari non possit; anathema sit.

126. Si quis dixerit, fidem divinam a naturali de Deo et rebus moralibus scientia non distingui, ac propterea ad fidem divinam non requiri, ut revelata veritas propter audloritatem Dei revelantis eredatur; anathema sit j. Si quis dixerit, revelationem divinam externis signis credibilem fieri non posse, ideoque sola interna cujusque experientia aut inspiratione privata homines ad fidem moveri debere; anathema sit.

127. Si quis dixerit, miracula nuUa fieri posse, proindeque omnes de iis narrationes, etiam in Sacra Scriptura contentas, inter fabulas vel mythos ablegandas esse; aut miracula certo cognosci nunquam posse, nec iis divinam religionis christianae originem rite probari ; anathema sit.

128. Si quis dixerit, assensum fidei christianse non esse liberum^ sed argumentis humanae rationis necessario produci; aut ad solam fidem vivam, quse per caritatem operatur, gratiam Dei necessariam esse; anathema sit.

129. Si quis dixerit, parem esse conditionem fidehumatque eorum, qui.ad fidem unice veram nondum pervenerunt, ita ut cathohci justam causam habere possint, fidem, quam sub Ecclesiae magisterio jam susceperunt, assensu suspenso in dubium vocandi, donec demonstrationem scientificam credibiUtatis et veritatis fidei suae: absolverint; anathema sit.

De Fide et Ratione.

/. Si quis dixerit, in revelatione divini, nulla vera et proprie di(5ta mysteria contineri, sed universa fidei dogmata posse per rationem rite excultam e naturalibus principiis intelligi et demonstrari; anathema sit.

2. Si quis dixerit, disciplinas humanas ea cum hbertate tradandas esse, ut earum assertiones, etsi do(Stnn2e revelatae adversentur^ tanquam verae retineri, neque ab Ecclesia proscribi possint; anathema sit.

j. Si quis dixerit, fieri posse, ut dogmatibus ab Ecclesia propositis, aliquando secundum progressum scientias sensus tribuendusi sit ahus ab eo, quem intellexit et inteUigit Ecclesia; anathema sit.

Objectum, utililas et divisio Tractatus.

126. Objectum. Veritatibus a Deo revelatis, qu« in Traditione et Scriptura tanquam in fontibus inveniuntur, firmum assensum praebere debemus, a6lum fidei eliciendo. In quo consistat hujusmodi a6lus, quomodo eliciatur, quaenam sint ejus dotes, quid sint dogmata et quo sensu proficere valeant, quaenam sint tandem relationes inter iidem et theologiam, hic expendere oportet

127. Utilitas hujus disputationis elucet : (A) ex ipsa dignitate obje6li : fides enim est (a) ' humance salutis initiumy fundamentum et radix omnis justificationis, sine qua impossibile est placere Deo et ad filiorum ejus consortium pervenire "^; (b) novum lumen rationis lumini superadditum, quo veritates humanae rationi impervias attingere valeamus : sicut igitur ratione distinguimur a brutis, ita fide ab incredulis et filiis hujus saeculi secernimur; (c) tutum prcesidium contra multiphcium errorum pericula, et veluti stella maris re6li itineris semitam salutisque portum, inter errorum procellas, ostendens; (d) speciale Dei donum et simul rationis nostrae praestantissimum ohsequium^ quo voluntatem et intelle6lum divinae au6loritati subjicimus; (e) roboris et solatii fons perennis : fides enim, aeterna praemia vel tormenta prae oculis exhibendo, vires voluntati addit; siquidem credentes, ut ait S. Pau/uSy " per fidem vicerunt regna, operati sunt justitiam, adepti sunt repromissiones... "^j Jterum, mentis cordisque desideria satiando, pacem inducit et per animam diffundit; (f) aurora et prcelibatio visionis beatificce ; nam vita aeterna essentialiter consistit in visione Dei : '' haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te solum Deum verum et quem misisti Jesum Christum"3; atqui per fidem jam incipimus profunda Dei scrutari, Deum unum et trinum modo obscuro cognoscere, et quem misit Jesum Christum. Tan-

^ Trident.j sess. VI, cap. 8; cujus integrum textum vide initio Tr. de Gratid. " Hebr.^ XI, 33. Integrum legas caput. J Joan., XVII, 3.

tum igitur thesaurum investigare quanti sit momenti nemo non videt^.

