Nn. 960–983

960. 5° CoNC. Chalcedonensis, Gener. IV, Decretum. Contra Eutychen, an. 451 '.

Sequentes San6los Patres, unum eumdemque confiteri FiHum et Dominurn nostrum Jesum Christum consonanter omnes docemus, eumdemque perfe6tum in deitate, et eumdem perfedlum in humanitate, Deum vereet hominem vere, eumdem, ex animarationabiH et corpore, consubstantialem Patri secundum deitatem, con-

' Denzing., n. 143-144 (132-133). Hanc Epistolam Patres Conc. Chalcedonensis susceperunt, clamantes : Petrus per Leonem locutus esi. ' Cf. Denzing., n. 148 (134).

substantialem nobis eumdem secundum humanitatem, per omnia nobis similem absque peccato : ante saecula quidem de Patre genitum secundum deitatem, in novissimis diebus eumdem propternos et propter salutem nostram ex Maria Virgine Dei genitrice secundum humanitatem : unum eumdemque Christum, Filium Dominum unigenitum, in duabus naiuris inconfuset iniviutabiliter ^ indivise, inseparabiliter agnoscendum^ nusquam sublatd naturarum differentia propter unitionem, magisque salvd proprietate utriusque naturce, etin unam personam atque subsistentiam concurrente^ fion in duas personas partitum atque divisum, sed unum et eumdem Filium unigenitum Deum, Verbum Dominum, Jesum Christum : sicut ante prophetie de eo, et ipse nos Jesus Christus erudivit, et Patrum nobis symbolum tradidit.

Sed necessarium est adaeternam salutem, ut Incarnationem quoque Domini nostri Jesu Christi fidehter credat. Est ergo fides redta, ut credamus et confiteamur, quia Dominus noster Jesus Christus Dei FiHus, Deus et homo est. Deus est ex substantia Patris, ante saecula genitus, et homo est ex substantia matris, in saeculo natus.

Perfe6tus Deus, perfe6lus homo, ex anima rationah, et humana carne subsistens. ^qualis Patri secundum divinitatem, minor Patre secundum humanitatem.

Qui, Hcet Deus sit et homo, non duo tamen, sed unus est Christus. Unus autem non conversione divinitatis in carnem, sed assumptione humanitatis in Deum. Unus omnino non confusione substantise, sed unitate personae. Nam, sicut anima rationahs ei caro unus est homo; ita Deuset homo unus est Christus.

Qui passus est pro salute nostra; descendit ad inferos; tertia die resurrexit a mortuis. Ascendit ad caelos, sedet ad dexteram Dei Patris omnipotentis, inde venturus est judicare vivos et mortuos. Adcujus adventum omnes homines resurgere habent cum corporibus suis, et reddituri sunt de fadlis propriis rationem. Et qui bona egerunt, ibunt in vitam aeternam; qui vero mala, in ignem asternum.

Haec est fides cathohca; quam nisi quisque fidehter firmiterque crediderit, salvus esse non poterit.

962 7° Epist. Agathonis et syn. rom. 125 EPiscop. (679). De duplici voluntate in Christo, contra Monotkelitas ".

Unum eumdemque D. N. J. C, Fihum Dei unigenitum, ex duabus et in duabus substantiis inconfuse, incommutabiliter, indivise^

• Denzing., n. 39-40 (137-138) Priorem partem de Trinitate supra invenie.s n. 547.

' *' Hanc Epistolam Patres Synodi VI (Constantinopolitani III) susceperunt clamantes : Petrum per Agathonem locutum esse. " Denzing., n. 288 (235)

inseparabiliter subsistere cognoscimus, nusquam sublata differentia naturarum propter unitionem^ sed potius salva proprietate utriusgue naturcB^ et in unampersonam unamque subsistentiam concurrente^ non in dualitatem personarum disperlitum vel diversum, neque in unam compositam naturam confusum; sed unum eumdemque Filium unigenitum, Deum Verbum, D. N. J. C, neque alium in alio, neque alium et alium, sed eumdem ipsum in duabus naturis, id est, in deitate et humanitate^ et post subsistentialem adunationem cognoscimus : quia neque Verbum in carnis naturam conversum est, neque caroin Verbi naturam transformata est : permansit enim utrumque quod naturaliter erat : differentiam quippe adunatarum in eo naturarum sola contemplatione discernimus, ex quibus inconfuse, inseparabiliter et incommutabiliter est compositus; unus enim ex utrisque et per unum titraque^ quia simul sunt et altitudo deitatis et humilitas carnis, servante utraque natura, etiam post adunationem, sine defe^u proprietatem sua?n; et operante utraque forma cum alterius communione, quod proprium habet : " Verbo operante quod Verbi est^ et carne exequente quod carnis est : quorum unum coruscat miraculis, aliud succumbit injuriis* ".

Unde consequenter, sicut duas naturas sive subsistentias, id est, deitatem et humanitatem inconfuse, indivise, incommutabiliter eum habere confitemur; ita quoque et duas naturales voluntates et duas naturales operationes habere, utpote perfe^iwi Deum et peife^um hominem^ unum eumdemque ipsum Dominum Jesum Christum pietatis nos regula instruit; quia hoc nos apostolica et evangehca traditio, san(Storumque Patrum magisterium, quod san(fla apostolica atque cathohca Ecclesia et venerabiles Synodi suscipiunt, instituisse monstratur.

Contra Monothelitas,

Quae prsesens san6la et universahs Synodus fidehter suscipiens,iet expansis manibus ampledlens tam suggestionem, quae a san^lissimo ac beatissimo Agathone Papa antiquae Romae fada est ad Constantinum, piissimum atque fidehssimum nostrum imperatorem, quae nominatim adjecit eos, qui docuerunt vel praedicaverunt, sicut superius di6lum est, unam voluntatem et unam operationeiji in Incarnationis dispensatione Domini nostri Jesu Christi, veri Dei nostri; adaeque amplexa est et alteram synodalem suggestionem, quae missa est a sacro Conciho, quod est sub eodem san<5lissimo Papa centum viginti quinque Deo amabihum Episcoporum, ad ejus a Deo instrucSlam tranquihitatem, utpote consonantes Sandlo Chalcedonensi Conciho, et tomo sacerrimi ac beatissimi Papae ejusdem antiquae Romse, Leonis, qui dire6tus est ad S. Flavianum, quem et

titulum redlae fidei hujusmodi Synodus appellavit; ad hsec et synodicis Epistolis, quae scriptae sunt a B. Cyrillo adversus impium Nestorium et ad orientales Episcopos; assecuti quoque san61:a quinque universalia Conciha et sandlos atque probabiles Patres, consonanterque confiteri definientes Dominum nostrum Jesum Christum, verum Deum nostrum, unum de san(Sta, et consubstantiaH et vitae originem prsebente Trinitate, perfedlum in deitate, et perfedlum eumdem in humanitate, Deum vere et hominem vere, eumdem ex anima rationaH et corpore; consubstantialem Patri secundum deitatem^ ei consubstantialem nobis secundum humanitatem ; per omnia similem nobis absque peccato; ante saecula quidem ex Patre genitum secundum deitatem, in ultimis diebus autem eumdem propter nos et propter nostram salutem de Spiritu san(5lo et Maria Virgine proprie et veraciter Dei genitrice secundum humanitaiem; unum eumdemque Christum Filium Dei unigenitum in duabus naturis inconfuse^ inconvertibiliier, inseparabiliter, indivise cognoscendum nusquam exstin^a harum naturarum differentid propter unitionem^ salvatdque magis proprietate utriusque natur(2 et in unam personam, et in unam subsisteniiam concurrente^ non in duas personas pariiium vel divisum, sed unum eumdemque unigenitum Filium, Deum Verbum, Dominum Jesum Christum; juxta quod ohm prophetae de eo et ipse nos Dominus Jesus Christus erudivit, et Sandlorum Patrum nobis tradidit symbolum; et duas naturales voluntates in eo^ ei duas naiurales operaiiones indivise, inconvertibiliter^ inseparabiliter, inconfuse ; secundum SancSlorum Patrum docSlrinam, adseque praedicamus; et duas naiurales voluniaies non conirarias^ absit, juxta quod impii asseruerunt haeretici, sed sequeniem ejus humanam voluniaiem, et non resistentem vel reludlantem, sed potius et subje^am divince ejus atque omnipotenti voluntati.

Oportebat enim carnis voluntatem moveri, subjici vero voluntati divinae, juxta sapientissimum Athanasium. Sicut enim ejus caro, caro Dei Verbi dicitur et est, ita et naturahs carnis ejus voluntas propria Dei Verbi dicitur et est, sicut ipse ait : " Quia descendi de caelo, non ut faciam voluntatem meam^ sedejus^ quimisiime, Patris^\ . suam propriam dicens voluntatem, quae erat carnis ejus. Nam et caro propria ejus fa6ta est. Quemadmodum enim sancStissima atque immaculata animata ejus caro deificata, non est perempta, sed in proprio sui statu et ratione permansit; ita et humana ejus voluntas deificata. non est perempta, salvata est autem magis, secundum deiloquum Gregorium, dicentem : " Nam illius velle quod in Salvatore intelligitur, non est contrarium Deo, deificatum toium ".

