Skip to the text
Ember
PT

Nn. 984–1017

  1. Praenotandum. Etiam abstrahendo ab au(5loritate qua gaudet S. Paulus ut scriptor inspiratus, ejus testimonium, quatenus testis fidei primaevae generationis, maximi momenti est, ut ex sequentibus intelligitur : (a) epistolas, ex quibus argumenta sumimus et genuinas esse et intra triginta annos post passionem Domini scriptas esse, ipsi rationalistse admittunt; (b) dodlrina in eis contenta circa Christum non tam ex professo traditur quam assumitur ut

' X, 43. — » XXII, 16. — 3 XXIII, 11; IX, 15. — 4 IX, 16. — s XXI, 13. « V, 41. — 7 VII, 55-60; cf. Luc, XXIII, 34, 46.

^''Jud., 25; Ro7n., XVI, 27; Eph., III, 21; // Tim., IV, 18; // Petr. III, 18; Apoc, I, 6; V, 13; VII, 10; Hebr., XII, 20-21.

" Prseter textus S. Pauli mox citandos, nn. 985, 987, zi. Jac, I, i; I Petr.^ I, 2; II Pet., I, 2; />., I, 3; II Jo., y/jud., I.

^3 Praeter textus S. Pauli {Rom., IX, 5; Tit., II, 13; // Thes., I, I2i, cf. II Pet., I, i; Act., XX, 28.

communis fides christianorum; (c) evangelium suum consentaneum esse ei quod alii apostoli praedicabant ipse gloriatur'; (d) immo, si quandoque de qusestionibus circa legem mosaicara fuit inter Paulum et quosdam fratres controversia, nunquam de dodlrina circa personam Christi quid simile narratur; (e) scribens ad Romanos, qui ab aliis evangelium acceperant, et quos nonduni ipse visitaverat, eamdem de Christo dodlrinam habet ac in aliis epistolis : ex quo merito infertur Pauli fidem in Divinitatem Christi fuisse dodlrinam ab omnibus Apostolis traditam, et ab omnibus fidehbus acceptam.

  1. 10 Generale argumentum. Ex his fere innumerabilibus locis desumitur ubi S. Paulus Christo assignat dignitatem et munera quae sine blasphemia creaturis tribui non possunt. (A) Relate ad Paulum ipsum : — Paulus est Apostolus Jesu Christi sicut apostolus Dei; missionem suam accepit non ab hominibus neque per hominem, sed per J. C. et Deum Patrem ^. Haec missio consistit in praedicando Jesum Christum et hunc crucifixum, cujus Paulus servus est, sicut est servus Dei 3. — In infirmitate Jesum orat; respondente Domino : " sufficit tibi gratia mea ", Paulus addit : " Libenter gloriabor in infirmitatibus meis, in contumeliis, in necessitatibus, in persecutionibus, in angustiis pro Christo " 4. — Christus est Pauli vita, sive in praesenti sive in futuro : " Mihi vivere Christus est... Vivo jam non ego, vivit vero in me Christus... Desiderium habens dissolvi et esse cum Christo " ^

(B) Relate ad mundum et komineSy Christi praeexistentia et caelestis origo apert^ declarantur : " Primus homo (Adam) de terra terrenus; secundus homo (Christus) de caelo caelestis... Ubi venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum ut adoptionem filiorum reciperemus... Egenus fa6lus est cum esset dives^. — Christiani justificantur per intimam cum Christo unionem, vi cujus Christus in iUis formatur et vivit ; ipsi autem Christum induunt Christique templum, immo Christi membra efficiuntur ^. — Ad illum pertinent : " Sive morimur, sive vivimus, Domini sumus ".

' Gal., I, 18-19; II, 2. — » / Cor., I, i; IV, 2; Gal.y I, I. 3 / Cor.^ I, 22; IlCor., IV, 5; Rom., I, i; Gal., I, 10.

• / Cor., I, 47; Gal., IV, 4; // Cor., VIII, 9. t Gal., 19; III, 26;/ Cor.^ VI, 15.

Illum expe6lant ut supremum judicem : " Qui et illuminabit abscondita tenebrarum, et manifestabit consilia cordium"; ut supremam beatitudinem : " Sic semper cum Domino erimus " ^. — Ad salutem obtinendam Christiani debent in Christum credere, ejus mandata (quae sedulo ab humanis mandatis distinguuntur) servare, illum denique supremo amore diligere : " Vos estis filii Dei, per fidem quae est in Christo Jesu... Sic adimplebitis legem Christi... Praecipio non ego sed Dominus... Si quis non amat Dominum nostrum Jesum Christum, sit anathema... Quis nos separabit a caritate Christi " ^.

(C) Relate ad Deum. Christus aeque ac Pater passim vocatur Dominus, Dominus omnium, Dominus gloriae, quae appellatio apud Judaeos hellenistas, versione LXX interpretum utentes, Deo reservabatur. Hoc nomen non minoris est dignitatis ac nomen Dei, cum LXX Interpretes nomen Dei ineffabile nomine ^tupLo; reddere soleant. Quod patet etiam ex contextu. Quae in prophetis de die Domini seu Dei dicuntur, a S. Paulo de adventu Domini Jesu praedicantur; Christo Domino applicantur V. T. verba de Domino Deo : V. g., " omnis quicumque invocaverit nomen Domini, salvus erit " 3. — In principio epistolarum, Christus simul ac Pater nominatur ut fons donorum spiritualium; ab ipso seque ac a Patre et Spiritu San6lo haec dona expedlanda sunt : " Gratia vobis et pax a Deo Patre nostro, et Domino Jesu Christo... Gratia Domini nostri J. C. et caritas Dei, et communicatio Spiritus Sancti sit cum omnibus vobis "4. — Christus dicitur imago Dei, Dei Filius proprius : " Deus proprio Filio suo non pepercit " ; hinc ejus mors Dei erga nos amorem ostendit : " Commendat autem caritatem suam Deus in nobis quia, cum adhuc peccatores essemus, Christus pro nobis mortuus est " 5. In his et aliis textibus divinitas Christi non ex professo quidem traditur, sed potius ut nota supponitur; ex eis autem tam clare infertur utsi, loco nomi-

» / Cor., IV, S; Rom., XIV, lo; // Cor., V, lO; / Thess., IV, i6. » Gal., III, 6; VI, 2; / Cor., VII, lo; XVI, 22; Ro7n., VIII, 35 sq., etc. 3 // Thess., I, 7; // Cor., II, 8; Rom., IV, 13; X, 9-13; Gal. III, 16. ^llCor., XIII, 13. 5 // Cor., IV, 4; Col., I, 15; Rom., I, 3.

nis Jesu substituis nomen alicujus hominis aut angeli, horrendam profers blasphemiam.

  1. 2° Argumenta specialia. (A) Ex Epistola ad Colos., I, 15-19; II, 9. S. Paulus falsos do6lores, qui Filium inter angelos seu eones ponebant, redarguit, quia Christus inter creaturas poni non debet; est enim " Imago Dei invisibilis, Primogenitus omnis creaturae", id est, a Patre genitus antequam ulla creatura existeret; per Ipsum et ad Ipsum omnes creaturae tam spirituales quam corporales conditae sunt, et ab Ipso conservantur; " in Ipso habitat plenitudo divinitatis corporaliter " id est, per unionem personalem et permanentem.

(B) Exepist.adPhilip,,\, 5-1 1. S. Paulus le6lores ad caritatem fraternam et humilitatem, proposito Christi exemplo, ita hortatur : " Hoc enim sentite in vobis quod et in Christo Jesu : qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo, sed semetipsum exinanivit formam servi accipiens, in similitudinem hominum faflus et habitu inventus ut homo. ." Unde Christus dicitur existens in formd Dei. Quae forma Dei, sive intelligatur divina essentia, sive dicatur esse majestas Deo competens, supponit in Christo veri nominis divinitatem, quippe quae sola in Dei majestate existere concipiatur ^

  1. (C) Ex ep. ad Rom., IX, 5. S. Paulus privilegia Judaeorum enarrans, ultimum et maximum privilegium declarat in hoc esse quod ex eis est Christus secundum carnem, qui est super omnia Deus benedi6lus in saecula. — " Hic versiculus obvio sensu intelle6lus, sicut est in Vulgat^,
  • Duse voces explicandse sunt, scilicet/i7r;«a et rapina : — {a)/orma, }j(.opcpTf), significat, juxta quosdam, essentiavi divinam, juxta alios autem, majestatem quse Deo competit. Sed juxta utramque interpretationem, qui est in forma Dei est verus Deus; — b) rapina, apKaYULd!;, triplici modo accipi potest : I. pretium avide retinendum; — 2. res indebita; — 3. excusatio ad vitandam rem difficilem aut taediosam. Juxta primam opinionem, textus dicit : Oiiristus noluit avide retinere gloriam quam ut aequalis Deo possidebat, sed semetipsum exinanivit. — Juxta secundam : non consideravit sequalitatem cum Deo esse sibi indebitam, attamen semetipsum exinanivit. — Juxta tertiam : noluit ex sequalitate sua cum Deo prsetextum seu occasionem assumere ne obediret, sed semetipsum exinanivit. Porro in omni casu affirmatur aequalitas Christi et Dei, ergo divinitas ChristL Cf. Revue Biblique, 191 1, p. 'J'?o-i;';^.