(B) Ex erroribus de fide hodie grassantibus. Nostris enim diebus, omnes fere controversiae quse catholicos inter et acathohcos agitantur, ad fidem reducuntur. Positivistct seu Agnostici omnem prorsus fidem rehgiosam eHminant^ asserendo solum cognoscendi modum vere scientificum esse experientiam rerum sensibiHum ; Deistce seu Rationalistce^ contendunt solam rationem esse modum cognoscendi legitimum, ideoque fidem, imaginationi aut emotioni innixam^ inanem esse, immo et rationi contrariam; Protestantes liberales naturam fidei, jam a Luthero et Calvino adulteratam, funditus evertunt, eam in vago quodam sensu reHgioso reponentes, et naturalem dogmatum evolutionem propugnantes; quorum errores tantisper emoUire et inter Catho- Hcos spargere conati sunt Modernistce. Maximi igitur interest fidei naturam accurate expOnere, veramque dogmatum eorumque incrementi notionem tradere, ut contra praefatos errores cathoHca do6lrina vindicetur, simulque via paretur conversioni eorum qui a veritate deflexerunt.

128. Divisio. Hic de ipsa virtute fidei vitiisque eidem oppositis diserte non agemus, cum de his MoraHstae disserant^; sed praecipue de a6lu fidei necnon de /ormu/is quibus fides exprimitur seu de dogmatibus.

Paucis de generaH fidei notione praenotatis, in priori parte, quo meHus innotescat fidei a6lus, quatuor declarabimus : 1° ejus obje^lum^ sive formale seu motivum propter quod ultimo credimus; sive materiale seu id quod credere debemus; 2° modmn quo fideia6lus producitur^ seu id quod recentiores voz^x\. psychologiam fidei; 3° €y\s» propHetates\ 4° subje^um a quo eHci potest.

In parte altera, tria exponemus : i^ naturam dogmatum; 2° eorum incrementum; 3° relationem inter dogmata et scientiam theologicam,

^ Lacordaire, 12« Conference; Bouquillon, De virt. theologicis^ n. 198-204; M". d'Hulst, Confer. 1892, p. 123-129; Mgr Gay, Vie et Vertus ckrt^t.y t. I, 1. III, De la Foi.

^ Cfr. Syn. theoL MorcdiSy t. II, ed. A, et t. I, ed. B, De virtute fidei, n. 614 sq.

Dc aflu fidei

Formale

Obje(5tum <

Materiale<

De motivo fidei.

De signis credibilitatis.

{ formaliter.

De veritatibus, revelatis virtualiter.

privatim.

ab Ecclesia definitis.

Modus quo producitur

Proprietates

Subje6tum

'Ab intelledlu, sub imperio voluntatis, cooperante gratia. ^Diversse theoriae. rCertitudo.

Obscuritas. ^Libertas et supernaturalitas.

{Inter vivos. Inter defundlos.

(Natura dogmatum. Profedlus. Habitus inter dogmata et theologiam.

Praevia de fidei notione.

Tria declaremus oportet : i° varias acceptiones vocabuh fidei; 2^ genuinam fidei notionem; 3° falsas fidei notiones.

I. Variae acceptiones vocis fidei ^

129. Vocabulum^^<?.y, ex verbo^^^, graece ttiotk; (7rei9w, persuadeo, TrsiQojuiat, fido, mihi persuasum habeo), etymologice designat sive confidentiam^ sive persuasionem.