Duas vero naturales operationes indivise^ inconvertibiliier^ inconfuse^ inseparabiliier in eodem Domino nostro Jesu Christo, vero Deo nostro, glorificamus, hoc est divinam operationem, ei humanam operationem^ secundum divinum praedicatorem Leonem, apertissime asserentem : " Agit enim utraque forma cum alterius communione

606 DE VERBO INGARNATO ET REDCMPTORE.

quod primum est, VerbOy scilicet, operante quod Verbi est, et carnt txsequente quod carnis est ". Nec enim in quoquam unam dabimus naturalem operationem Dei et creaturse, ut neque quod creatum est, in divinam educamus essentiam : neque quod eximium est divinse naturae, ad competentem creaturis locum dejiciamus. " Unius enim ejusdemque tam miracula, quamque passiones cognoscimus, secundum aliud et aliud earum, ex quibus est, naturarum et in quibus habet esse", sicut admirabilis inquit Cyrillus.

Undique igitur inconfusum atque indivisum conservantes, brevi voce cundla proferimus; unum san6lae Trinitatis, et, post Incarnationem, Dominum liO^sXxMm Jesum Christum verum Deum nostrum esse credentes, asserimus duas ejus esse naturas in una ejus radiantes subsistentia, in qua tam miracula, quamque passiones per omnem sui dispensativam conversationem, non per phantasiam, sed veraciter demonstravit, ob naturalem differentiam in eadem una subsistentia cognoscendam, dum cum alterius communione utraque natura indivise, et inconfuse ^/-^/^r/^ vellet, atque operaretur : juxta quam rationem, et duas naturales voluntates et operationes confitemur^ ad salutem humani generis convenienter in eo concurrentes.

964. 9° Propositiones modernistarum circa Christum, DAMNATyE EX DEC. LamentabiH, 3 jul. 1907.

XXVII. Divinitas Jesu Christi ex Evangeliis non probatur; sed est dogma quod conscientia christiana e notione Messise deduxit.

XXVIII. Jesus, quum ministerium suum exercebat, non in eum finem loquebatur ut doceret se esse Messiam, neque ejus miracula eo spe6labant ut id demonstraret.

XXIX. Concedere hcet Christum quem exhibet historia, multo inferiorem esse Christo qui est objedlum fidei.

XXX. In omnibus textibus evangehcis nomen Filius Dei aequivalet tantum nomini Messias, minime vero significat Christum esse verum et naturalem Dei Filium.

XXXI. Do6trina de Christo quam tradunt Paulus, Joannes et Conciha Nicaenum, Ephesinum, Chalcedonense, non est ea quam Jesus docuit, sed quam de Jesu concepit conscientia christiana.

XXXII. Conciliari nequit sensus naturahs textuum evangehcorum cum eo quod nostri theologi docent de conscientia et scientia infalHbiH Jesu Christi.

XXXIII. Evidens est cuique qui prseconceptis non ducitur opinionibus, Jesum aut errorem de proximo messianico adventu fuisse professum, aut majorem partem ipsius dodlrinae in Evangeliis Synopticis contentas authenticitate carere.

XXXIV. Criticus nequit asserere Christo scientiam nullo circumscriptam limite nisi facla hypothesi, quae historice haud concipi potest quseque sensui morali repugnat, nempe Christum uti hominem habuisse scientiam Dei et nihilominus noluisse notitiam tot rerum communicare cum discipulis ac posteritate.

XXXV. Christus non semper habuit conscientiam suae dignitatis messianicae.

XXXVI. Resurre<5lio Salvatoris non est proprie fa(5lum ordinis historici, sed faiSlum ordinis mere supernaturalis, nec demonstratum nec demonstrabile, quod conscientia christiana sensim ex aliis derivavit.

XXXVII. Fides in resurrecSlionem Christi ab initio fuit non tam de fa6lo ipso resurre(5tionis, quam de vita Christi immortali apud Deum.

XXXVIII. Do6lrina de morte piaculari Christi non est evangelica sed tantum paulina '.

Objectum, utilitas et divisio Tractatus.

965« 1° In hoc tra6latu disserendum habemus de Verbo Incarnato et Redeniptore, id est, de secunda persona SS. Trinitatis quatenus humanam naturam assumpsit, ad redimendum genus humanum per protoparentum culpam lapsum. Exinde apparet hujus Tra6latus connexio cum praecedentibus : siqtiidem in Tr. de Deo uno et trino ipsam naturam divinam investigavimus, in 7>. de Deo Creante de ejus operibus ad extra disputavitnus, de Angehs et Homine, praesertim vero de elevatione protoparentum ad statum supernaturalem et eorum miserabili lapsu ; remanet igitur dicendum de hominis redintegratione per Christum Redemptorem.

' Vide etiam Encycl. Pascendi quam integrara edidimus in Additamentis ad Sytiopsim Theologice, ed. altera, 191 2.

' Luc. . X, 30 sq. Disertam hujus parabolae exposiiionem videre est apud Wiseiran, Kssays, Parables of the N. T.

Objedtum hujusce Tra6lattis in parabola boni Samaritani optime declaratur* : siquidem homo descendens ab Jerusalem in Jericho^ juxta non paucos interpretes, Adamum reprsesentat, qui, dum iter faceret, incidit in latrones, id est, dsemones, et gratuitis spoliatus, fuit etiam ahquo sensu in naturaUbus vulneratus. Lapsum genus humanum neque lex [sacerdos)^ neque Prophet« {levita) curare potuerunt. Samaritanus autem, id est, Christus, misericordia motus, nobisque per Incarnationem appropinquans, vulnera sanavit, sacramentorum oleum et vinum infundens, nosque in stabulum Ecclesise duxit, ubi ejus ministri nostri curam gerunt.

966. 2° Utilitas apparet : (a) Ex dignitate obje5li : hic enim agimus de Chrisio, qui omnes thesauros divinitatis simul et perfe6lissimas humanae naturae dotes in se complectitur; et insuper de illo eximio Redemptionis opere^ quod cetera Dei opera longe superat; nihil igitur dignius investigationibus nostris ofiferri potest, et cum Apostolo exclamare licet ^ : " Non enim judicavi me scire ah*quid inter vos nisi Jesurn et hunc crucifixum " ; nihil magis necessarium, nam Christus ipse dixit : " Ego sum via et veritas et vita " ^ Jamvero " sine via non itur, sine veritate non cognoscitur, sine vita non vivitur " 3.

(b) Ex innumeris erroribus qui circa illud dogma ubique grassantur; cum enim divinitas Christi ejusque pro genere humano satisfa6lio sint veluti centrum et basis religionis christiansej hae veritates acriter impugnatae fuerunt tum ab antiquis haereticis, tum a modernis Rationalistis aut a nonnuUis Protestantium se6lis, praesertim vero Socinianis, Unitariis et Liberalibus, quibus adjungi debent ModernistcB, Maximi igitur momenti est istos errores confutare.

967. 3° Divisio. Duo sunt mysteria exponenda : Incarnatio Verbi, seu mysterium unionis hypostaticae duplicis naturae, divinae et humanae, in unic^ persona quae Christus dicitur; et Redemptio seu opus a Christo Salvatore peractum, propter nostram salutem. Inde duae praecipuae partes : Christologia, quae de Incarnatione, Soteriologia, quae de Redemptione disserit ; quibus addemus, per modum consectarii, ea quae respiciunt cultum Christi et San6lorum.

' Praenotanda.

Christologia

Thesis tripartita rChristus estDeus. Christus est ho- mo. Christus Deus- homo.

Corollaria.

Soteriologia/

Conse(5laria utriusque mysterii.

^Duplex voluntas et operatio.

Unica filiatio.

Communicatio idiomatum.

Scholastica expolitio.

^Concordia cum ratione.

Sola persona Verbi incar- nata.

Verbum nil amisit.

Unionis dotes. .

(Intelle6lum. Voluntatem. Sensibilem appetitum. lCorpus.

de notione et hypotheticd necessitate redemptionis. Thesis de redemptionis existentia.

de satisfac^lione et merito.

Christus sacerdos et hostia.

— propheta.

Controversia de motivo finali Incarnationis.

de Cultu Christi. *

de Cultu B. Mariae Virginis.

de Cultu San6lorum.

^de Cultu Reliquiarum et Imaginum.

Conse6laria quoad

Verbum

Quoad naturam assumptam

/ Praehotanda

Corollaria

De Redemptoris muneribus

968. Cum mysterium Incarnationis nihil aliud sit nisi unio hypostatica inter naturam divinam et naturam humanam in persona Verbi, una erit thesis fundamentalis^ nempe de unione hypostaticd. Cum vero ex hac unione conse6laria oriantur quoad personam Verbi in quantum naturam humanam assumpsit, et quoad naturam humanam assumptam, in quantum specialibus dotibus ornata fuit, in triplici capite dicemus : 1° de unione hypostaticd ; 2° de hujus conse6lariis quoad personam assumentem; 3° de ejus conse5lariis quoad naturam assumptam,

Antequam exponamus thesim fundamentalem cum suis corollariis^ ejusque concordiam cum ratione^ pauca praenotanda sunt de genuino conceptu unionis hypostaticae et prcscipuis erroribus quibus adulteratus est.