DE UNTONE HYPOSTATICA. 635 splendidum exhibet pro Divinitate Christi argumentum. Hic enim dicitur Deus; et, ne quis cogitare possit Deum aliquem quasi secundi ordinis,additur qui estsuper omnta... quod nonnisi de Summo Deo praedicari posse omnes conveniunt" ^

(D) Ex epistold ad Hebrceos, l-III. De au6lore hujus epistolee non consentiunt theologi nec critici. Admittitur tamen do6lrinam, si non verba, ad Paulum referendam esse, textumque ad aevum Apostolicum pertinere. — In se6lione dogmatica, Hebn-eos ad Christianismum conversos hortatur au6lor in Christiana reh'gione permanere, quia novae legis mediator Christus, non solum prophetis, sed Moysi et Angelis praestat, et quia Christi sacerdotium sacerdotio veteris legis superius est. — (a) Christus est supra prophetas, Moysen et angelos, quia illi omnes Dei servi sunt, Ipse autem est Filius 2. (b) Quod Fih*us sit sensu proprio, constat ex

' Corluy, II, 24. — Itaque adversarii, ut probent haec verba ad Christum non referri, punctum ponunt vel post carnem, vel post super omnia, et sic legunt " ex quibus Christus secundum carnem. Qui est super omnia Deua benedictus in ssecula " vel '* ex quibus Christus secundum carnem, qui est super omnia. Deus benedictus in srecula ". Ultima autem verba interpretantur ut doxologiam ad Patrem : Deus qui est super omnia benedictus sit in ssecula; vel : Benedictus sit Deus in soecula. Quas intersecandi rationes proposuerunt Erasmus (1516) et Reuss {1878). Punctuatio autem Vulgatse retinenda est quia (a) Patres in probanda divinitate Christi hoc textu utuntur nec insistunt in pro. banda relatione ad Christum, quam habent ut concessam et per se evidentem, sed urgent verborum vim et significationem. (b) Regula grammaticce nostram le(5lionem commendant; doxologia enim ad Patrem requireret aliam constructionem, id est, non " Deiis benedidlus in scecula, " sed " Benedidlus Deus in sceciila ". (c) Contextus pariter nostr?e lecflioni favet. Apostolus tanquam magnum gentis suae decus illud affert quod ex ea ortus sit Christus : quid igitur magis obvium quam ut quaedam adjiciat ad dignitatem Christi extollendam, quid minus obvium quam ut inopinate mutato orationis subjedlo, Deo Patri concinat doxologiam nuUo praecedenti contextu praeparatam? (Corluy, II, 25).

Objiciimt adversarii fieri non potuisse ut Paulus in hoc loco Christum appellaret Deum, quia hsec appellatio a Paulo Christo non datur unquam. Resp. (a) In oratione apud Miletum {Act., XX, 28} S. Paulus loquitur de Ecclesia Dei quam acquisivit sanguine suo. Pariter in ep. ad Tit. (II, 13), Christiani describuntur ut exspe(5lantes... adventum glorite magni Deiet Salvar.oris nostri Jesu Christi, grsece ETiicpaveiav ir^c, ^o^r^c, tou (j.£YaXou 0£o5 xal aioxqpo; rjjJLcav Xptaxou iTjaoij. Patet hunc adventum magni Dei nihil aliud esse quam adventum Christi. (b) Etiamsi nusquam Paulus verbum Deum de Christo prsedicaret, non exinde rejiciendus esset sensus obvius textds nostri. Si enim Paulus in omnibus epistolis passim tribuit Christo munera et titulos quae tolius Dei sunt, nihil mirum si Eum semel Deum vocat.

  • . ■ ■ — I- eo quod dicitur " splendor gloriae et figura substantiae ejus ' (I, 3) id est, refulgentia gloriae et imago expressa essentiae Dei. (c) Quatenus Filius est haeres universorum (I, 2); omnia per Ipsum fa6la sunt et ab Ipso conservantur (I, 2-3). (d) Hinc gloriae Patris particeps est, et sicut Pater ab ipsis angelis adoratur (I, 3, 6, 13). Ipsi applicantur textus V. Testamenti quibus nomen et attributa Dei Ipsi tribuuntur : " Thronus tuus, Deus, in saeculum saeculi... Tu in principio, Domine, terram fundasti..." (I, 6-12). — Exhis merito concluditur " nullum fortasse esse in Scriptur^ evidentius Divinitatis Christi argumentum, quam quod versicuHs 10-12 continetur " ^.

4*» Testimonium S. Joannis de divinitate Christi».

  1. Tempore quo Joannes scripsit, jam ortae erant haercses Ebionitarum et Cerinthianorum (n. 972) contra divinitatem Christi; quare non obscure et obiter, sed lucide et ex professo hanc veritatem in suis scriptis frequenter asserit.

(A) In Apocalypsi3. In hoc Hbro passim denuntiatur idololatria gentium, et angelis ipsis adoratio denegatur 4. Nihilominus Christo tribuuntur divini tituli et divini honores — et ipse cum Deo Patre simul adoratur, laudatur et glorificatur ab omni creatur^s.

  1. (B) In evangelio, quod totum scriptum est ad promovendam fidem in divinitatem Christi. " Haec autem scripta sunt ut credatis quia Jesus est Filius Dei ... "^.

Refert enim clarissima Christi verba de propria divinitate 7, ut constat ex textibus praecipuis quos allegamus :

" Calmes, VEvangik de St Jean^ Paris, 1904; M. J. Mailhet, Jisus Fils de Dieu, Paris, 1906, p. 143-168; J. Lebreton, op. cit., p. 364 sq.

3 De Apocalypsis authenticitate, cf. Jacquier, Histoire des livres du Nouveau Testament, IV, p. 321-330; Swiete, Apocalypse, p. CLXXIV-CLXXXV.

s I, 6, 17; II, 13, 18, 23; III, 7; XIX, 13, 16; XX, 6, XXXII, 13, etc. - Legatur praecipue capitulum V ubi de titulis, muneribus et officiis divinis agni immolati, multa reperiuntur. — De doctrina Apocalypsis vide etiam Lebreton, op. cit., p. 364-371. - 6 XX, 31.

7 Inter modernos negatores Divinitatis Christi plerique libenter conceduDt Christi verba prout in hoc evangelio referuntur affirmationem divinitatis pro-

DE UNIONE HYPOSTATICA. 63 i

(a) In sermone quem habuit ad Nicodemum^ prima vice (jua Jerusalem venit, vitae suae publicae initio, Christus de seipso dixit : " Sic enim Deus dilexit mundum, ut Filium suum unigenitum daret, ut omnis qui credit in eum non pereat, sed habeat vitam aeternam "^; hlc Christus seipsum declarat Filium Dei non adoptivum, sed genitum, immo et unigenitum; porro illa verba, sive in se speflentur, sive conferantur cum locis parallelis^, manifeste ostendunt Christum esse Filrum Dei proprie di6lum, seu Verbum, cujus Joannes ceternitatem et omnipotentiam jam descripsit in prologo 3.