• S. Thom., 2*-2^, q .2, a. i; Suarez, de Fide, disp. I, se(5l. I; Bouquillon, De virtutibus theologicisy Brugis, Beyaert, 1890, n. 49; L. Biilot, S. J., De virtutibus infusis^ Rotnse, 1901, p. 20 1-2 10; S. Harent, in Dic^. de TheoL {Mangefu>t)y verbo Croyance^ t. III, 2364-2396; Foi^ t. VI, 56-83.

1° Apud au6lores sacros : (A) In Vetere Testamento, raro» invenitur vocabulum fides in sensu religioso. Ubi autem reperitur, V. g. : " Justus autem in sukfide vivet"^ significat eam dispositionem qua justus non in seipso, sed in Deo confidit.

(B) In Novo Testamento frequenter adhibetur, et quidem ad varia designanda. Ita significat : {di) fidelitatem seu firmam voluntatem adimplendi promissa : " Numquid incredulitas Qomm fidem Dei evacuabit?"^^ (}) promissionem ipsam : " Primamy^^^w irritam fecerunt "3; (c) fiduciam, quam gignit fidelitas in promissis : " Modicaey^^^/quare dubitasti "4;^ {&) persuasionem de rerum liceitate vel illiceitate : " Omnequod non est ex fide, peccatum est " ^. (e) Sed fides designat etiam assensum mentis quo credimus aliquid esse verum; ita in ep. ad Hebrceos legitur : " Sine fide impossibile est piacere Deo; credere enim oportet accedentem ad Deum quia est, et inquirentibus se remunerator sit"^.

130. 2° Jamvero hic ultimus sensus in usu ecclesiastico^ praevaluit. Hlc autem operae pretium est animadvertere fidem, quatenus assensum designat, quadruplici sensu intelligi : — (a) Sensu latissimo, significat quemlibet assensum^. sive propter au6loritatem loquentis, sive propter intrinsecam evidentiam, prsestitum; quo sensu intelligi potest illud AugustinP : " Ipsum credere nihil aliud est quam cum assensione cogitare " ; ita pariter ^. Thomas scribit : " Et adhuc magis extenso nomine, omnis certitudo quae fit per rationem humanam, etiamsi ad visionem inducat, dicitur fides "^. In praesenti tra6latu non agitur de fide hoc latissimo sensui accepta.

(b") Lato sensu, significat assensum non omnino certum, sed plus minusve probabilem ; ita, juxta S. Thomam, dicitur fides opinio vehemens^^ et saepe apud vulgus, credere idem

^ Habac, II, 4. — =» Rom., III, 3. — 3 / Tim., V, I2. — ^ Matth., XIV, 31.. 5 Ro7n. XIV, 23. ~ « Hebr., XI, 6.

• In IVSent., 1. III, dist. 23. — Apud hodiernos, vox fides eodem sensu. haud raro adhibetur, ut videre est ap. Olle-Laprune, De la certitude moraky. Paris, 1880, p. 212-216; ita, v. g., Stuart Mill ait (Examen de la philos. de: Hamilton), p. 75 : ** Nous croyons tout ce a quoi nous donnons notre assentiment. " — ^ Ibid.

sonat ac opinari. De fide hoc sensu accepta pariter non agimus.

(c) Sensu magis proprio, designat assensum certitudini morali innixum, qui, ex un^ parte, omne excludat dubiuin et ita ab opinione differat, et, ex altera, suo obje6lo firmiter non adhaereat nisi ex imperio voluntatis ; ita distinguitur a scientid, quae, etiam sine praevi^ dispositione morali, firmiter alicui veritati assentit^. Ad rem scribit ^. Thomas^ : " Alio «lodo intelle6lus assentit alicui, non quia sufficiehter moveatur ab obje6lo proprio, sed per quamdam ele6lionem voluntarie declinans in unam partem magis quam in aliam; et si quidem hoc sit cum dubitatione et formidine alterius partis, «rit opinio; si autem sit cum certitudine absque tali formidine, erit fides. " Jamvero fides divina, de qua hic agimus, suo obje6lo firmiter adhaeret ex imperio voluntatis, ideoque ad certitudinem moralem accedit, sed aliquid speciale prae se fert.