I. De genuino conceptu unionis hypostaticae.

969. 1° Origo hujus conceptus. Nonnulli rationalistae contenderunt mysterium Incarnationis ab hellenicis do6lrinis mutuatum esse. Hodie vero plerique eruditi fatentur rem non ita se habuisse. Graeci enim philosophi, qui, post Platonem,paganismum emendare conati sunt,docebantDeum esse ens adeo transcendens ut dire6le et immediate in mundum et homines agere non valeret, sed solum mediantibus quibusdam entibus quae Sat^tJLoye; dicebantur : nullum igitur immediatum inter Deum et homines commercium existere poterat ^.

• Ad rem J. Lebreton, Origines dti dogme de la Triniti^ p. 40 : *' [La conception neo-platonicienne de la transcendance divine] favorise et developpe la

Ex adverso autem primarius conceptus Incarnationis in eo consistit quod Deus sit nobiscum. Jam enim sub Antiqua Lege Yawheh intinie populo suo conjungitur, cujus est .non solum Dominus et Rex, sed etiam Pater et Sponsus ^. Quando prophetae futurum Dei regnum annuntiant, supponunt ardliores fore relationes inter Deum et populum, et Messiam depingunt X.d.xio^^dSix Emmanuel "^ (quod interpretatur nobiscum Deus). Eamdem do6lrinam tradunt hagiographi libri^ ubi de divina Sapientia disserunt (supra, r^- 571-573)' Sapientia enim, quae est vapor virtutis Dei et emanatio quaedam claritatis ejus sincera, in animas san6las se transfert, et amicos Dei et prophetas constituit. Immo contubernium Dei habet et do6lrinam ejus docet 3. Et justi qui ea fruuntur filii Dei nominantur et gloriantur patrem se habere Deum 4. Attamen in Veteri Testamento Deus non revelavit quomodo vitam suam hominibus communicaturus esset. Apparuit autem Jesus Christus ut vita aeterna quae erat apud Patrem 5, Verbum Incarnatum, Deus et homo, et in seipso possidens plenitudinem vitae divinae,- quae ab eo in theorie des etres intermediaires. Dieu separe du monde, n'agissant plus sur lui et n'en etant plus connu, doit lui etre relie par des etres de nature divine mais subordonnee, logos^ esprits, puissances, demons ". Eamdem dodlrinam propugnatam esse a theologia, judseo-hellenica, necnon et a gnosticismo, ostendit idem aucftor, op. cit., pp. 431, 432, 435. Origo autem hujus theorioe jam apud Platonem invenitur {Conviviuviy 202e-202,a) : " Etenim omnis natura dsemonum inter mortales deosque est media. Quam virtutem habet? Interpretatur et trajicit humana ad deos, divina ad homines, horum quidem preces et sacrificia, illorum praecepta, sacrorumque remunerationes; in utrorumque medio constitutus complet, ita ut universa rerum natura ipsa sibi connecflatur; per hunc vaticinium omne procedit, sacerdotumque ars circa sacrificia expiationesque et incantationes et divinationem omnem atque magicam. Deus quidem homini non miscetur, Seoi; S' avOptoTTtp ou ixiy^juxon, sed per id medium commercium omne atque colloquium est inter deos hominesque ".

• Deum cum hominibus conversari ssepe ostendunt tum Moyses tum prophetse : ** Non est alia natio tam grandis qu3e habeat deos appropinquantes sibi sicut Deus noster adest cundlis obsecrationibus nostris". {Deut.^ IV, 7> cf. Ps. CXXIII, i; CXXIV, i; Ezech., XXXIV, 11, etc.)

^ Ex solo nomine Emmanuelis non probatur quidem thesis de unione hypostatica, sed coUigitur prophetas intellexisse intimam unionem tempore Messise inter Deum et homines exstituram esse.

^ Sap.y I, 13-18. — Vitam autem divinam quae per Sapientiam in hominibus diffunditur describunt liber Proverbiorum VIII, 1-21, et Ecclesiasticus^ XXIV et I, 8-10. — 5 JJoan.y I,. 2.

omnes homines fluit. Hic est vere Emmanuel seu Deus nobiscum. Hinc do6lrina de Incarnatione a grsecis philosophis non est mutuata, sed est vere christiana, adumbrata quidem in Veteri Testamento, plene autem revelata in Novo, ut ex sequentibus clarius patebit

970. 2° Varia nomina quibus mysterium Incarnationis appellatum est. Apud au6lores sacros et ecclesiasticos, hujusmodi mysterium varia nomina sortitum est, quae ejus naturam quodammodo declarant.

(a) Ratione originis, vocatum est missio Filii^ exitus a Patre, descensus e caelo '. (b) Ratione termini, dicSlum est adventus in mundum, assumptio humanitatis, exinanitio Verbi, Epiphania seu apparitio, Theophaniay i. e. Dei manifestatio, CEconomia^ i. e. attemperatio, quia Deus in hoc mysterio infirmitati nostrae sese accommodavit'. (c) Ratione effe^uSy vocatum est unioy unitio^ adunatio (grsece Ivuxn;), conventuSy conventio, copulatio (auvo6o(;, aufxDaat;, juva^Eia), quia per hujusmodi mysterium utraque natura, divina scilicet et humana, intimo vinculosimul convenerunt et adunatsesunt; sed praesertim unio hypostatica^ Evwat^; xa6'uTroaxa(7iv 3^ qua significabatur unionem non esse externam vel moralem tantum, sed veram et substantialem, ita ut non duae essent in Christo personae, sed una tantum, quatenus persona Verbi sibi assumpsit humanam naturam; hinc appellatum est etiam incorporatio^ inhumanatio^ (svavOpwTiTiai;) assufnptio, apprehensio humanae naturse. (d) Sed communiter vocatur a Latinis Incarnatio, a Graecis adpxioaK;, id est, unio cum carne, non quidem eo sensu quod Verbum solam carnem assumpserit, sed ad plenius significandum, Ipsum non solum superiorem, sed etiam inferiorem humanae naturae partem assumpsisse ; vox enim caro saepe ssepius in Scriptura totum hominem designat : ** Videbit omnis caro salutare Dei *".

971. 30 Genuina definitio hujus mysterii colligitur e diversis Conciliis, praesertim EphesinOy Chalcedonensi et Constantinopolitano III. Ex his enim infertur unionem Verbi cum natura humana non esse tantuniniodo moralem (contra Nestorium), nec fieriper conversionem unius naturae in alteram, neque per compositionem aut commixtionem

3 S. Hippolytus, Contra hceresiiti Noeti 115, dicit quod caro " in Verbo habet subsistentiam, aoataaiv ", apud de Journel, Enchiridion patrisiicumy 393. — * Lmc^ III, 6j cf. Gen.y VI, 12.

utriusque naturae in unam, neque per absorptionem unius naturae ab altera (contra Monophysitas), aut/^r diminutio' nem alterutrius praesertim humanae naturae (contra Monothelitas); — sed esse secundum uTrdarao-tv seu personam, utr^que natura integr^ et impermixta manente, etiam post unionem, ita ut unus idemque Christus sit perfeftus Deus et perfe6lus honio seu persona theandrica,

Incarnationis mysterium potest igitur definiri unio hypostatica duplicis ^ naturce, divince et humance^ in unicd Verbi persond, ex qud unione unus est Christus ^. Dicitur :

A) Unio^ id est, nexus seu conjun6lio plurium ad aliquid unum efficiendum.

(B) Hypostatica, Ad quod inteliigendum, sciendum est duplicem unionem distingui posse : (a) unionem accidentalem, qua res coadunantur per meram aggregationem^ si agitur de rebus physicis, qualis est unio inter lapides qui unum acervum efformant; per unionem moralem^ si agitur de personis quae, etsi distin6lae manentes, ad communem finem consociantur, prout est unio inter amicos quorum est cor unum et anima una; (b) unionem substantialem, qua plura coadunantur ad totum aliquod substantiale efformandum. Quae iterum duplex est, naturalis et hypostatica : naturalis, qua ex pluribus substantiis, sive incompletis, sive completis sed integris non remanentibus, unica natura completa efficitur, ut est, v. g., unio corporis et animae in homine, oxygenii et hydrogenii in aqua; in priori enim casu, corpus et anima sunt substantiae incompletae, in posteriori,-oxygenium et hydrogenium sunt quidem substantiae in se completae, sed transmutantur quando simul uniuntur ad aquam efformandam. Hypostatica seu personalis unio ea est, qua ex pluribus naturis completis, et integris remanentibus^ unica efficitur persona.