  1. (b) Ah*o tempore, occasione magni festi Judaeorum, Christus Jerusalem ascenderat et paralyticum ad probatlcam piscinam jacentem curaverat die sabbati. Accusatus quasi violaret sabbatum, respondit : " Pater meus usque modo operatur^ et ego operor " 4 : quae verba invicte ejus divinitatem probant; i) significant enim : mihi, utpote Filio Dei, licet ea facere quae Pater operatur, nec ipsi legi sab- ^bati subditus sum; quod non valeret nisi Christus esset vere et proprie FiHus Dei. 2) Constat insuper ex ipsa interpretatione JudcBorum, nam statim additur : " Quaerebant eum Judaei interficere, quia non solum solvebat sabbatum, sed et Patrem suum dicebat Deum, cequalem se faciens Deo " (18). 3) Constat tandem ex contextu; nam Christus in eodem capite sibi vindicat munera divina : potentiam ea omnia faciendi quae Pater ipse facit (19) : " Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem : qucecumque enim ille fecerit^ hcec et Filius similiter facit "/ potestatem mortuos suscitandi : " Sicut enim priae continere. Dicunt autem : " Narrationes Joannis non sunt proprie historia, sed mystica evangelii contemplatio; sermones in ejus evangelio contenti sunt meditationes theologicae circa mysterium salutis, historica veritate destitutae; .». Joannes sibivindicat quidem rationem testis de Christo, re tamen vera non est nisi eximius testis vitae Christianae, seu vitse Christi in Ecclesia exeunte primo saeculo " {Lainent., 16, 18). Sed valor historicus hujus evangelii, in Tract. D€ Rel. jam probatus, nuper decreto Commis. Bibl. 29 Maii 1907 confirmatus, a scriptoribus non paucis, sive Catholicis sive Acatholicis, saepe saepius vindicatus est (Lepin, Origine et val. hist. du ^f ivang., Paris, Letouzey, 1907-09; Irish Eccl. Qiiart., Octob. 1908.)

Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat " (21); — facultatem omnes homines judicandi et ab eis divinos honores accipiendi : " Omne judicium (Pater) dedit Filio, ut omnes honorificent Filium sicut honorificant Patrem " (22-23); — potestatem vitam habendi in se ideoque aliis impertiendi : " Sicut enim Pater habet vitam in serrietipso, sic dedit et Filio habere vitam in semetipso " (26).

(c) Iterum cum Christus Jerosolymam venisset occasione Encceniorum, interrogatus a Judseis quis esset, aperte respondit : " Ego et Pater unum sumus " ^; quae quidem verba unitatem naturae cum Patre important, ut patet : i) ex contextu : vult enim Dominus probare in hoc loco neminem posse de manu sua oves eripere, quia ipse ait : " Ego et Pater unum sumus", id est, ejusdem /^^^;^^/<^, ac proinde ejusdera naturae; 2) ex interpretatione Judceorum, qui, haec verba audientes, sustulerunt lapides ut Jesum lapidarent, " quia tu, homo cum sis, facis teipsum Deum" 2.

  1. (d) In ultima ccena, cum Philippus dixisset : " Ostende nobis Patrem" 3 , Christus respondit : " Philippe, qui videt me videt et Patrem... Non creditis quia ego in Patre, et Pater in me est? ... Alioquin propter opera ipsa cre-

^ Joan., X, 32. — Necdicatur postea Christutn sua verba emollivisse, citanio textum Scripturae, in quo etiam homines dicuntur dii; hoc enim, inspe(5lo ;ontextu, est argumentum a minori ad mafus, quasi diceret : si homines, quibus Deus locutus est, possunt aliquo sensu vocari filii Dei, nonne a fortiori vocari possum Filius Dei, et quidem in sensu proprio? Nam, addit : " si non facio opera Patris mei, nolite credere mihi; si autem facio, operibus credite, ut cognoscatis et credatis quia Pater in me est et ego in Patre " {37-38); quse quidem verba important Christum vere Filium Dei esse, sequalem Patri, ut optime animadvertit Maldonatits (in h. loc.) : quorum eadem sunt opera, ii idem anumque sunt; atqui mea et Patris mei opera eadem sunt; ergo ego et Pater meus unum sumus. Quod argumentum Judaei ipsi intellexerunt; nam " quaerebant ergo eum apprehendere, et exivit de manibus eorum " (39). — Objiciunt quidem Unitarii vocem " unum " intelligi posse de unitate morali, nam Christus ipse in ultima ccenS. dixit : " Sint unum sicut et nos unum sumus ". Respondetur autem hoc ultimo loco vim nativam vocis " unum " attenuari per particulam sicut, eodem fere modo ac in sequenti phrasi Scripturae : *' Estote igitur perfe(5li sicut et Pater vester caelestis perfe(5tus est "; sed quando vox *' unum " non corrigitur per aliud vocabulum, unitatem naturse significat : aliunde contextus postulat veram unitatem naturse, ut supra ostensum est. 3/(7a«.,XIV. 8.

djte.. "^; atqui haec verba important Christum esse essentialiter unum cum Patre, ideoque vere Deum; nisi enim esset perfe6le Patri aequalis, blasphemaret dicendo : " qui videt me videt et Patrem "; et insuper illa expressio : " ego in Patre et Pater in me est " importat unitatem naturae cum Patre, ut constat ex dictis de Deo trino, n. 594, praesertim si sumitur cum contextu et locis parallelis. Infra enim (23^ explicat quomodo sit in Patre, dum declarat se, una cum Patre, in animam justi venire, et mansionem apud eum facere, ut eum nempe sanctificet : hoc enim fieri nequit nisi sit vere Deus, cum Deus solus animam nostram ingredi possit, eamque sanctificare. Aliunde paulo post promittit se missurum Spiritum Sanctum,et se aequiparat duabus aliis divinis personis (supra, n. 595).

(e) Post resurrectionem, Christus approbat verba Thomae

Domino apparenti dicentis : " Dominus meus et Deus meus "

0 xujOio; ^9u xal 0 0£o; /^oi>)^; quod certe nonnisi de vero Deo praedicari potest; nam utrumque nomen graecum habet arti- culum, qui adhiberi non solet, nisi cum de Deo agitur.

  1. (f) Quod ceteroquin constat ex toto Evangelio; Christus enim seipsum \x.fontem vitcs cBternce ostendit, qui, Filius per naturam^ e^dem vita vivens qua vivit Pater,- nos ut fratres assumens filios adoptivos facit per participationem quamdam vitae suae divinae 3. Apparet nempe tanquam lux ve7'a quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum, ita ut qui eum sequitur, non ambulet in tenebris4. — fons vitce divince quam in nos abundantius vult diffundereS; proindeque /«^;^/^ vitce.quem qui manducat nunquam esurit, panis de ccelo descendens cujus manducatione vitam aeternam consequimur; ejus caro et sanguis vere sunt cibus et potus quibus vivimus in aeternum^. — Ipse autem est resurrectio et vita'^, via etveritas et vita ^; descendit quidem de caelo, sed nihilominus adhuc in eo vivit9.

^/oan., XIV, 9-12. —'^Joan., XX, 28. Cf. Maldonat, in h. loc. ^Joan., I, 1-14. — ^Joan., I, i-y,Joan., VIII, 12; IX, 5; XII, 46, Ooan., X, 10. — ^Joan., VI, 35, 38, 41, 48, 50, 51, 52, 55, 59. TJoan., XI, 25. — ^Joan., XIV, 6. 9/oan., III, 13; VIII, 23.

Antequam Abraham esset, Ipse est'; antequam mundus fieret, jam apud Deum glorificabatur^. — Omnia quidem accepit a Patre3, et a seipso non facit quidquam4, cum a Patre procedat 5; sed eadem potenti^ iisdemque gaudet attributis ac Pater^. Cujus ratio est quia manet in Patre sicut et Pater manet in eo; exivit a Patre sed vadit ad Patrem7; novit Patrem, quia ex Eo est, sicut Pater novit Filium^; pariter diligit Patrem sicut Pater diligit Filium9. — Hincqui non honorificat Filium nec Patrem glorificat^o; qui diligit Filium diligitur a Patre^^; qui videt Filium videt et Patrem ^^; uno verbo, Pater et Filius unum sunt. M

  1. Certum est igitur Christum, apud Joannem, clare suam divinitatem declaravisse; nec minus evidens est evan-i gelistam, qui haec verba retulit, eamdem veritatem firmiter credidisse.

Quod ceteroquin constat ex ejus loquendi modo. (a) In prologo^^i (supra, n. 593), doctrinam de divina sapientia, in Veteri Testamento contentam (n. 571 sq.), commemorans et perficiens, diserte asserit Verbum quod erat apud Deum et vere Deus, fons lucis et vitae, venisse in mundum quem ipse creaverat, carnem factum esse, et sese manifestasse tanquam unigenitum a Patre, plenum gratiae et veritatis, Jesum Christum cujus vita terrestris postea narratur. (bj Idem affirmat in primd epistold^ in qua annuntiat quod fuit ab Initio, quod audivit, quod vidit oculis suis, quod manus suae contrectaverunt de verbo vitae, nempe Jesum Christum, vitam aeternam quae erat apud Patrem et apparuit nobisH Quapropter : " Omnis qui negat Filium, nec Patrem habet; qui confitetur Filium,et Patrem habet ^s... Omnis spiritus qui confitetur Jesum Christum in carne venisse, ex Deo est; et omnis spiritus qui solvit Jesum ex Deo non est" ^^ Divi- ' nitas Christi est igitur velut tessera qu^ veri christiani dignoscuntur.