(d) Sensu stri^o, fides denotat omnem assensum testimonio innixum : duplici enim ex motivo alicui veritati assentimus, ex intrinsecd evidentia (tunc habetur scientid), et ex extrinsecd evidentia seu testimonio (quo casu habeturyf^^j). Jamvero si testimonium est humanum, fides humana dicitur (v. g., fide humana credimus Caesarem Gallos devicisse); si divinum, fides divina vocatur (ita, v. g., credimus Christum vere esse Filium Dei).

Fides igitur divina est assensus omnino certus certitudine morali, divino testimonio innixus.

131. Haec autem divina fides triplici sensu accipitur : ut n^us quo credimus : " SQc\xnd\Jimfidem vestram fiat vobis "3; ut habitus quo ad credendum incHnamur : " Nunc autem manent tria haec : fides, spes, caritas"4; ut obje^um qviod credimus, immo ut summa totius christianae religionis :

' De qua certitudine morali diximus in Synopsi Theol. Fund., n. 17-18.

=^ 2» 2«, q. I, a. 4. — Quam adhaesionem hodierni vocant croyance, belief. Ita P. Janet, Principes de mitaphysique et de psyckologie, t. I, p. 72, eam definit : ^* toute forme de convidlion qui ne depend pas exclusivement de la raison et de Vexamen, et qui est Tceuvre commune d'^ la raison, du sentiment et de la "volonte. "

" Non neg3.stl Jidem meam"'; " Multa etiam turba sacerdotum obediebat^^^r^^* "2^

In praesenti Tra6latu sermo erit de fide sub hoc triplict respe6lu spe6lata, speciatim tamen de a<^u et de obje£lOy cum de habitu in Theologia morali afturi simus.

II. Genuina fidei notio3,

Quo clarius fidei notio elucidetur, exponemus : 1° descriptionem fidei a ^, Paulo traditam; 2° Vaticanam definitionem; 30 scholasticam definitionem; 4° varias fidei species,

132. 1° Paulina descriptio. Secundum au6lorem ep, ad HebrceoSj " est au4:em fides sperandarum substantia rerumy argumentum non apparentium "4, seu eATri^oasvcoi/ UTroaracrtc, TTpocyixcK.TMV 'ilty^^^oc, ov SXsTTO^svtoy.

Quae definitio seu potius descriptio variea variisaudloribus intelligitur : (a) Juxta -5. Chrysostomum aliosque Grsecos, Apostolus significat fidem QssQfirmam mentis persuasionem qua futura bona anticipatam subsistentiam in mente fidelium nanciscuntur, et fl!^/^^sionem rebus quce non videntur^. (b) S. Thomas putat nomine substantice designari primam inchoationem in nobis cselestium bonorum qu3e speramus, et vocem argumentum sumi pro argumenti eft^edluseu convi6lione, ita ut Paulina descriptio in hanc definitionem reduci possit : fides est habitus mentis quo inchoatur vita seterna in nobis, faciens intelle6lum assentire non apparentibus^ (c) Non» pauci moderni exegetae censent, textu et contextu inspe6lis, ita intelligendam esse praefatam descriptionem : fides est vera inchoatio vitae aeternae in nobis, Qtpro argumento habetur rerum non apparentium'^. Quae expositio non multum differt a secunda, et aliunde litteralem sensum graeci texttis melius retinet.

3 S. Thom., 2. 2., q. 4, a. 1-6; J. de Lugo, De virtute fidei, disp. VIII^ n. 30-35; Suarez, disp. VI, se(ft. 1-3; Bainvel, La Foi et PActe de Foi, Paris, 1908, p, 23-97; C. Labeyrie, La Science de la Foi, 1903, p. 177-187; C. Alibert, Rappori stir les Conf. eccles. de PariSy an. 1905, p. 1-25.