His praenotatis, unio naturae divinae et humanae in Christo dicitur hypostatica^ id est, non mere accidentalis, seu per

• Quo melius definiiio intelligatur, in memoriam revocentur ea qu3e diximus de natura ei persona ,De Deo Trino^ n. 555 sq.). — Infra, ubi de scholastic^ hujus niysterii expolitione, explicationem magis analyticam et theologicam proponemus.

concordiam voluntatum aut meram inhabitationem, vel collationem alicujus extrinsecae dignitatis, sed vere substantialis ^ ; nec tamen naturalis seu ex duabus naturis unicam efficiens naturam, sed personalis^ ita ut duae natura^, quae uniuntur, integrae maneant, et tamen unicam efforment personam : " nusquam sublata differenti^ naturarum propter unionem ", ut ait C. Chalcedonense; o"ap;tl Ha0'67rd(TTafft.i/ )5vwo-0ai TQV \a 0£oO Trarpo; Aoyov, ut dicitur in 2° Anathematismo Cyrilli 2.

(C) NaturcB divince et humancB : his verbis indicantur duo extrema quae uniuntur, scilicet natura divina Verbiy et humana natura ex corpore et anima composita, utraque completa, utraque distin6la et inconfusa remanens, etiam post unionem.

(D) In unicd Verbi persond : quibus verbis ostenditur utramque naturam ita uniri, ut unicam efforment personam, hancque personam esse personam Verbi, quae, eadem semper manens, humanam naturam sibi assumit, et ejus personalitatem supplet. Proinde unio Verbi cum humana natura fa6la fuit in persond^ non in natura, seu aliis verbis, natura humana diredle unita fuit personae Verbi, non autem naturae quae tribus personis communis est; insuper Verbum assumpsit naturam humanam integram, non autem personalitatem humanam, cujus Ipsum vices supplebat

(E) Ex qud unione unus est ChristuSy nam ex illa unione oritur unica persona theandrica, quae est simul Deus et homo et vocatur Jesus Christus.

II. Errores circa mysterium Incarnationis.

Mysterium Incarnationis, propter suam profunditatem et obscuritatem, varie in variis saeculis impugnatum est;quan-

• Patres hanc unionem vocant substantialem^ ouatcoSrj : *' Substantialem enim hanc unionem dicimus, hoc est veram et non imaginariam; substantialem autem, non quod duae naturse unam compositam naturam effecerint, sed quod in unam Filii Dei compositam hypostasim inter se unitse fuerint" (Damascenus, De Fide Orthod.^ III, 3, P. G., XCIV, 993). Nonnulli eam vocant etiam physicafH ut sic distinguatur a morali unione, immo naturalem et essentialem^ non eo sensu quod unica sit in Christo natura aut essentia, sed ut significent unionem esse veram, realem, objedlivam, non autem moralem. Cf. Denz.. 115 (75). — 'Denz., 114(74)- doque divinum in Christo elementum, quandoque huma' num, aut etisim unionem inter utrumque existentem hseretici perverse exposuerunt. Dicemus : 1° de antiquis erroribus; 2° de modernis,

972. 1° Errores antiqui. Quatuor periodi in histotia hujusmodi haereseon distingui possunt :

(A) Primo saeculo, duo errores oppositi recenseri debent : (a) Ebionitce a Judaismo conversi, divinum in Christo elementum negaverunt, asserendo Christum esse merum hominem; quod pariter dixerunt Cerinthiani seu discipuli Cerinthi, qui gnosim cum Judaismo miscebat ^. (b) Docetce^ generatim ^ paganismo conversi, humanum in Christo elementum negarunt; non unam se6lam constituebant sed e variis se6iis orti, putabant omnem creaturam corpoream esse malam, ideoque docebant corpus Christi non fuisse verum et reale, sed solum apparens et phantasticum : exinde vocati sunt PhantasiastcB vel Docetce ^ (a graec^ voce '^oy.zlvy apparere).

Ambae haereses jam tempore S. Joannis existebant, qui eas impugnat in primo capite Evangelii et in prima Epistoia.

973. (B) S(Ec. 11" et 111% tres praecipuae haereses viguerunt : (a) Adoptianismus (una ex formis Monarchianismi, supra, n. 612), juxta quem Christus est homo qui, tempore quo baptizabatur, a Deo in filium adoptatus potestatem acceperat miracula patrandi. Hujus haeresis praecipui fautores fuere Theodotus coriarius, Artemon^ posteaque Paulus Samosatenus qui magis scientifice eumdem errorem exposuit3. (b) Gnosticismus {n. 6ii)y in quo multae distinguebantur se6lae 4 : alii, ut Carpocrates, ebionismum ampledlebantur; plerique tamen in Christo duplex agnoscebant elementum, unum quidem terrenum et humanum, alterum vero caeleste et divinum, priori accidentaliter unitum, ut ita redemptionem peragere valeret : ita praesertim Valentiniani. Inter quos, quidam, ut Simon, Saturninus, Basilides, asseruerunt corpus Christi fuisse quidem reale, sed caeleste

' Cf. Petavius, 1. I, c. 4; Stentrup, th. 6; Aizog, op. cit., § 72; Scliaff^ op. cit., vol. 11, § 134; Tixeront, t. I, p. 172. ' Tixeront, t. I, p. 310. — ^ Tixeront, 195.

et sidereum, et per sinum Virginis, sicut lux per vitrum, transiisse. (c) MarcionisinuSy ad striftum docetismum rediens, corpus Christi mere apparens esse contendebat ^.

974. (C) Qvaro saeculo, jam intimius mysterium Incarnationis investigatum est : (a) Ariani (n. 621), admittebant quidem Verbum vere fuisse humanae naturc^e unitum, sed ejus consubstantialitatent cum Patre negabant, ideoque Christum non merum hominem, sed perfedlissimam creaturam esse dicebant. (b) Apollinaristce^ sic di6li ab eorum duce, Apbllinari, episcopo Laodicensi, humanam Christi naturam minuebant, asserendo hanc intelle6lu carere : tria principia, post Platonem, in homine admittentes, corpus scilicet, animam sensibilem (<{>y;)^>5v) et animam intelle^ualem (ttvbu ixoi), docebant Verbum assumpsisse quidem corpus et animam sensibilem, non autem animam intelle6lualem ; nam Verbum ipsum, ut aiebant, vices tenet mentis in Christo. Ille error damnatus est in Concil. Constantinopol. (381).

975, (D) Jam a saeculo quinto primaria qua^stio fuit quomodo duse naturae, divina scilicet et humana, in Christo uniantur; et h^c de re duo fuerunt errores oppositi, quorum unus, NestorianismuSy affirmabat duas esse personas in Christo, alter, Eutychianismus^ unicam esse naturam; et inter hos duos tertius irrepsit error sub praetextu utrumque conciliandi, Monothelismus; postea, sub nomine Adoptianismi revixit mitigata forma Nestorianismi.

(a) Erraverunt imprimis Nestoriani, qui unionem tantum moralem 3 inter divinam et humanam naturam admittebant, proindeque duas in Christo esse personas 4. Damnati sunt

*Cf. Petav., 1. I, c. 6; Stentrup, th. 8; Alzog, § 114; Schaff, vol. III, § 136; Tixeront, II, p. 94.

3 Cf. Anathematismos de Tribus Capitulis, apud Denz., 213 sq. (172 sq.).

• Cfr. Hefele-Leclercq, Histoire des Conciles^ t. II, § 127 sq. — Ab hoc errore non satis recessit nostris diebus Giinther, juxta quem persona est natura sui conscia; nam ex hoc sequitur duas in Christo esse personas, ciim duplex in eo sit natura sui conscia; et revera ejus discipuli docuerunt duas esse in eo personas, ita tamen unitas ut persona humana personae Verbi subdatur, et ambae personam compositam efiforment. Quod damnatum est a Pio IX, 15 Jun. 1857 (Denzing., n. 1509). Cfr. Knoot, Anthon Giinther, 1881; Stentrup, th. 15.

in C. Ephesino (431), ubi definitum est unicam in Christo esse personam. Quidam tamen isti haeresi adhaerere non cessarunt et hodie Chaldaicam efformant ecclesiam.

(b) Eiitychiani in oppositum inciderunt errorem ^ ; EutycheSy siquidem, eorum dux, abbas monasterii Constantinop., dum nestorianam haeresim acerrime impugnaret, non solum unam personam, sed etiam unicam in Christo esse naturam docuit : " Confiteor ex duabus naturis fuisse Dominum nostr-um ante unitionem; post unitionem vero^ unam naturam confiteor ". Eutyches ipse non explicavit quomodo ex duabus naturis ante unionem existentibus, unica tantum in Christo maneat; ejus discipuli variis modis illud exph*CcLrunt : alii dicebant humanitatem fuisse absorptam a divinitate, sicut guttula aquai ab oceano absorbetur; ah'i docebant duas naturas fuisse commixtas et in tertiam transmutatas; ahi hanc unionem assimilabant unioni corporis et anim?e2.

Damnati sunt in Conc. Chalcedonensi (451), in quo suscepta et approbata fuit celebris Epistola ^. Leonis ad Flavianum, quae errores Eutychetis reprobabat, statuendo duas esse in Christo naturas. Attamen, eadem haeresis propagata fuit in Oriente, et hodie etiam viget in Armenia, Syria et ^Egypto; ejus asseclae vocantur Monophysitce ([/.ovoq solus, (pvGiq^ natura) aut etiam /acobitce^ quia duc^m agnoscunt quemdam Jacobum^ ignotum Syrum, qui saeculo sexto Eutychianismum renovavit, Hodie plures efformant ecclesias, nempe Jacobitam in Syria, Copticam in ^gypto et ^thiopia, necnon Armenam veterem.