DE UNIONE HYPOST^TIGA. 641

  1. Conciusio. Ex dictls patet : (a) apud Synopticos Christum suam divinitatem manifestasse non quidem directe et explicite, sed successive sibi vindicando munera et attributa qu3e soli Deo competunt; (b) apostolicam Ecclesiam non tantum credidisse in hanc divinitatem, sed hanc fidem cultu et doxologiis haud incerto modo exhibuisse; (c) 5. Paidnm, etiam in epistolis ubi de re morali agit, supponere hanc veritatem jam notam esse fidehbus et ab eis creditam; (d) eamdem diserte a S. Joanne in diversis suis scriptis affirmari tanquam fundamentale caput religionis christianae. Qui igitur affirmant divinitatem Christi esse dogma a conscientia christiana elaboratum, grsecarum theoriarum ope, non unam aut alteram N. Testamenti paginam, sed integram ejus substantiam lacerare debent : ubi enim hoc dogma non explicite traditur, saltem impHcite supponitur.

5° PrINCIPIA AD SOLVENDAS DIFFICULTATES.

Difficultates ab Unitariis^, LiberaUbus et Modernistis contra nostram thesim propositae, duplicis sunt generis, negativae scilicet et positivse.

  1. (A) Negativce jam confutatae sunt ex probationibus allatis. Ad haec quatuor reducuntur : (a) Jesus de seipso loquitur tanquam homine. — Resp, non sequitur illum esse uierum hominem, (b) Nunquam dicit se esse Deum, nec a discipulis Deus vocatur. Atqui hoc saepe et clare dicere debuisset si tam novam et inauditam doctrinam proponere voluisset. — Resp. Conceditur nullibi Christum expressis verbis dicere se esse Deum, etsi apud Joannem approbat confessionem Thomje. Quaestio autem non est de nomine sed de re : parum refert utrum Christus hsec an illa verba adhibuerit quando constat eum sibi attribuisse titulos et munera Deo soh propria. Nostri 7ion est deterininare modtun^ quo Deus nobis revelart debuerit. Ut auditorum mentes recipienda; veritati pararentur, nonne oportuit hanc gradatim tradi? (c) Nunquam Jesus requirit vel accipit adorationem Deo debitam. — Resp. Ad factum quod attinet, conceditur Jesum discipulis non prsecepisse ut ipsum adorarent tanquam Deum. Sed quid inde, quando constat ab eo requin
  • Unitariorum argumenta videri possunt apud J. F. Clarke*, Manual^ less. 7; Orthodoxy, c. 8; quoejam a Crellio exposita, a Petavio (lib. III, cc. 1-6) non minus solide quam dilucide confutata fuerant; eadem quoad substantiam sunt ac ea, quoe ab Arianis proposita fuerant, et a Patribus confutata, necnon a S. ThomH, C. Gent., 1. IV, c. 8-9.

fidem et toorem quae soli Deo debentur? (d) Si Jesus divmitatera sibi attribuisset, saepe blasphemiae accusatus fuisset. — Kesp. Hanc accusationem aliquando prolatam fuisse jam probavimus, Ex dictis ad obj. (b), intelligitur quare non adeo frequens fuerit.

  1. (B) Positivce ohje5liones, Imprimis notandum est nuUum esse textum in quo Christus dicat se non esse Deum. Omnia verba quae objiciuntur sensu Catholico intenigi^^j-i-/^;2/si prae mente habemus Christum esse hominem simul ac secundam personam Trinitatis a Patre procedentem; immo et dehent^^Xxof^va Jesus de seipso sibi contradiceret.

(a) Opponunt haec verba S. Pauli : " Nam etsi sunt qui dicantur dii sive in caelo sive in terra (siquidem sunt dii multi, et domini multi), nobis tamen unus est Deus^ Pater^ ex quo omnia " '. Jamvero excontextu patet S. Paulum hic antithesim instituere inter ^^^j quos ethnici colebant, et Deum quem Christiani adorant : hunc Deum unum esse affirmat, ut sic excludatur polytheismus; sed a Gonsortio divinse naturae Christum non excludit, cum statim addat haec verba : " Et unus Dominus Jesus Christus^ per quem omnia ", in quibus divinitas Christi declaratur : vocatur enim Dominus, et vis creativa^ quae soh Deo competit, eidem ascribitur : " per quem omnia ".

Eodem modo exphcantur aha ejusdem Apostoli verba : " Unus Deus, et Pater o?Jtnium " '; dixerat enim paulo ante de Christo (5) : *' unus Dominus ", et paulo post ei tribuitur gratiae dispensatio : " data est gratia secundum mensuram donationis Christi " (7): multaque aUa in eadem Epistol^ dicuntur quae divinitatem Christi important.

Nec majorem vim habent verba, quae in confirmationem praecedentium adducuntur : ** Gratias agentes semper pro omnibus, in nomine D. N. Jesu Christi, Deo et Patri " 3; haec enim solummodo ostendunt nos Deo Patri gratias agere per Christum, qui, cum sit Deus et homo, est perfe(5tus reUgionis mediator.

  1. (b) /^^/^«/adversaru : Christus sic Patrem aUoquitur : " Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te solum Deum verum, et quem misisti Jesum Christum"^; unde sic : lUe solum est vere Deus qui dicitur solus Deus verus; atqui solus Pater ibi dicitur Deus verus; ergo.

Resp. dist. minorem; solus Pater vocatur Deus, ut excludantur idola, concedo; ut excludatur FiUus, negoj nam, ut Gregorius Nazianz. et ejus frater Ccesarius argumentantur, si propterea quod Pater hic solus verusque Deus appeUatur, coUigunt Ariani FiUum non esse Deum, coUigant etiam FiUum non esse sapientem, quia divus Pau-

his dicit : soli sapienti Deo per Jesuin Christum gIoria- colligant eum non esse immortalem, et non esse lucem, quia idcm Paulus scribit^: Qui solus habet immo7'talitatem^ etlucem inhabitat inaccessihilem, licet Christus se passim vitam et lucem vocet^. Revcra vox sobcm ut ex textu graeco patet, hunc sensum prse se fert : ut cognoscant te, qui es ille Deus qui solus veruses, Vva yivcojxoujiv a£T6v fj.o'vov aXT,e'.v6v 0£ov. Praeterea satis compertum est, iis qui non sunt nimis theologipe jejuni, qusecumque asseruntur de Deo Patre, et Filio convenire, pr?eter relationem Paternitatis. Unde quod Pater nominetur solus Deus^ nihil difficultatis facessit cum ex ah'is textibus constet Christum esse Deum, et etij^m in textu nostro Patri connumeretur ut fons et objecftum vitse seternae.

  1. (c) Opponunt etiam illos textus in quibus Christus dicitur Patri inferior, aut a Patre dependens, vel Dominus non autem Deus.

Resp. Christus considerari potest sub dupHci respe6lu, ut DeuSy ut homo; jamvero ut Deus^ est quidem requahs Patri, sed ut homo^ est ipsi inferior, et in hoc sensu dicerepotest : " Pater majorme est". Hic etiam notandum est, juxta nonnullos Patres, praesertim Graecos, Patrem majorem dici Fiho, etiam quatenus Fihus Dei est, non quidem ratione natura;, quae eadem est in utroque, sed rsitione originis, quatenus Patris nomen honorificentius est quam Fihi *.

' 2) Insuper Christus etiam ut Verbum procedit a Patre, et proinde ab ipso accipit naturam, voluntatem, omnia quae possidet; quo sensu exphcari possunt verba " a meipso non loquor, a meipso non facio quidquam" ^; quamvis possint etiam intelhgi de natura humana Christi, hoc sensu scihcet : verba quas loquor, et opera quae facio Don humana, sed divina sunt, nam a divino principio procedunt. 3) Nomen Z>^/ frequentius Patri tribuitur quam Fiho quia Pater est principium a quo Fihus procedit, ut infra dicetur; propterea Pater vocatur 6 Oeo^ vel auToOcoc, dum Fihus vocatur simpliciter ©eo^; sine articulo. Aha tamen nomina Christo assignantur, quae ejus cum Patre aequalitatem significant. Sic Fihus vocatur Domimis, Kopto<:, solus Dominus et Dominator, rex regum, et Do?ninus Dotninatitium; quae quidem omnia satis clare divinitatem important, eo magis quia Septuaginta nomen Dei ineffabile nomine Dofninus reddere solebant.