5 De quo vide Corluy, Spicilegium dogmatico-biblicMin, Gandavi, 1884,. p. 210.

7 Ita F. Prat, La Thiologie de St Paul, t. I, Paris, 1908, p. 542-544, ubi ait : *' La foi est la r^alite des choses que nous esperons, la preuve de cellesque nous ne voyons pas... La foi est donc non seulement un gage, mais encore un acompte des biens esperes. EUe est, selon Texpression de St Thomas, un commencement de vie etemelle en nous; parce que, suivant Texpression de St Augus-

133. 2° Vaticana definitio. Quo lucidius confutarentur rationalistarum et semi-rationalistarum errores, praesertim Hermesii et Guntheri, Vaticanum concilium definivit fidem " virtutem esse supernaturalem qua, Dei aspirante et adjuvante gratia, ab eo revelata vera esse credimus, non propter intrinsecam rerum veritatem naturali rationis lumine perspe6lam, sed propter au(5toritatem ipsius Dei revelantis "^. Asserendo fidem esse virtutem supernaturalern, qua veritates revelatas credimus non propter intiHnsecam rerum veritatemy sed propter aucloritatem Dei revelantis^ rejicit aequivocationes rationalistarum^ qui nomine fidei non aliud intelligunt quam rationalem scientiam rerum ad Deum *et ad religionem pertinentium; et semi-rationalistarum^ qui contendunt fidem esse in nobis statum certitudinis seu persuasionis de veritate rei cognitae, in quem statum inducimur per necessarium assensum rationis speculativae vel per necessarium consensum rationis pra^licae^.

134« 3° Scholastica definitio. Fides spedlari potest ut a^ltis et ut habitus.

(A) A^us fidei a S. Thoma diciturs : '^ a6lus intelleSlus assentientis veritati divince ex imperio voluntatis a Deo inotce per gratiamr Verbis veritati divince designantur objectum et motivum fidei. Itaque fides ut a6lus definiri potest : assen^ sus supernaturalis quo mens, sub imperio voluntatis et influxu graticBy firmiter adhceret veritatibus revelatis propter au^loritatem Dei revelantis. — In hcic definitione inveniuntur essentiah*a fidei elementa, nempe ejus natura, causce ad ejus produ6lionem concurrentes, intelle6lus et voluntas simulque Dei gratia, ejus tandem obje6lmn materiale et formale.

tin, croire ce que ron ne voit point, c'est meriter de voir ce que Ton croit. La ' foi est encore la preuve des choses qui ne se voient pas... Sans les avoir vues, nous savons par la foi qu'elles existent : la foi nous tient lieu de preuve. "

^ Id constat ex A(5lis C. Vatuani, ed. Lac, p. 527; cfr. Granderath, Constit, dog/naticcE, p. 82, n. i ; Vacant, Etudes thiol. sur les Const. du C. du Vatican^ Paris, 1895, t. I, p. 124-134. — Errores Herrnesii jam reprobati fuerant a Gregorio XVI, 1835 et a Pio IX, 1846 (Denz.-Bann., nn. 1618-1634 [1486, 1496]); errores autem Guntheri a Pio IX, 1856 ( Denz. - Bann. , n. i655[i509j).

3 5. TJiom., 2. 2., q. 2, a. 9. — Quae quidem definitio hic proponitur tanquam synthesis totius tractatiis, sed nonnisi ex infra dicendis probabitur.

(a) Fides est genus 'quoddam cognitionis et proprie ab intelle6lu elicitur, modus tamen cognoscendi omnino specialis. Distinguitur enim : a scientid^ quas veritatibus ordinis naturalis adhaeret propter intrinsecam earum evidentiam; ab opinione, quaecertitudine caret, dum fidei assensus est omnino certus ac firmus; a religioso sensu^ qui imaginationi et sensibilitati potiusquam rationali motivo innititur; a certitudine historicd, quae humano innitur testimonio, dum fides soli divinae au6loritati innititur; a visione beatificd, quae clare et immediate percipit ea quae nonnisi obscure et mediate fides cognosrit.