' Cf. Petavius, op. cit., 1. I, c. 13-18; Stentrup, c. III, s. 5, p. 757; Alzog, Church History^ § I20; Schaff, History of the Christian Churchy vol. III, § 140; Hefele-Leclercq, Conciles^ t. II, § 170 sq.

' Vigilius Tapsensis (C. Eutych.^ 1. II, n. 5) sic comparat errores Nestorii et Eutychetis : ' Nestorius duas inducendo naturas, duas putavit esse personas, et ob hoc arbitratus est sacrilego dogmate duos Christos inducere; Eutyches respiciens unam personam, unam censuit esse naturam, et ob hoc humanam ausus est denegare. Et quia est in Christo et naturarum proprietas et personae unio, Nestorius proprietatem attendendo naturarum, a personae excidit unione et duos putavit Christos, unum passibilem, alterum impassibilem esse. Euty ches unam intendendo personam, a naturarum proprieiate descivit et ipsan^ divinitatem asseruit passam *\

(c) Monothelitce ^ quorum au6lor prsecipuus fuit SergiuSy Patriarcha Const. (VII saec), mitigatum Eutychianismum professi sunt, docentes unam esse voluntatem et operatiottem in Christo : volebat siquidem Sergius Catholicos simul et Eutychianos sibi conciliare, dicendo cum primis, duplicem esse in Christo naturam; et cum secundis, unicam esse voluntatem; sed in hoc illogice agebat : cum enim voluntas sit in natur^, tot sunt voluntates quot naturae, ac vicissim si una tantum sit voluntas, una pariter est natura. Damnatus est in Concil. Constantinopol. (680), ubi definitum est duas naturales voluntates, et duas operationes in Christo esse agnoscendas.

(d) Adoptianiy nempe Elipandus archiepiscopus Toletanus et Felix episcopus Urgelitanus, in Hispani^, saec. VIII, distinxerunt inter Verbum seternum, quem dicebant Filium Dei naturalem^ et Filium Mariae, quem adoptivum tantum Dei Filium vocabant. Ex quo logice sequebatur duas in Christo esse personas; ad quem errorem vitandum, filiationem naturae, non personae, falso adscribebant ^.

Damnati sunt in Conc. Ratisbonensi et Francofordiensi. Felix, post multas recantationes, ab Alcuino in public^ disputatione vi6lus, errores suos tandem retra6lavit; Elipandus in haeresi su^ defun6lus est.

976. 2° Moderni errores. (A) Jam ab initio Reformationis, Sociniani^y errores Ebionitarum et priorum Adoptianorum renovantes, docuerunt Christum fuisse quidem divinitus missum^ sed esse tamen merum hominem^ nec vocari posse Filium Dei nisi sensu lato, quia videlicet Deus specialiter habitabat in eo, eumque regebat et inspirabat; fuisse insuper eximium prophetam, virum omnibus virtutibus ornatum, nosque exemplis suis et do6trina redemisse, et, post mortem suam,dignum aDeo judicatum esse qui divinos honores acciperet, ita ut, quamvis sit homo, possit tamen adorari !

^ Petavius, 1. I, c. 19-21; Stentrup, c. III, s. 5; Alzog, § 124; Schaff, vol. IV, § 109; Hefele-Leclerq, Conciles^ § 291 sq.

» Hefele-Leclercq, Concihs, t. III, § 390 sq.; H. Quillet, AdopHotnismg, in Di(fl. de Thiol. ( Vacani), t. I, 403-413.

3 De Socinianis vide Moehler, Symbolik,% 87-89; Alzog, § 341; Schaff ,, Christ and Christianity ^ p. 95 -^? .

(B) Hodierni Unitarii'^, Socinianorum vestigiis inhaerentes, pariter docent Christum esse merum hominem, divinitus missum, eumque fuisse omnium virtutum perfe6lissimum exemplar, et vocari posse Filium Dei, immo divinum homineMy non autem Deum sensu vero et proprio, nec proinde adorandum, sed potius imitandum.

977. (C) Protestantes liberales hodie easdem opiniones profitentur 2, quamvis non explicite Unitariorum se6lae adhaereant. Admittunt quidem Christum seipsum dixisse Filium Dei, sed tantum lato sensu, vel quatenussibi specialem cognitionem Dei ut Patris habuit et aliis tradidit, vel inquantum seipsum putavit Dei vicarium in stabiliendo regno Dei proxime venturo. — Quidam vero, ad mythicas theorias redeuntes, eo usque procedunt ut ipsam Christi existentiam negent3.

(D) ModernistcB, Liberalium errores in Ecclesiam diffundere volentes, primum subobscure, postea aperte docuerunt Christum esse merum hominem, conceptum non ex virgine, sed secundum leges naturae; praedicavisse regnum Dei et quidem duplex, nempe regnum justitiae et caritatis, quod per paenitentiam et interiorem renovationem homines bonae voluntatis ingredi possunt, et insuper proximum adventum regni eschatologici cujus ipse foret rex et judex; nunquam vero affirmavisse se esse Deum aut Filium Dei

^ Cf. R. Schippen*, American Unitm-ian Association Tradlr, Hall*, Orthodoxy and Heresy; Unitarianism : its Origin and History, 1888-89; H. Lyon, A study of the se(fis., p. 163; J. Clarke*, Manual of Unit. belief 1. VII.

• Quod aperte declarat A. Reville*, Histoire du Dogme de la Diviniti de J.-C, ubi (p. 179) scribit vix paucos inveniri etiam inter Orthodoxos Protestantes, qui audeant fidem in Christi divinitatem tradere tanquam conditionem sine qud non christiani spiritiis. Cfr. A.Sabatier*, Esquisse d^une Philosophie de la Religion, p. 193 sq.; Menegoz*, Publications diverses sur lefidiisme; E. Doumergue*, Les itapes du FidHsme; E. Stapfer*, Jesus-Christ dans son ministere. Eosdem errores in Germanicis Universitatibus plerisque vigere constat ex iis quaescripsit Lichtenberger, Encyclop. des Sc. Religieuses, verbo Christologiey vol. III, p. 149 sq.; cfr. A. Harnack, Das Wesen des Christentums, gallice VEssence du Christianisme, 7« Conf,; H. Wendt, Die Lehre Jesu, 1901.

3 Quomodo Liberales progressive ceciderint in rationalismum, pantheismum, mythismum et evolutionismum, erudite declarat L.-Cl. Fillion, Les 4tapes du Rationalismey Paris, Lethielleux, 191 1.

sensu proprio; sed quosdam ex ejus discipulis, eum pro ente divino habuisse et ador^sse, quippe qui in eo mirarentur perfe6lissimam Dei manifestationem; postea vero discipulos ejus hellenicos, theoriis circa Logon et mythologicis conceptibus imbutos, eum tanquam Fih*um Dei ac verum Deum praedicavisse; divinitatem Christi esse proinde dogma e conceptibus judaicis circa Messiam a Graecis Christi discipulis progressive elaboratum^. Seu, aliis verbis, " divinitas Jesu Christi ex Evangeliis non probatur, sed est dogma quod conscientia christiana e notione Messiae deduxit " ^^ elaborando scilicet judaicos conceptus circa Messiam graecarum do6lrinarum ope. Quos errores confutabimus, doctrinam cathoHcam demonstrando.

Tria declarabimus : 1° thesim fundarnentalem de unione hypostaticd; 2° ejus corollaria; 3° ejus cum ratione concordiam.

Art. I. Thesis fundamentalis.

978. Natura divina et natura humana hypostatice unitae fuerunt in unica persona Verbi, ita ut Jesus Christus sit verus Deus et verus homo. De fide est contra Nestorianos, Eutychianos, Unitarios, Liberales et Modernistas, ex C. Chalcedonensi definiente, " unum eumdeinque Christum^ Filium Dominum unigenitum, in duabus naturis inconfuse, immutabiliter^ indivise^ inseparabiliter agnoscendum, nusquam sublatd naturarum differentid propter uni^ tionem^ magisque salvd proprietate utriusque naturcB^ et in unam personam atque subsistentiam concurrente^ non in duas personas partitum atque divisum, sed unum et eumdem Filium unigenitum Deum Verbum, Dominum Jesum Christum ".

Animadvertere licet thesim proponi et definiri sub duph*ci form^, nempe forma abstra6la et magis scientific^ : natura divina et natura humana hypostatice unitce sunt in.

• Ita, inter alios, A. Loisy, VEvangile ei fEglise^ 1902; Autour (Tun petit livre, 1903; Les Evangiles Synoptiques^ 1907-1908; G. Tyrrell, Lex orandit 1903; Through Scylla and Charybdis, 1907; audlores anonymi operis // Programma dei Modernistiy Roma, 1908. Modernismum fusius exposuimus ia Additamentis ad Synopsim theologice, cujus editio altera prodiit an. 1912.