  • Cf. Newman, Arians, p. I, c. 2, s. 3, p. 164 sq.; Petav., 1. II, c. 2; qui ait ** Filius eamdem numero cum Patre divinitatem habet, sed proprietate differt. Proinde Filietas ipsi Paternitate quodammodo minor est; vel Filius, qua Filius, Patre, ut Pater est, minor dicitur, quoniam origine est posterior; non autem ut Deus, hoc est, ratione divinitatis ". (Petavius, 1. c. n. 15). — *' Deus Verbum, etiam qui Deus est, ut plerique et spedatissimi inter Patres assentiuntur, de Patre ait : Pater major me est ". Thomassinus, De Iticarnatione^ lib. X, cap. IX, n. 10. — ^Joan., XIV, 10.
  1. (d) Urgent Unitarii : Christus Deum agnoscit Patrem suum, et Deum suum eodem modo ac Ipse est Deus et Pater hominum juxta illud' ; " Ascendo ad Patrem meum, et Patrem vestrum ". Resp.: ex contextu colligitur Christum hic ut hominem loqui, nam ascensionem suam commemorat, quae ad humanam naturam spedtat, et paulo ante dixerat : vado autem ad fratres meos; jamvero frater discipulorum est secundum naturam humanam; atqui Christus homo, Patrem Deum smim vocare potest, Hcet non eodem modo ac nos; ait enim S. Augustinus'' : " Christus non ait Patrem nostmmj' aWter ergo meum^ ahter vestrum; natura meum^ gratia vestrum... Deum meum^ sub quo et ego homo sum, Deum vestrum^ inter quos et ipsum mediator sum ".

AHae difficultates simiU modo solvuntur. Hic autem animadvertimus objeHiones in argumentum verti pro valore historico evangehorum. Qua enim ratione evangehstae falso attribuissent Christo verba quibus ejus divinitas continetur, dum aha servassent quse contra hanc divinitatem mihtare videntur?

6° QUiEDAM PRINCIPIA AD DIRECTE CONFUTANDOS ADVERSARIOS.

  1. Hodierni negatores divinitatis Christi contendunt Jesum historicum nunquam affirmasse se esse Deum, conscientiam vero Christianam hocdogma creavisse. Sedanimadvertimus : (A) Quisnamsit iUe Christus historicus, quem Christo fidei opponunt.'' Ihe procul dubio de quo omnes magni nominis historici criticique con- ■ sentiunt. Isti autem de illo oppositas tenent sententias. Strauss effinxit Christum mythicum; Renan, Christum mysticum et dubie sincerum ; Harnack^ Sabatier et ahi multi Christum spiritualem Paternitatis Dei Revelatorem; Loisy^ post/. IVeiss, Christum escha- f fo/ogicum, qui se falso putavit Dei vicarium ad consummationem mundi. Quonam jure iha systemata, inter se contradictoria, tanquam certse conclusiones scientise historicae haberentur ? Quonam jure eorum fautores pro suo arbitrio, inler textus evangehcos, illos servent qui pro sua sententia faciunt, ahos autem ut interpolationes rejiciant? Quonam jure putent se mehus nosse Christi mentem de seipso quam ejus primi discipuh et Ecclesia primitiva? Quonam jure affirment Evangehstas Domino verba attribuisse quse ipse ut sacrilega rejecisset ?

) looi. (B)SiChristus nunquamdivinitatemsuamasseruit,undenaiTi conscientia Christiana fidem in ejus divinitatem hauserit ? — Dicunt: (a) Christiani a paganismo conversi Judaicam notionem Messiae intelligere non poterant, proindeque audientes Jesum esse Fihum Dei, eum putarunt fihum naturalem, more deorum qui in graeca mythologia ahi ab ahis generati dicebantur. Sed i) iUud gratuitc asseritur,cum de tah errore nuha extent monumenta; nec adversarii

E>E UNIONE HYPOSTATIGA. 645 consentiant de auctore, tempore, vel loco hujus mutationis, qu?e a quijDusdam au6tori quarti evangelii, ab aliis autem Paulo altribuitur. 2) Immo hrec exphcatio prorsus repugnat : falso enim supponit primam generationem christianam Christum habuisse Fihum Dei sensu lato, quod aperte contradicit testimonio Apostolorum, praesertim S. Pauh; falso etiam supponit a paganismo conversos deceptos fuisse quoad sensum hujus tituh, non contradicentibus Apostoh's, cum e contra distinctio inter fihationem Dei naturalem et adoptivam in eorum scriptis inveniatur, et in jure romano sit pervulgata. 3) Prreterea S. Paulus et omnes Apostoh Monotheismum aperte profitentur, et idololatriam gentium denuntiant. Juxta ipsos : "nuhus est Deus nisi unus "; sunt quidem •' dii muUi, nobis tamen unus Deus Pater " \ Dii gentium seu idola nihil sunt, d?emonia sunt ^ Dicunt: (b) Christiani, philosophiagraeca imbuti, Verbum (Logos) Platonis et Philonis in Christo agnoverunt Sed i) ex epistohs et Synopticis constat divinitatem Christi ad fidem christianam pertinuisse antequam Joannes Christum vocaverit Verbum Dei; 2) inter doctrinam Verbi apud Joannem et opiniones Philonis, vix ahquid praeter nomen commune est, ut fatetur ipse Harnack^ et constat ex dictis n. 583.

  1. (c) Nostram doctrinam ab Apostolorum et Christianorum enthusiasmo creatam fuisse dicunt. Sed i) Quomodo tam stupenda rnutatio meri hominis in Deum fieri potuerit intra 20 vel ^oannos, quin de ea uUam extet monumentum? 2) Unde venerit ille enthusiasmus Christianorum nisi ex fide quae singuhs de Christo loquentibus vel scribentibus suggerebat quod hodie canit Ecclesia : " Quantum potes tantum aude,quia major omni laude,nec laudare sufficis".

(d) Dicunt pauci doctrinam nostram mutuatam fuisse ex Jud?eorum doctrina et cultu angelorum, prsesertim Michaehs. Sed si leguntur epistolse ad Colossenses^ ad Hcebi-ceos, patebit in mente Christianorum infinitam distantiam fuisse inter Christum et angelos.

Ergo qui negant hoc dogma, exphcare nequeunt nec quid Christus de seipso docuerit, nec unde fides in ejus divinitatem originem habuerit.

  1. Conclusio. Quibus expositis, merito concludin:ius, ex scriptis Novi Testamenti, Jesum Christum esse vere Deum, FiHum Dei unigenitum, Verbum incarnatum. — Hlc etiam demonstrari posset hanc fuisse fidem Patrum apostolicorum, apologetarum aliorumque secundi et tertii saecuH; sed id jam ostendimus in Tr, de Deo Trino, n. 607 sq., et iterum probabimus in tertia parte hujus thesis : haec igitur pro tempore sufficiant.

  2. Probatur 2* pars thesis, Christum esse verum et integrum hominem, id est praeditum corpore carneo et anima non solum sensibili, sed et rationali : contra Docetas et Apollinaristas, supra nn. 972, 974.

Quod Scripturd breviter tantum ostendemus, cum res sit aperta; argumentum vero ex Traditione exponemus in tertid parte thesis.

^ Modo generali QhxX^X.w^ in Novo Testamento exhibetur ut homo ceteris hominibus similis, excepto peccato.

(A) Si de corpore agitur; (a) ejus genealogia traditur ^, ut exinde appareat eum esse, secundum carnem, ex regia familia David; (b) concipitur quidem operante Spiritu San6lo, sed vere tamen 2, et, post ejus nativitatem, invenitur infans, pannis involutus, positus in prsesepio3; (c) more ceterorum hominum, adolescit, proficiens cetate et sapientia apud Deum et homines 4; (d) constanter se gerit ut hominem inter homines, coUoquens, esuriens 5 et sitiens ^, manducans et bibens 7, dormiens ^, deambulans, fatigatus ex itinere 9, sanguinem exsudans ^o, flagellatus, crucifixus, moriens in cruce, sepultus. Corpore igitur vere humano praeditus apparet.