135'* (b) Fides non est adlus solius intelle6lus, sed totius mentis, qui nonnisi sub imperio voluntatis perficitur; et ex hoc capite certitudini morali affinis est (supra, n. 130 c). Cum enim veritati adhaereat non propter ejus intrinsecam evidentiam, sed propter au6loritatem Dei, id fieri nequit nisi pie et reverenter voluntas au6loritatem Dei accipiat, et intelle6lum inclinet ad credendum. — Et ita requiritur etiam gratice influxus : hic enim agitur de modo cognoscendi supernaturaliy ad quem nuUum jus habemus, et cujus propriis viribus incapaces sumus. Deus itaque gratia sua ad fidem nos vocat trahitque, mentem illuminando et voluntatem movendo : " Nemo tamen evangelicae praedicationi consentire potest sicut oportet ad salutem consequendam, absque illuminatione et inspiratione Spirittls San^i^ qui dat omnibus suavitatem in consentiendo et credendo veritati"^. — Merito igitur ait S. Thomas^ : " Ipsum autem credere est aclus intelle6tiis assentientis veritati divinae, ex imperio voluntatis a Deo motae per gratiam. "

136. (c) Objedlum fidei materiale sunt omnes et solae veritates divinitus revelatae, sensu infra explicando; objectum vero formale seu motivum non est intrinseca rerum evidentia, nec testimonium hominum, sed ipsa au6loritas Dei qui nec falli nec fallere potest, cui proinde tuto fidere valemus.

• Vaticanum^ sess. III, cap. 3 de Fide.

137. (B) Quo facilius autem eliciatur fidei a6i:us, Deo placuit in ipsa justificatione infunderQ Jidei habitum^ cujus ope mens nostra primum disponitur ad assentiendum veritatibus revelatis, posteaque repetitis a6libus ad id prompte et suaviter praestandum inclinatur.

Fides ut habitus definiri potest* : virtus supernaturalis et tkeologicay mentem disponens ad assentiendum firmiter^ propter divinam auSloritatem^ omnibus a Deo revelatis, Dicitur :

(a) VirtuSy id est qualitas bona ex se permanens, et sic ab a6lu fidei distinguitur, qui ex se transitorius est.

(b) SupernaturaliSy id est vires et exigentias totius naturae creatae superans, ratione obje6li^ quod est revelatum et mysteria comple6litur superrationalia; ratione motivi, quod est au6loritas Dei revelantis proindeque medium cognoscendi nobis prorsus indebitum; ratione principii^ quod est non mens sola, sed mens supernaturali virtute et auxilio adjuta.

(c) Theologica; nam virtus theologica ea est cujus objectum materiale est ipse Deus, et obje6lumy^^;«^/^ seu motivum unum ex Dei attributis; atqui obje6lum primarium fidei est ipse Deus, motivum autem au6loritas Dei revelantis, ut infra probabitur.

(d) Disponens mentem, id est totam animam, sive intellectum, sive voluntatem ad assentiendum veritatibus divinitus revelatis.

Cetera patent ex di6lis de a6lu fidei.

138. 40 Variae divisiones fidei. Fides divina secundum diversos respe6lus spe6lari potest : (A) Ratione objedi, fides est (a) simpliciter divina, quando id quod creditur, est a Deo revelatum, sed nondum ab Ecclesi^ authentice definitum, sive sollemni judicio, sive ordinario et universali magisterio, V. g., S. Pontificis infallibilitas ante Conc. Vaticanum; (b) divina simul et catholica seu simpliciter catholica, quando id quod creditur, non solum est a Deo revelatum, sed etiam ab Ecclesia definitum, v. g., infallibilitas S. Pontificis post Conc. Vaticanum. — Quae divisio est solum accidentalis : diversus enim modus quo veritas revelata nobis proponitur, ipsam fidei naturam non mutat.