• Proposito 27 damnata in Dec. Lamentabili.

persond Verbi, et forma concreta et, ut ita dicam, populari \ Jesus Christus est verus Deus et verus homo. Jamvero chronologice forma concreta prior invenitur in scriptis N. Testamenti et Patribus apostolicis, forma autem abstradla nonnisi successive elaborata fuit, eliminando errores contrarios.

Ad thesim vero demonstrandam, ostendemus : i° Christum esse vere Deum; 2° eum vere esse hominem et quidem integrum; 3° in eo naturam divinam et naturam humanam uniri seciindum personam.

I. Probatur la pars thesis, nempe Ghristum esse vere Deum^

979- Jani probavimus in Tr. de Verd Religione (n.342 sq.) Christum esse divinum legatum; et in Tr, de Deo Trino (n. 587 sq.) tres esse in Deo personas; hic autem demonstrandum est, praecipue contra Protestantes liberales et ModernistaSy hominem illum qui dicitur Jesus Christus, quique visibilis inter homines versabatur, esse vere Dei Filium in sensu proprio et Verbum incarnatum.

Fatentibus adversariis, Ecclesia catholica, jam a saeculo IV, certe hoc dogma docuit tanquam ab ipso Christo et Apostolis traditum : quod, juxta principia in Tr. de Ecclesid statuta, est invi6lum veritatis argumentum. Expedit tamen, ad confutandos adversarios 2, direHe divi-

^ De divinitate Christi legi possunt : Maranus, de Divinitate Christi; Perrone, de D. N. Jesu Chrisii divinitate; Nicolas, La Divinit^ de N. S. lisus- Christ, anglice Divinity ofjesus Christ; Freppel, Confdrences sur la divinitd de J.-C.y anglice redditum Discourses on the dtvinity of J X.; Lacordaire, fisus-Christ; Liddon^, Divinity of Christ; P. Schaff*, The person of Christ : the perfedlion of his humanity viewed as a proof of his divinity; H. BushnelP, Nature andthe Supernatural, ch. X, The Charadter of Jesus forbids his possible classification with men; Bou^aud, op. cit. , 3® p., Conclusions logiques de la Vie de J. -C. , anglice redditum Aft Argument for the Divinity of f. - C; Card. Capecelatro, Errori del Renan nella vita di Gesu^ Tournai, 1887; Stevens*, The teaching of fesus, New York, 1902; M. Lepin, y/ywi- Messie et Fils de Dieu^ 1906; P. Batiffol, Denseignement de Jisus, Paris, 1905; Couget, La divinitd de Jesus-Christ, Paris, 1906; M. J. Mailhet, yi?W Fils de Dieu, Paris, Roger. 1906; W. Sanday*, Son of God^ in Hastings Di<fl. of the Bible^ t. V, p. 570-579. — Multum etiam profuerunt notae quas benigne ad nos misil A. Vieban, in Seminario Baltimorensi professor.

^ Quo melius intelligatur argumentum, sciendum est adversarios ita explicare evolutionem hujus dogmatis. 1° Juxta quosdam, praesertim Liberales^ hujus nitatem Christi probare : 1° ex testimonio ipsius Christi in Synopticis Evangeliis ; 2° ex fide apostoliccB Ecclesice; 3° ex do6lrina 6*. Pauli; 4° ex do6lrin^ S. Joannis.

1° Testimonium Christi de sua divinitate in Synopticis ^ Ad manifestandam suam divinitatem, Jesus, Judaeorum menti se accommodare volens, non poterat ab initio aperte declarare se esse Deum, sed pedetentim, verbis et operibus, sibi vindicavit nomina e.t munera quae nonnisi Deo competunt.

Pauca praenotamus de baptismo Christi, quo incipit ejus ministerium. Vox delapsa de caelo super Christum in Jordane : " Hic est Filius meus dile6lus in quo mihi complacui " 2^ non eo sensu accipienda est quod Jesus sit merus homo, qui erga populum munere messianico fungatur, sed aliquid omnino transcendens significat. Comparata enim hac visione inaugurali ministerii Jesu cum visionibus quibus Moyses et Prophetae missionem suam a Deo acceperunt, patet multo altioris ordinis esse dignitatem Jesu quam fuerat dignitas Moysis et Prophetarum. Ex una parte, homines imbecilles etpeccatores pavent ante faciem Dei, et Deus purificat quos legatos et ministros suos efficit ^. Ex altera parte, Jesus, a quo ipse Baptista baptizari deberet.

evolutionis praecipua stadia hsec sunt : d) In adlibus Apostolorum et Synopticis Christus est Dei legatus, Messias, sed nihil amplius; h) Paulus Christi praeexistentiam, non autem divinitatem docet; c) In quarto Evangelio Christus vocatur Deus, attamen inferior est Deo; d) In traditione Christus paulatim aeternus et Deo sequalis agnoscitur. 2° Alii vero, praesertim recentiores, v. g., Loisy, Harnack, non negant doiflrinam nostram inveniri apud" Paulum, et in verbis quae in Evangeliis Christo tribuuntur; sed contendunt Paulum errasse, et postea Evangelistas, sub influxu Paulinse prsedicationis, falso suam fidem Ipsi Christo adscripsisse.

^ Ut valeat argumentum ex testimonio Christi desumptum, tria probanda sunt : l) verba quae in Evangelio Christo tribuuntur sunt revera verba Christi; 2) In his verbis Christus se esse Deum affirmat; 3) Christi affirmatio verax est« Porro, ex genuinitate et historicitate Evangeliorum (TV. de Verd Relig., n. 287- 339), necnon ex eorum inspiratione {Tr. de Fontibus Rev.^ n. 1016-1027), primum jam sufficienter constat. Tertium vero jam probatum est (7>. de Verd Relig. , n. 352-362) nec ab adversariis negatur. Secundum ergo tantum remanet probandum, sciiicet Christum revera se Deum declaravisse.

^ Matt.y III, 17; cf. Marc, I, ii; Luc, III, 22. Idem dicendum est de voce in transfiguratione audita Mait., XVII, 5; Marc, IX, 6; Luc, IX, 35; U Petr., I, 17.

nulla indig-et purificatione^ Spiritu san6lo repletur, Filiusque Dei declaratur, tanto melior prophetis effe6lus, quanto differentius prse illis nomen hereditavit. Cum igitur tanta sit hujus vocis Filius Dei praestantia, remanet ut plenanx ejus significationem quaeramus ex verbis et operibus Domini.

(A) Christus ^ omnibus hominibus Angelisque superiorem se facit. Major est Salomone et Jona 3 ; Davide, qui Eura vocat Dominum suum4; Moyse et Elia, ut patet ex Transfigurationis narratione 5 ; ipso Joanne, quo inter natos mu lierum non surrexit major^ Major est Angelis, quos ipse vocat Angelos suos7, qui ei ministrant^, quos in die judicii Ipse jubebit congregare ele6los suos a quatuor ventis 9 et malos separare de medio justorum ^°.

Quis vero, praeter Deum, hanc supra omnes creaturas pra^eminentiam sibi legitime vindicare possit ?

980. (B) Christus sibi \xt propria vindicat munera et auctoritatem^ quae nullus legatus divinus sibi unquam arrogavit, et quae in Veteri Testamento soli Deo, scilicet Yawheh, competebant.

(a) Proprio nomine miracula facit, sanando aegros vel obsessos a daemone, suscitando mortuos, elementis imperando". Virtus (ic illo exit et sanat omnes. Non indiget

• Cf. M. Lepin,y(?W Messie et Fils de Dieu cfapres les Evangiles synoptiquesy 3*ed., Paris, Letouzey, 1906, c. IV, p. 219-338; J. Lebreton, Les origines du Dogme de la Trinit^, Paris, Beauchesne, 1910, p. 216-251; J. Pressoir, La diviniti de J4sus- Christ d^aprh les Ev» Synoptiques^ in Rev. prat, ApoL, t. XI, p. 434sq.

• Matt., XI, i-ii; Marc, I, 7; Luc, VII, 26, 28. " De passages tires exclusivement des synoptiques... il ressort nettement que Jesus a conscience d'etre plus que simplement un homme ". P. Wernle*, Die Anfdnge unserer Religion, 1901, p. 23-25.

«Cf. Matt., IV, 11; XXVI, 53; Marc, I, 13; VIII, 38; XIII, 32; Luc^ IX, 26. 9 Matt., XXIV, 31; Marc, XIII, 27 sq. ^° Matt., XIII, 49. " Marc^ V, 30; Luc^ VI. IQ.

nisi uno verbo ad haec patranda ^ : et ideo miranturturbae^. Haec autem potestas miracula patrandi ei tam propria est ut eam aliis communicets, et de fa6lo in nomine Jesu Christi apostoli miracula operati sunt4.

(b) Docet ut Deus, id est, proprio nomine et suprema auctoritate. Philosophi suas opiniones argumentis probare conantur; prophetae et Apostoli nomine Dei docent " Haec dicit Dominus ". Christus autem proprio nomine loquitur " Ego autem dico vobis... Unus est Magister vester Christus... Caelum et terra transibunt, verba autem mea non praeteribunt "5. Haec autem au6loritas eo magis mira videtur quod aliunde legem ut divinam agnoscit, a qua iota unum aut unum apicem auferri non vult, et tamen eam interpretatur et complet quasi ipse legislator fuisset. Quod speciatim apparet quoad legem sabbati : nam sabbati dominum se dicit^, et probat miraculis7, ideoque sabbato spicas vellere discipulos sinit^.