(B) Ad animam quod spe6lat, exercet a6lus animae sive sensibilis, sive rationah's. (a) Turbatur, infremit spiritu, plorat ^^ pavet et msestus est, tristis usque ad mortem ^2 j (b) a6lus variarum virtutum exercet, nempe religionis, perno6lans in oratione Dei ^3, gratias agens Patri; humilitatis ^4 et oboedientice, obcediens fa6lus usque ad mortem ^^ ; plenae in Deum fiducice^ in manus Dei commendans spiritum suum ^^, etc.

  1. 2° Speciatim vero, ssepe Christus ut homo exhibetur, in quantum est mediator Dei et homihum et caput

'5 Philip., II, 8; Matt., XXVI, 27, 36; Luc, XXII, ig.-^^Z/zr., XXIII, 46 generis humanl, verbi gratia, quando dicit S. Paulus : "Unus mediator Dei et hominum homo Christus Jesus^"; vel quando instituit idem Apostolus comparationem inter primumet secundum Adam "^, (supra, n. 905), vel quando dicitur in epistola ad Hebraeos : " qui san6lificat et qui san6lificantur ex uno omnes ^ ". In his et similibus textibus supponitur Christum suum munus implere non posse, nisi vere sit homo. ^ Originem autem hujus do6lrinai in Evangeliis synopticis invenire possumus : nam Christum seipsum designasse ut Filium hominis ob eamdem rationem, probabile videtur.

  1. Probatur 3^ pars thesis, in Christo naturam divinam et naturam humanam hypostatice esse unitas in unica persona Verbi.

1° In Scriptura thesis nostra non declaratur explicitis terminis, sed implicite afflrmatur, ciim -unus idemque Christus Deus simul et homo preedicetur, unde jure concludimus divinae naturae et humanae unionem i?i persond fa6lam esse. Itaque, cum unionem duarum naturarum dicimus hypostaiicam, hac dogmatica formula eamdem notionem exprimimus, quae ex fa6lis et verbis in Novo Testamento relatis coUigitur. Quod ex supradi61:is patet et quibusdam exempHs sic illustrari potest.

  1. (A) Juxta Synopticos; — (a) Christus ut homo in carne concipitur, nascitur et jacet in praesepio; sed simul ex Virgineconcipiturde SpirituSancto,etquod Vid,'=>(:\.\xx sandum merito vocatur Filius Dei^ : qua quidem appellatione saepe deinceps repetita, inspe6lis omnibus locis parallelis, significatur verus Dei Filius (supra, n. 981). (b) Baptizatur in Jordane tanquam homo, qui peccati similitudinem assumpsit; sed Spiritus S. descendit super illum, et Pater de caelo dicit : " Hic est Filius meus dile6lus, in quo mihi complacui 5 ". (c) Esurit in deserto ut homo; sed ut Deus ministratur ab Angelis ^. (d) Vitam pauperem ducit ut homo, fatigatur ex itineribus, a Pharisaeis despicitur; sed simul ut Deus aegrotos sanat, et mortuos suscitat propria virtute, et sibi vindicat munera soH Deo propria (n. 980). (e) In horto

' / Tim., II, 5. — 2 Rom., V, 12-21 ; / Cor., XV, 1-28. — 3 Hebr., II, 11. * Matt., I, 20-23; Luc, I, 35. — 5 Matt., III, 13-17. — ^ Matt.^ IV, 2, II.

Gethsemani ut honio contristatur, moestus et tristis est usque ad mortem; ut Deits milites ipsum rapientes sono vocis prosternit, Malcho auriculam restituit, et coram judicibus affirmat se esse Filium Dei sensu proprio, proptereaque tanquam blasphemiae reus damnatur (supra, n. 981). (f) In cruce, siti torquetur ut homOy et desolatus moritur; sed quia Deus est, sol obscuratur, templi velum scinditur, sepulchra aperiuntur, mortui resurgunt, et tandem tertia die, sicut prse- A dixerat, resurgit a mortuis, optimam divinitatis probationem Apostolis exhibens. Quis igitur, Evangelium bona fide legens, negare posset Christum esse Deum simul et hominem, ac proinde divinam et humanam naturam fuisse unitas in unica Christi persona ? Si enim duae sunt in eo personae, quamtumvis ar6le connexse, non possunt a6liones et passiones utriusque naturae uni personae tribui, sed a6liones humanae adscribi debent personae humanae, opera autem divina Verbo Dei.

  1. (B) Idem constat ex S. Paulo, qui praedicat Jesum Christum et hunc crucifixum vere hominem et caput hominum, sed simul vere Deum (n. 985). Cujus do6lrina in hoc textu contrahitur ubi, humihtatem Christi describens, quam ut exemplar fideHbus proponit, haec habet : " Qui cum in formd Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo : sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens, in similitudinem hominum fa6lus, et habitu inventus ut homo, humiliavit semetipsum fa6lus oboediens usque ad mortem ^ "... Ex his igitur verbis unus idemque Christus possidet : (a) naturam divinam^ quippe qui dicatur csse in formd Dei, id est, prae se ferens divinitatis chara6i;eres, et insuper cequalis Deo; (b) naturam hujnanam^ quia accipit formam seu naturam servi. Nec potest dici haec omnia explicari posse per solam inhabitationem Verbi in homine Jesu; nam Verbum Dei in omnibus san6lis a principio mundi habitavit per gratiam, nec tamen dicitur propterea exinanitum,formam servi accipiens,obcediens usque ad mortem, etc; ergo non aliter expHcatur nisi admittendo divinam et humanam naturam uniri in unica Christi persona.

J009. (C) Luculentius etiam constat ex toto Evangelio secundum Joannem, in quo clare asseritur Jesum Christum, cujus dotes humance tam vivide dcscribuntur, non alium esse nisi Verbum incarnatum, Verbum, inquam, cujus divinam originem, seternitatem et vim creatricem antea declaravit. Tota ejus do6lrina breviter his verbis continetur : ^' Et Verbum caro fa6lum est, et habitavit in nobis " ^ ; quod idem significat ac " Verbum homo^ fa6lum est ". Unde sic theologice argumentamur : Ex hoc textu Verbum ita sese univit humanae naturae ut vere homo fa6lus sit; atqui illa unio non est unio morah's, vel unio in natura; ergo est hypostatica.

Probatur minorX (a) Illa unio non est moralis unio, seu per concordiam voluntatum, aut per gratiam; non legitur enim " Verbum in car7ie fa6lum est ", sed Verbum caro fa^lum est; jamvero quantumvis ar6la sit concordia inter duos amicos, v. g., inter Paulum et Joannem, nunquam potest dici " Paulus fa6lus est Joannes ". Item unio cum Deo per gratiam est quidem ar6lissima, sed nunquam tamen propterea dicere fas est : " Deus fa6lus est Abraham, fa6lus est David, fa6lus est Paulus " ; ergo unio Verbi cum humana natura non est moralis tantum 4.

(b) Illa unio non est pariter unio in natura; nam unio hujusmodi non fit nisi triplici modo, scilicet per conversionem unius substantiae in alteram, vcl per commixtionem

' Vox enim caro, aapi, ssepe designat hominem mortalem, v. g., Matt.^ XVI, \T,Act., II, ly, Liic^ III, 6; Gal., I, 16; Ephes., VI, 22. Hic S. Joannes hac voce utitur contra Docetas, ad ostendendum corpus Christi esse vere carneum, non autem sensu exchisivo, ad excludendam animam rationalem quam Scepe alibi commemorat : XI, 33, 50; XIII, 21; XVIII, 14; XIX, S^etc.

3 Cf. S. Thom., 3, q. 2, a. 1-3. Quod alibi (C. Gent. . IV, c. 34) sequenti modo probat : " Omne quod fadlum est aliquid, est illud quod fadlum est, sicut quod facftum est homo est homo, et quod fa(5lum est album est album. Sed Verbum Dei fadlum est homo, ut ex prsemissis habetur. Igitur Verbum Dei est homo. Impossibile est autem ut duorum differentium persona, aut hypostasi, vel supposito, unum de altero praedicetur... et ideo nuUo modo dici potest quod Socrates sit Plato vel aliquod aliud singularium ejusdem vel alterius speciei. Si igitur Verbum caro fadlum est i. e. homo, ut Evangelista testatur, impossibile est quod Verbi Dei et illius hominis sint duae personae, vel duae hypostases, vel duo supposita ".

utriusque substantiae, vel per compositionem; atqui haec tria sunt omnino impossibilia in casu nostro. i) Verbum non potest converti in humanam naturam, quia est immutabile; et revera Verbum incarnatum manet in sinu Patris ^ suam omnipotentiam, suam vim illuminandi et san6i:ificandi homines retinet, ceteraque divina attributa, ut constat ex di6lis supra, n. 989. Aliunde natura humana non fuit conversa in divinam naturam, quia si res ita se habuisset, Evangelista dicere debuisset : " caro fa6la est Verbum ". 2) Pariter non adfuit commixtio^ quae fit ex elementis perfe6lis, sed transmutatis, quia haec supponit alterationem utriusque naturae; atqui Verbum nullam alterationem pati potest. 3) Tandem non adfuii compositio^ quae fit ex ele- . mentis incompletis ad aliquid completum efficicndum unitis, quia compositio supponit utramque naturam componen- * tem esse imperfe6tam et incompletam; atqui certo natura Verbi est completa, et aliunde natura humana quam sibi univit, in suo genere erat completa; ergo unio hujusmodi non est in natura; aliunde nec unio moralis. Ergo remanet ut unio Verbi cum natura humana sit hypostatica, seu in persona, ita ut ex unione utriusque naturae unica resultet persona.