139. (B) Ratione suhjeHi, fi des dividitur in : (a) formatamy seu vivam, quae cum caritate seu gratia san6lificante conjungitur; caritas enim est veluti forma virtutum, vitaque animae, ut declaratur in Tr. de Virtutibus; (b) informem, seu mortuam, quae sine caritate in peccatoribus existit. — Hic tamen animadvertere licet caritatem non esse formam intrinsecam seu constitutivam fidei, sed tantum formam extrinsece eam perficientem, quatenus nempe per caritatem fides ita completur ut vitam aeternam mereri possit. Fides igitur informis vere est fides : " Fides ipsa in se, ait Vaticanum'^, etiamsi per caritatem non operetur, donum Dei est, et a6lus ejus est opus ad salutem pertinens. " Parum igitur probabilis est opinio dicentium fidem formatam esse alium habitum a fide informi, et, adveniente caritate, des trui habitum fidei informis eique succedere habitum fidc formatse : caritas enim fidem complet eo sensu quod ejus a6lum imperet, ad finem ultimum referat et ita meritorium reddat; sed id omne praestare potest incipiendo movere fidem ipsam hucusque informem.

(C) Ratione modi quo credimus, fides est : (a) explicita^ quando alicui veritati formaliter in se cognitae assentimus, v. g., si quis Incarnationem Verbi cognoscens €\di^m assentit; (b) implicitay quando alicui articulo assentimus qui in alio explicite credito continetur, v. g., qui explicite in au6loritatem Ecclesiae credit, implicite omnibus veritatibus quae ab Ecclesi^ docentur assensum praebet.

III. Fidei falsae notiones^.

Fidei notionem adulteraverunt antiqui Protestantes^ Rationalistce, et Semi-Rationalistce, hodierni Protestantes^ necnon Modertiistce.

140. 1° Protestantes antiqui contendebant fidem esse fiduciam qua quisque certo confidat sibi imputata esse merita Christi.

^ Quoad veteres Protestantes, vide Moehler, Symbolik, gallice La Symbolique, trad. Lachat, § 15-19; quoad hodiernos, cfr. E. Doumergue, Les Rtapes du Fidiishie, Paris, Fischbacher, s. d.; E. Menegoz, Le Fideismeet lanotiov de la Foi^ 1905; Babut, De la noiion biblique et de la notion symbolo-JidHste de

Triplicem videlicet fidem distinguebant \fidem historicam, qnse versatur circa res olim gestas, comminationes divinas, pcenas peccatoribus infli6^as, etc; fidem miraculorum, qua credimus esse divinse omnipotentise opera naturse vires excedentia; fidem promissionum, qu3e iterum duplex est : generalis, qua creditur salutem omnibus in Christum credentibus fuisse promissam; et spedalis, qua quisque confidit sibi, per imputatam Christi justitiam^ peccata fuisse condonata. Hsec est, ihquiunt, fides vere salvifica», — Quem errorem damnavit Tridentinum'' : " Si quis dixerit fidem jiistificantem nihil aliud esse quam fiduciam divinae misericordiae, peccata remittentis propter Christum,... anathema sit. "

141. 20 Rationalismus, e Protestantico privati judicii principio dimanans, fidei notionem non solum adulteravit, sed etiam penitus destruxit.

(A) Inter rationalistas, alii, nempe Deistce, fidem vocant quamlibet cognitionem rationalem naturaliter de Deo rebusque divinis habitam. Rati enim sohus rationis ope veritates religiosas acquiri posse, duplicem distinguunt rerum divinarum cognitionem, vulgarem qua simphces, sub involucris symboHcis, imperfecSle Deum cognoscunt, et scientificam qua dodli rationalem obtinent cognitionem rerum divinarum : haec est proprie fides religiosa.

(B) Aiii vero, Kaniiana philosophia imbuti, Q.onX.^x\di\m.'ratione speculativd demonstrari non posse obje6tivam existentiam Dei rerumque divinarum; sed hominem in se experiri quasdam exigentias qucB Deum postulant, eumque Deo adhaerere non per cognitionem rationalem, sed per cognitionem afij^eHivam quam fidem appellant. Haec cognitio oritur, juxta Kant^ ex conscientid moralis obligationis; secundum Schleiermacher,Qyi internd experientid proprice dependentice ; juxta ahos, ex quodam instinHu religioso, ab intelledtu et voluntate distindto.