(c) Peccata dimittit au6loritate proprid^ tanquam contra se commissa, et propter amorem sibi praestitum. Scandalizatis pharisaeis quod peccata remitteret, — nam " Quis potest dimittere peccata nisi solus Deus } " — probat potestatem hanc sibi competere, sanando paralyticum9. In parabola duorum debitorum^Q supponit peccatricem sibi per peccatum esse debitricem, et prosequitur : " Remittuntur ei peccata multa, quoniam dilexit multum ". Porro ex contextu patet, hanc peccatricem amorem exhibuisse erga Jesum. Patet ergo peccatum quod alibi exhibetur ut debitum erga Demn, v. g., in oratione dominica, esse simul debitum erga Jesum^ et propter amorem erga Jesum remitti^^*

' Marc, I, 25; V, 41; IV, 39; Matt., VIII, 27; Luc, IV, 35; VIII, 54, 55. ^ Marc, I, 27; II, 12; IV, 40; LuCy IV, 36; V, 25, 56; VIII, 25; Matt., IX, 8; VIII, 27.

5 Luc, VI, 40; Mati., V, 22 sq.; XXII, ^^y^ XXIII, 8, lO. « Marc, II, 28; Matt., XII, 8; Luc, VI, 5.

7 Marc, III, 1-6; Matt., XII, 9-14; Luc, VI, 6-1 1. ^ Marc, II, 23; Matt., XII, i; Luc, VI, i. 9 Marc, II, 3-13; Matt. IX, i-8; LuCf V, 17-26. ^^Luc.Yll, 36-50. "Cf. Lebreton, op. cit.^ p. 236.

DE UNIOJNE HYPOSTATIGA. 625

Insuper hanc potestatem dimittendi peccata Apostolis confert : " Quaecumque solveritis super terram, erit solutum et in cselis " ^.

(d) Fidem et amorem erga seipsum requirit ut conditiones salutis : " Omnis qui confitebitur me coram hominibus, confitebor et Ego eum coram Patre meo... Qui autem negaverit me coram hominibus, negabo et Ego eum coram Patre meo... Qui amat patrem aut matrem plus quam me, non est me dignus, et qui amat filium aut filiam super Me non est Me dignus"^.

(e) Promittit discipulis perpetuam prcesentiam et assisten- tiam : " Ecce Ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi... Ubi sunt duo vel tres congre- gati in nomine meo, ibi sum in medio eorum... Venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et Ego reficiam vos"3.

(f) Pro operibus propter Ipsum fa6lis seternam promittit beatitudinem : " Quisquis enim potum dederit vobis, calicem aquai in nomine meo, quia Christi estis, amen dico vobis non perdet mercedem suam... Omnis qui reliquerit domum vel fratres aut sorores, aut patrem aut matrem, aut uxorem... propter nomen meum, centuplum accipiet et vitam aeternam possidebit... Qui perdiderit animam suam propter me, inveniet e^m... Beati estis cum maledixerint vobis et persecuti vos fuerint... prppter me... merces vestra copiosa est in caelis "'^.

(g) In prophetiS. de ultimo judicio, seipsum ut judicem supremum exhibet : ab Ipso homines aeterna praemia obtinebunt vel aeternis suppliciis punientur, prout erga Ipsum, in

^ Matt., X, 32-38; XVI, 24-25; Marc, X, 29-30; VIII, 34-35; Luc, IX, 23-24; XIV, 26-31; XVIII, 29-30. *' Dans une bouche si humble des paroles si hautes ^taierit bien mysterieuses; sans doute la plupart de ses auditeurs ne voyaient Ik que des revendications messianiques, mais ils devaient avouer aussi que ce prophete ou ce Messie, s'il Tetait en effet, revendiquait sur les ames un empire etrange, exigeant non seulement pour sa cause, mais pour lui-meme, un devouement absolu, un amour sans partage, que nul homme n'a le droit de requerir, et que la tradition messianique de l'epoque ne songeait point ^ reclamer pour son Messie". Lebreton, op. cit.^ p. 226.

person^ discipulorum, officia caritatis impleverint vel neglexerint. " Venite benedi6li Patris mei... esurivi enim et dedistis mihi manducare... Quamdiu haec fecistis uni ex his fratribus meis minimis, mihi fecistis... Discedite a me, maledi6li, in ignem aeternum... esurivi enim et non dedistis mihi manducare... Quamdiu non fecistis uni de minoribus his, nec mihi fecistis " ^.

981. (C) Christus seipsum vocat^vocarique permittit sensu stri6lo Filiuni Dei. Certum est Jesum se dixisse Christum seu Messiam, id est, legatum divinum quo regnum Dei ins- [itueretur^; sed insuper seipsum saepe vocat Filium Dei.

Verum est in sacris litteris tum Veteris tum Novi Testamenti Filiationem divinam sensu analogico et participato saepe creaturis tribui, v. g., angelis 3, propter eorum relationes (originis, dependentiae vel affe6lus) cum Deo; hominibus justis"*, magistratibus ^ et speciatim populo Dei ^ ejusque regi7; — verum est etiam plerosque eorum qui in Evangelio dicuntur appellasse Jesum Filium Dei totam vim hujus appellationis non perspexisse, immo probabilius multi hoc nomine nihil significare volebant nisi eximiam ejus san6litatem vel dignitatem messianicam ^. Sed ex multis textibus Evangelii constat Jesum seipsum vocasse Filium Dei sensu tam speciaH ut ex hoc nomine non temere inferri possit ejus divinitas.

(a) Discipulos omnes orare docet " Pater noster ", ipse autem nunquam his verbis orat, semper vero dicit " Pater",

^ Matt., XXV, 34-46. *' D'apres la conception re^ue communement dans le judaisme, le jugement appartient ^ Dieu; le Messie n'apparait jamais comme juge, sauf dans le livre des paraboles d'Henoch, ou encore il n'a pas a exercer seul le jugement universel; partout ailleurs, Dieu est le juge, il se reserve ce droit jalousement : de meme qu'il a cree seul et non par un autre, ainsi il jugera seul et non par un autre. Dans ces conditions, il est tres remarquable que TEvan^ile attribue le jugement au Christ ". Lebreton, op. cit., p. 238-239.

« Matt., XII, 28; XI, 3-5; XVI, 16; XXI, 9; XXVI, 63; Luc, IV, 18-19; VII, 19-21; IX, 20; XI, 20; XIX, 38; XXII, 69; Marc, VIII, 29; XI, loj XIV, 61.

DE UNIONE HYPOSrATICA. 627

De Deo loquens, Ejusque relationibus ad ipsum et ad discipulos, nunquam dicit Pater noster, sed Pater meus et Pater vester ^. Ejus igitur filiatio ejusdem generis non est ac aliorum hominum. Homines fiunt filii Dei, ipse vero est Filius Dei 2.

(b) In confessione Petri^ refertur Christum venisse in partes Csesareae Philippi, ibique interrogasse discipulos suos: " Quem dicunt homines esse Filium Hominis? At illi dixerunt : Alii Joannem Baptistam, alii autem Eliam, ahi vero Jeremiam aut unum ex prophetis. Dixit illis Jesus : Quem me esse dicitis? Respondens Simon Petrus dixit : Tu es Christus Filius Dei vivi {Matt.), Tu es Christus {Marc), Christum Dei {Luc.) ". Hanc confessionem Christus approbavit et divinae revelationi attribuit. Deinde prsecepit discipulis : " Ut nemini dicerent quia ipse esset Jesus Christus " (Matt.). Petrum hic confessum fuisse Christi messianitatem nemo negare potest;num vero ejus divinam naturam agnoverit, non ad eo liquet ; sed ex solemni approbationeDomini merito infertur hic non agi tantum de messianitate, quam satis facile discipuli admittebant, sed de transcendentali qudMtSite, ad quam agnoscendam specialis requirebatur revelatio.

(c) Coram judicibus, Christus se dicit Filium Dei sensu proprio. Quando coram Synedrio comparuit, falsi testes addu6li sunt ut testimonium contra ipsum ferrent, sed cum ex ipsorum testimonio nihil probari posset, princeps sacerdotum ait illi : " Adjuro te per Deum vivum, ut dicas nobis si tu es Christus, Filius DeV\ Dicit illi Jesus : " Tu dixisti " 4 ; et propter hanc confessionem, reus blasphemiae et proinde mortis judicatus est. Atqui haec verba intelligi debent de filiatione vera et proprie di(5la; non licebat enim aliquem judicare reum mortis eo quod dixerat se esse

' Matt., VI, 9, 32; X, 33; XI, 25-27; XII, 50; XV, 13; XVI, 17, 27 XVIII, 19, 35; XX, 23; XXV, 34; XXVI, 29, 39, 42, 53; XXVIII, 19; Marc.,V\, 38; XIV, 36; Liic.,\, 49; IX, 26; X, 21-22; XII, 32; XXIJ, 29, 42; XXIII, 46; XXIV, 49.