  1. 2° Traditione. Do6lrinam, formaliter implicite in Scripturis apostolicaque traditione contentam, apud eos qui postea exstiterunt do6lores, enucleatam invenimus. Fuit enim dogmaticus progressus, non quidem per philosophica argumenta ratione excogitata, sed per eUminationem omnium notionum quibus traditionaHs fides non re6le exprimebatur, donec perventum est ad simplicem et claram expressionem (quantum humanis vocibus fieri potest) totius et solius dogmatis revelati, duarum naturarum servata realitate et integritate, sirnul cum personae Verbi incarnati unitate. Tria autem stadia in hoc progressu distinguere. licet.

  2. (A) A Patribus Apostolicis ad controversias christologicas (I-III saec.) Sic contrahi potest do6lrina hujus

temporis : unus Christus est realiter Deus et realiter homo; aliis verbis, Verbum assumpsit verain carnem, seu humanitatem non apparenteni tantum,

Patres hujus temporis affirmant, ut in Novo Testamento, Christum esse simul Deum et hominem ; immo jam inchoatur sed non perficitur qusedam explicatio unionis inter utramque naturam. Cujus ratio est quia catholicam do6lrinam propugnant tum contra Docetas qui negant veritatem humanae naturae, tum contra Gnosticos et Adoptianos qui ejus divinitatem non agnoscunt. De modo unionis nondum disputatur.

(a) Inter Patres Apostolicos, S. Clemens docet Christum ex Abraham descendere secundum carnem, et esse servum Dei, sed simul ejus Filium, multo excellentiorem Angelis, cum sit splendor divinae majestatis, vere a Deo genitum et a dextris ejus sedentem ^. — 5". Ignatius, Docetas impugnans, asserit Christum, ex una parte, esse Verbum in sinu Patris ante saecula existentem, vere Deum, cum ejus sanguis sit sanguis Dei 2 ; ex altera autem, verum hominem, vere ex stirpe David secundum carnem, vereex virgine natum, vere passum, vere mortuum, qui tamen seipsum suscitavits. — Vim hujus testimonii elidere conati sunt Liberales dicendo hic agi de duplici statu successivo Christi, non de duplici natura simul in eo existente. Id vero contextui repugnat, cum Ignatius clare admittat Christi praeexistentiam ante Incarnationem 4, eique in terris existenti attributa divina simul et humana tribuat. — P seudo-Barnabas ulterius procedens, asserit ideo Christum esse simul Deum et hominem quia venit in mundum ad nos salvandos et redimendos : " Itaquc Filius Dei ideo in carne venit ut summam peccatorum expieret iis qui ad mortem persecuti sunt prophetas ipsius " 5. 1

^ / Corinth., XXXII, 2; XXXVI, 2-5. — Immo, secundum vetustissimum codicem, Christum vocat Deum, TraOqjj.aTa Oeou (II, l).

=* Magn., VI, i; VIII, 2; TralL, VII, i; Smyrn., I, ',Ephes., I, i; XV, 3; XVIII, 2; AW., III, 3; Polyc, VIII, 3.

I0I2. (b) Apologistce, secundo sseculo, pariter affirmant Christum esse simul Deum et hominem ^, nempe Verbum incarnatum, ex virgine natum secundum carnem, anima non solum sensibili sed rationali praeditum, quod, humanitatem assumendo, non desiit esse Deus. — Nec minus lucide vS. IrencBuSy contra Gnosticos, asserit Christum Redemptorem non esse alium a Verbo Creatore, sed vere Verbum incarnatum : " Ostendo manifeste quod in principio Verbum existens apud Deum, per quem omnia fa6la sunt, qui et semper aderat generi humano, hunc in novissimis temporibus secundum prsefinitum tempus a Patre, unitum suo plasmati, passibilem hominem fa6lum"2j hac autem ratione incarnatum quia, cum nos redimere vellet, in se recapitulare debebat totum genus humanum. Quia vero Deus est et homOj vere nos salvabit : " Quando incarnatus est et homo fa6lus, longam hominum expositionem in se recapitulavit, in compendio nobis salutem praestans, ut quod perdideramus in Adam... hoc in Christo Jesu reciperemus " 3. Unionem utriusque naturai in Christo Qss^personalem inferri potest ex his verbis 4 : " Ipsum Verbum Dei incarnatum suspensum est super h*gnum "; sed vocabulum ipsum non adhibet, et tantum hanc unionem \ocdX commistioiiem etcommunionem Dei et hominisS^ et aHbi^ evwciv toxj loyjv toii Biov nob^ zb TxlxGu.a. auTO\j.

  1. (c) Tertio saeculo jam inchoatur quaedam unionis expositio.

Origenes^ qui praeexistentiam animarum admittebat, docet Verbum unitum fuisse uni ex his animabus quae immaculata remanserat, et, mediante anima, corpori perfedlo. In Christo igitur duplex est natura : " Aliud est in Christo deitatis ejus natura, quod est unigenitus Filius Patris, et alia humana natura quam in novissimis temporibus pro dispensatione suscepit"^ Sed duae naturae unuvi ens

^ Ita S. Justinus, Dm/. cum Tryph., LXIV, LXVIII, C, CII, CX, etc, P. G., VI, 621, 632, 709, 711, 732, etc. « Adv. hares., III, i8, i, P. G., VII, 932.

constituunt, auvestov xi XRM-^ '; ^d hanc unionem describendam utitur quidem metaphoris excessivis, v. g. ferro ignito; sed hae corrigi debent ex contextu. Primus est etiam qui de cotnmunicatione idiow«/?^;;/ sermonem habuerit*.

Accuratius de unione inter utramque naturam agit Tertulliamts. Contra Marcionem, qui realitatem corporis Christi negabat, contra Apellem, qui ejus corpus esse sidereum et caeleste putabat, contra Valentinum, qui idem psychicum et spirituale existimabat, affirmat corpus Domini esse verum, ex carne et ossibus compositum, vere natum ex Maria, passibile. Nec minus clare asserit ejus animam esse non solum sensibilem, sed rationalem. Aliunde Christus est vere Deus. Quomodo autem fit unio inter utramqlie substantiam.? Respondet^ : " Videmus duplicem statum non confusum^ sed conjun6lum in una persond^ Deum et hominem Jesum ". Unaquaeque autem substantia suas operationes proprias retinet : " Sed quia substantiae amb?e in statu suo quaeque distin6le agebant, ideo illis et operae et exitus sui occurrerunt " 4. Ita rejicitur dualismus gnosticus aut etiam utriusque naturae confusio.

  1. (B) Quarto scecuIo Patres, occasione arrepta Apollinarismi,magis explicite affirmant Verbum assumpsisse non solum quaedam humanae naturae elementa, sed completam humanitatem.

(a) Apollinarismus exponitur. Apollinaris s, Laodicensis episcopus, quo facilius tueretur unitatem personae in Christo, contra scholam Antiochenam jam propendentem in errorem qui postea di(5lus est Nestorianismus, docuit eum assumpsisse quidem animam sensitivam ('^'^'j(j)i non autem animam spiritualem (TtvEujjLa) : existimabat enim duas naturas integras et completas unicam personam constituere non posse; hanc vero unionem facile concipi admittendo Verbum assumpsisse animam sensitivam, et vices tenuisse animse

  • Ibid. — Utitur voce siibstantice, non naturae, quia nomine naturoe potius designat proprietates quse diversis substantiis communes esse possunt {De animd, 32). Cfr. Tixeront, I, 343.

s Tixeront, t. 11, p. 94-130; J. Draeseke, Apollinarios von Laodicea, Leipzig, 1892; G. Voisin, VApollinarisme, Louvain 1901; H. Lietzmann, Apollinaris von Laodicea und seine Schule, I, Tiibingen, 1904.

spiritualis \n Christo. Ex quo inferebat unicam esse naturam in Christo, nempe naturam Verbi, cum corpus anima mere sensitiva informatum dici nequeat natura humana; hinc fornmla quaepostea celebris evasit : Mia cpujK; xou 6coo Xoyou acaapxojfjivYi. Praecipui ejus discipuli fuere Vitahs, Antiochenus presbyter, et Timotheus, qui magis explicite unitatem naturae et substantiae in Christo praedicavit.

I0I5- (b) Confutatur et condemnatur Apollinarismus. Contra hos errores scripserunt S. Athanasius et au6lor operis contra Apollinarium (immerito S. Athanasio adscripti), S. Gregorius Nyss., Antirrheticus, S. Gregorius Naz. in pluribus epistolis^ S. Epiphanius in Hceresibus. i) Praecipuum argumentum quo usi sunt hoc fuit : ** Quod non est assumptum^ non est sanatum ". Sicut enim Christus nos salvare non potuisset, si corpus habuisset tantum apparens, ita pariter si non assumpsit animam vere intelle6lualem. 2) Praeterea, absque anima intelle6luali, nec mereri nec satisfacere potuit Christus, cum libertate careret. 3) Tandem ei minime denegandum est quod nobilius est in natura humana. 4) Quibus rationibus adjungebantur textus e Scriptura desumpti, ex quibus infertur ei fuisse animam rationalem.

Cum Apollinaris sua virtute et zelo in tuenda fide Nicaena maximi fieret, ipse non fuit primum dire6le damnatus. Sed,. jam m. Conc. Alexandrino (362), ejus discipuli profiteri debuerunt " non corpus inanimatum aut sensus expers, aut mente carens Salvatorem habuisse. Neque enim possibile erat, Domino pro nobis homine fa6lo, corpus ejus sine mente existere : non enim corporis duntaxat, sed etiam animae in ipso Verbo salus fa6la est " ^. Plerique tamen suos errores spargere non desierunt, et paulo post, cum ipso Apollinare, a S. Damaso damnati sunl in synodo Romana (an. 380) : " Anathematizamus eos qui pro hominis animal rationabili et intelligibili dicunt Dei Verbum in humanci] carne versatum, cum ipse Fih*us sit Verbum Dei, et non pro anima rationabili et intelligibili in suo corpore fuerit, sedj nostram, id est, rationabilem et intelligibilem, sine peccatOj animam susceperit atque salvaverit " ^. Quam sententiamj

  • Tonms ad Antiochenos^ 7, inter opera S. Athanasii^ P. G., XXVI, 803. ' Denzing., 65 (29).

ratam habuit C. Constantinopolitaniiin^ (S^O- Quidam inter Apollinaristas ad veram fidem redierunt, alii vero Eutychianismum amplexi sunt.

10X6. (C) ScBculo V\ occasione duplicis haeresis nestoriancB et eutychiance, unio utriusque naturae in Christo explicite discussa et definita fuit.

Duplicis erroris causa praecipua fuit quod sensus vocabulorum 9^(7^ (natura) et uTTooTao-i? (persona) nondum erat plcne determinatus (supra, n. 556); exinde fa6lum est ut duplex tendentia contraria paulatim evoluta sit : in schola alexandrind^ ad unitatem Christi tuendam, non solum una hypostasis agnoscitur, sed etiam una natura, [llcl (pu7i<;, et ita via paratur monophysismo; in schola antiochend^ ad integritatem humanse naturae servandam, haec tanquam hypostasis habetur, ideoque paulatim asseritur duas in Christo esse hypostases, et ita via paratur nestorianismo.

  1. Nestorianismus ^. (a) Origo et expositio,

Hujus haeresis praecursores fuere : Diodorus^ episcopus Tarsensis, fidei nicaenae strenuus propugnator, ejusque discipulus Theodorus Mopsuestenus, qui dodlrinam in systema redegit. Contendebat siquidem Logon in homine Jesu inhabitare veluti in templo, eique uniri per caritatem, Ivtoai? xa-a /apiv; hanc autem unionem intimiorem in dies facSlam esse eo quod Jesus perfedlius divino amori respondebat, ita ut tandem dicere potuerit : Vivo, jam non ego, sed Logos in me vivit. — Nomen hseresi dedit Nestorius^ e schola antiochena, patriarcha Constantinopohtanus, S. Cyrillo Alex. satis infensus, et conclusiones e do6lrina Theodori Mopsuest. deduxit : nempe i) sedulo distinguenda esse in Christo attributa operaque Verbi ab adlionibus propriis homini Jesu; 2) unionem inter Verbum

  • Cfr. Excerpta Mopsuestena^ P. G., XLVIII, 105 sq. ; Sermones et epistolse Neslorii ap. Marium Mercatorem, P. Z., XLVIII, 757 sq.; apud S. Cyrillum^ P. G., LXXVII, 44 sq.; Chabot, Synodicon orientale (coUeiflio synodorum nestorianorum) Paris, 1903; Loofs, Nestoriana, Halle, 1905; J. F. Bethune- Baker,* Nestorius and his teaching, Cambridge, 1908, ubi probare nititur Nestorium non proprie errores Mopsuesteni tradidisse, sed tantum ambigua verba usurpasse; contrarium tamen videtur constare ex ipso opere a Bethune-Baker edito, in quo Nestorius, exilio et experientia edodlus, apologiam pro dodlrina sua proponit; cfr. F. Nau, Le livre cC H^raclide trad. enfran^ais, avec le concours du R. P. Bedjan et de M. Bri^re, Paris, Letouzey, 1910; Nestorius^ Bloud, i^ii;^', Cyrille et Nestorius.

et Jesum comparari posse cum unione inter Spiritum Sandtum et prophetas, sed esse tamen altioris ordinis, ciim Christus sit non tantum propheta sed redemptionis organon; 3) Mariam proinde vocari posse ipkjxo-^oy.o^, non autem 0£oxdxov; 4) Jesum tamen merito vocari Deum et adorari, quippe qui Deum in se gerat.

IO18. (b) ^. Cyrilli dofirina exponitur. Praecipuus fidei catholicae defensor fuit 6". Cyrillus Alex.^ qui contra istos errores haec praesertim urgebat argumenta : i) Si duae sunt hypostases in Christo, dici nequit Verbum esse incarnatum, sed solum adoptavisse hominem Jesum; 2) nec a6liones humanas Christi, utpote a person^ human^ eh'citas, esse infiniti valoris neque ideo sufficientes ad nos redimendos. Fidem vero catholicam de unitate Christi sic exponit " Apprehendit ergo Dei Verbum semen Abrahae corpusque ex muliere sibi construens, carnis et sanguinis particeps fa6lus est, ita ut jam non solum Deus sit, sed propter conjun6lionem homo quoque nostri simihs intelHgatur. Ex duabus igitur rebus, divinitate nimirum et humanitate, certo constat Emmanuel. Unus tamen Dominus Jesus Christus, unus verus naturahsque Filius, qui Deus simui et homo est; non homo deificatus, par illis qui per gratiam divinae naturae participes efficiuntur, sed Deus verus, qui salutis nostrae caus^ in humana forma apparuit " ^. Quod vero ad Mariam attinet hanc deducit conclusionem ^ : " Si Dominus noster Jesus Christus Deus est, quomodo non sit deipara quae illum edidit ". Nec tamen vult duas naturas permisceri aut confundi. Utitur quidem expressione : fjita cpO(7i? toO Adyoy a£a-(7p)tcop£V7); sed rem ipse ita declarat 3 : " Qui autem ho( dicit, nullo prorsus modo permixtionem neque confusionei neque hujusmodi quid significat, neque id tanquam ex'' necessaria ratione ullo modo consequitur. Nam, etiamsi unus dicatur a nobis unigenitus Filius Dei incarnatus e1 homo fa6lus, non propterea permixtus est, ut illi putant,'' neque in carnis naturam transiit Verbi natura neque natura carnis in Verbi naturam; sed, cum utrumque in sua naturali proprietate permaneat et intelligatur..., unam nobis Filii naturam ostendit, sed ut dixi, incarnatam ".

» Epist, /«, P. G.y LXXVII, 27. — = Ibid., 14; Journel, 2058. 3 Ep. ad Succensum^ n. 2, P. G., LXXVII, 242.

Chapter 51 of 81