= Matt., V, 44-45; III, 17; XVII, 5; Marc, I, ii; IX, 6; Luc, III, 22; IX, 35. Cf. Matt., XI. 25; XVI, 15; XXVI, 63; Luc, X, 22; XXII, 70; Marc, XIV, 61.

3 Matt., XVI, 13-20; Marc, VIII, 27-30; Luc, IX, 18-21. * Matt., XXVI, 63-66; Marc, XIV, 61.

filium Dei adoptivum, cum omnes saTi6li sint filii Dei in hoc sensu; aut prophetam, aut Messiam, cum nulla lex hanc assertionem prohiberet sub pcena mortis; ergo Judaei intellexerunt Christum se ipsum declarare Filium Dei in sensu proprio, quod ex contextu etiam patet, nam dicunt Jesum esse reum mortis, quia blaspheinabat. Blasphemia autem qu3e juxta legem morte punienda erat, ea erat qua homo se dicebat Deum ^. Christus autem contra hanc interpretationem minime reclamavit, sed e contra Hbenter mortem accepit ut proprio sanguine testimonium suum firmaret; ergo Christus coram judicibus se esse Deum pubHce confessus est

(d) In parabol^ de perfidis vinitoribus ^, Deus pingitur sub imagine patrisfamiH*as qui, vinea agricoHs locata, ad eos variis temporibus mittit servos ut fru6lum accipiant. Servi contumeHis afficiuntur, vel etiam occiduntur. Denique paterfamiHas mittit filium suum unicum, qui pariter occiditur. Evidens est in hac parabola servos significare prophetas, fiHum autem esse Christum. Inter ipsum ergo et Dei nuntios variis temporibus a Deo missos, eadem est differentia quae inter servos et fiHum unicum existit.

(e) Inter nostra argumenta praeeminet textus de mutud cognitione inter Patrem et FiHum 3 : " Nemo novit FiHum nisi Pater, neque Patrem quis novit nisi FiHus et cui voluerit FiHus revelare... Nemo scit quis sit FiHus, nisi Pater, et quis sit Pater nisi FiHus ". Hlc declaratur relatio sequaHtatis inter Patrem et FiHum : Pater taHs est ut a FiHo solo cognosci possit ; et pariter adeo magnus est FiHus ut a solo Patre, id est, ab ente infinito cognosci possit. Nec dicatur 4 Christum se declarare fiHum Dei, quatenus specialem cognitionem Dei ut patris ipse habet et aHis tradere debet. Si enim FiHus est FiHus, quia cognoscit Patrem, Pater est Pater seu Deus est Deus, quia cognoscit FiHum seu Christum, quod plane absurdum est. Hinc taHs interpretatio rejicitur, non solum ab omnibus cathoHcis sed

' Levit., JXXIV, i6; Deut., XIII, 5. Cljoa., X, 33. • ^» Matt., XXI, 33-44; Marc, XII, 1-9; Luc, XX, 9-16. 3 Matt., Xr, 27; Luc, X, 22. * Harnack, Das IVesen des Christentums ^ VII.

etiam a plerisque rationalistis. Hi tamen vim argumenti evadere conantur negando, ut mos est, textum esse ge»nuinum ^.

(f ) Ante ascensionem, Christus apostolis dedit missionem docendi omnes gentes easque baptizandi " in nomine Patris^ et Filii, et Spiritils San6li'\ Inde sic : baptizari in nomine seu potius in nomen y iwKta wim graeci textus, est " consecrari et devoveri alicui ut objedlo cultus..; atqui nec debent, nec possunt homines cuiquam ita consecrari et devoveri, nisi soli Deo " ^. Prseterea Patrem esse Deum nullus est qui neget; atqui in textu Filius juxta Patrem seipsum ponit ut (Bqualem, pari scilicet jure honorandum. Argumentum valet quocumque modo textus intelligitur. Sunt enim qui dicunt baptizare in nomine significare nomen Patris, Filii, Spiritus San6li in baptizando pronuntiare; quidam autem haec verba intelligunt de potestate ministri, quatenus agit aucloritate Patris, Fih'i, Spiritus San6li. — Vim argumenti ut effugiant, rationah*stae negant haec verba fuisse a Christo historico prolata : quod supra confutatum est, n. 590, not. 4.

Re6le igitur damnata est propositio : " In omnibus textibus evangeHcis nomen FiHus Dei aequivalet tantum nomini Messias, minime significat Christum esse verum et naturalem Dei FiHum " 3.

982. Conclusio. Etiam in Synopticis EvangeHis Christus aequivalenter docet se esse Deum : a) seipsum ponendo supra omnem creaturam, b) sibi vindicando munera et potestates quae soHus Dei sunt, c) assumendo titulum FiHum Dei sensu proprio et stri6i;o. Exinde apparet merito damnatas fuisse propositiones : " Divinitas J. C. ex EvangeHis non probatur; sed est dogma quod conscientia christiana e notione Messiae deduxit 4. Do6lrina de Christo quam tradunt Paulus, Joannes, conciHa Nic, Ephes., Chalced., non est ea quam Jesus docuit, sed quam de Jesu concepit conscientia christiana " 5.

2*» FlDES ApOSTOLIC^ EcCLESIiE DE DIVINITATE ChRISTI '.

983. In sermonibus ad Judceos et ad Gentiles^ Apostoli Christum praedicant ut " virum san6lum et justum... approbatum a Deo", ut prophetam a Moyse praenuntiatum, ut Messiam a Judaeis quidem occisum, sed a Deo resuscitatum et exaltatum ^. Perperam autem ex illis textibus rationalistae inferunt in prima praedicatione evangelii Apostolos Christi divinam naturam ignorasse. Nam probanda erat divina Christi missio antequam de ejus divinitate aperte diceretur. Insuper etiam in hac apologetica praedicatione, ultra judaicum messianismum progrediuntur apostoli : Christum enim perhibent ut Davide majorems, mortuorum ac vivorum judicem4, au6lorem vitaeS, angularem lapidem^, necessarium ac universalem mediatorem7, et Dominum omnium ^. Ejus est Spiritum San6lum mittere 9, et tantum est nomen ejus ut ejusdem sola invocatio miracula operetur 10, et in nullo alio possit esse salus ^^.

Quando vero de Christo inter christianos ipsos agitur, non obscur^ ejus divinitas supponitur. Omnia corda noscit'^^ j discipulis apparet, non tantum ad probandam suam resurrectionem, sed ad eos confortandos, quemadmodum promiserat^s. Gratia dicitur nunc gratia Dei, nunc gratia Christi ^4 ; Christo "omnes prophetae testimonium perhibent, remissio-

• J. Lebreton, op. cit., p. 260-283; E. Mangenot, yif^wi- Messit et Ftls de Dieu d^apris les Actes des Apotres^ in Rev. de Vlnst. cath. de Paris^ 1907, p. 405 sq.

*° Act.^ III, 1-16. Claudus ex utero matris eleemosynam a Petro expe(5lans, hsec verba audit : " Argentum et aurum non est mihi; quod autem habeo hoc tibi do. In nomine J. C. Nazareni surge et ambula"; ... " Et exsiliens stetit et ambulavit ". — Paralyticus ab annis octo jacens in grabato eodem modo sanatur dicente Petro : " Sanat te Dominus Jesus Christus " ... *' Et continuo surrexit" (IX, 33-35).

" Act., IV, 12 : " Non est in alio aliquo salus; nec enim aliud nomen est sub caelo datum hominibus in quo oporteat nos salvos fieri ".

DE UNIONE HYPOSTATIGA. 63l nem peccatorum accipere per nomen ejus, omnes qui credunt in eum " ^ Christiani baptizantur in nomine Jesu ^. Apostolorum missio est portare nomen ejus coram gentibus, ipsique testimonium perhibere3; multa illos oportet pro ejus nomine pati4; parati sunt non sokim alligari sed et mori propter nomen Domini JesuS; immo gaudent " quoniam digni habiti sunt pro nomine Jesu contumeliam pati " ^. S. Stephanus moriens videt *' caelos apertos et Jesum stantem a dextris Dei " ; Jesum eisdem fere verbis orat quibus in cruce Jesus Patrem oraverat : " Domine Jesu, suscipe spiritum meum... Domine ne statuas illis hoc peccatum" 7.

Hanc vero invocationem Domini Jesu frequentem fuisse apud primos christianos, multi alii textus probant^. Immo, in ejus honorem, hymni liturgici passim inveniuntur9, nomen ejus in doxologiis inseritur ^Q, saepissime cum Deo Patre conjungitur ", et nomine 6 xOpio; (Dominus), sensu omnino singulari,quo Deo aequiparatur,ordinarie appellatur ^^^immo aliquando dicitur Deus ^3.

Ex his omnibus patet primos evangelii prsedicatores et auditores Christo tribuisse titulos et munera qua^ non de creatura uUa sed de solo Deo dici possunt.

3° Testimonium S. Pauli de Divinitate Christi »*.