Nn. 142–192

30 Semi-rationalistce dicuntur quidam catholici theologi qui, cum praefatos errores confutare vellent, plus aequo tamen rationis munus extulerunt in rebus fidei.

la Foi, 1904: Snell, Essai sur lafoi dans le Catholicisme et dans le Protestanttsmey Paris, Tequi, 191 1, p. 30-99.

' Ita Melanchton, Lutheri discipulus, de fide scribit (Loc. theol.^ p. 93) : ** Habes in quam partem fidei nomen usurpet Scriptura, nempe pro eo quod €st fidere gratuiia Dei misericordia, sine ullo operum nostrorum, sive bonorum sive malorum, respecflu : quia de Christi plenitudine omnes accipimus. " — Fusius Calvinus, Instit., 1. III, c. 2, § 7; '* Nunc justa fidei definitio nobis constabit si dicamusesse divinie erga nos benevolentise firmam certamque cognitionem, quae gratuitse in Christo promissionis veritate fundata, per Spiritum sandlum et revelatur mentibus nostris et cordibus designatur. "

Horum antesignanus, Hermesius nempe, fidem excogitavit inere intelle^ualeniy asserendo rationem pra6licam unicum esse medium quo homo assequi possit supernaturalium veritatum cognitionem. Quare duplicem distinguebat fidem : fidem cognitionis et fidem cordis : prior consistit in consensu necessario qui naturaliter inducitur per argumenta mere rationalia pro veritatibus religionis christianse, et in necessarii persuasione de veritate demonstrata; posterior, quse per caritatem operatur, ideoque adjuvante gratia^ plenam et liberam supponit submissionem veritatibus revelatis plenumque hominis obsequium divinse au(5loritati. Unde, juxta ipsum, assensus intelledlualis veritatibuS revelatis datus, gratise tribui non debebat. Quem errorem renovarunt Gunther et Froscham' mer^ docendo ratione rite excuha percipi, intelhgi et demonstrari posse veritates fidei, etiam mysteria, quaha sunt Trinitas et Incarnatio. Ita, juxta eos, fides cognitionis non vere a scientia distinguitur, sed est assensus rationahs qui sine grati^ et hbero voluntatis imperio praeberi valeat^ Istos errores, jam a Gregorio XVI et Pio IX reprobatos, damnavit Vaticanum'' : "Si quis dixerit in revelatione divin^ nuUa vere et proprie di6ta mysteria contineri, sed universa fidei dogmata posse per rationem rite excuham e naturahbus principiis intehigi et demonstrari, anathema sit. "

40 Inter hodiernos Protestantes^ diversae sunt omnino fidei notiones apud mysticos, orthodoxos et liberales.

(a) Mystici, ut Methodistae, Baptistse ahaeque hujusmodi sedtae, lutheranam fiduciam nimis extohentes, docent fidem esse vividum religionis sensum qwo sensibiliter experimur nos a Christo esse justificatos; ideoque in coetibus suis hanc sensibilem fiduciam hymnis, praedicationibus, suggestione excitare conantur^.

(b) Orthodoxi, quales sunt Anghcani, Presbyteriani ahique, contendunt fidem primario quidem in fiduci^ consistere, sed secundario in assentiendo quibusdam veritatibus revelatis, iis praesertim quse in authenticis symbohs continentur. — In hoc autem non sibi cohserent : si enim privatum judicium pro fundamentah principio habent, qusenam audtoritas hujusmodi symbola definiet atque ahis credenda imponet?

^ De Hermesianismo et Guntherianismo videre est J. M. Vacant, Etudes th^ologigues sur les Constit. du C. du Vatican^ Paris, 1895, t. I, n. 101-107; G. Goyau, VAllemagne religieuse^ Le Catholicisme, 1905, t. II, p. 6-i2j

^ Denz. Bann., 1816 (1663); 1618 sq. (1486 sq.); 1634 sq. (1496 sq.); 1655 sq. (1509 sq.); 1666 sq. (1524 sq.)

3 J. Rogfues de Fursac*, Un Mouvement mystiquo contemporain, Paris, Alcan, 1907; W. James*, Varieties ofreligious experience, gallice redditum ab Abauzit, Vexp^rience religieuse^ Paris, Alcan, 1906; cujus criticam synopsim tradit D. Sabatier in Annales de Phil. chrit.^ Juin, Sept. 1908, pp. 225, 593,

(c) Quam difficultatem percipiunt et urgent Liberales^ ideoque asserunt fidem minime esse assensum veritatibus revelatis datum, sed acSlum fiduciae et amoris quo Deum tanquam Patrem amplecSlimur eique intime conjungimur; eamque nasci in anima ex intimo conta6tu cum ente divino, et manifestari emotionibus reverentiae, timoris, adorationis atque amoris, quae postea sub forma intellectualis conceptiis exprimuntur; intelledluales vero conceptus perpetuo mutabiles esse, nec ad salutem requiri \ — Inter eos, nonnuUi hodie Dei personalis existentiam non agnoscunt, sed nomine Dei seu potius diviniy quidquid veri, pulchri et boni est, intelligunt, et ita in pantheismum prolabuntur.

50 Modernistce^ Liberalium vestigiis inhaerentes, profitentur fidem, " quae initium est ac fundamentum cujusvis religionis, in sensu quodam intimo coUocari debere, qui ex indigentid divini oriatur. " Haec porro divini indigentia latet primo infra conscientiam seu in subconscientid, postea, praevertente mentis judicio, peculiarem quemdam commovet sensum quem religiosum appeliant : hic autem sensus divinam ipsam realitatem tanquam obje6lum suique causam intimam in se irhplicatam habet, atque hominem quodammodo cum Deo conjungit. Revelatio itaque nihil aliud est nisi a6lio quaedam alicujus entis divini in nobis; fides vero nil nisi conscientia hujus a6lionis. Dogmata autem sunt *'interpretatio quaedam fa6lorum religiosorum quam humana mens laborioso conatu sibi comparavit"^

Ex hoc sensu religioso ortae sunt omnes rehgiones, etiam christiana : haec siquidem in conscientia Christi, eie^lissimse naturse

^ Ita, inter alios, A. Sabatier, cujus theoriam exposuimus in Synopsi TheoL Fund., p. 702. Ita etiam Menegoz*, Publications diverses sur le fidHsvie^ Paris, Fischbacher, 1909, t. I. p. 83 : '* Croire au Ressuscite sans l'avoir vu, voila rideal de la foi chretienne. Mais celui dont la foi ne saurait atteindre a cette perfe^lion et dont l'esprit est travaille par des doutes, c'est une grande consolation de savoir que ces doutes ne Texcluent pas du royaume de Dieu, pourvu qu'il soit un vrai disciple de Jesus-Christ et qu'il serve son Maitre avec ramour et le devouement d'un Thomas." Immo, juxta eum, salvari potest qui bon^ fide existentiam Christi negat (ibid. , p. 274), aut de Dei existentia dubitat, dummodo Enti divino se totum tradat (ibid., p. 48). Aliis tamen locis (t. I. p. 9, t. II, p. 191) asserit generatim fidem non dari sine aliquo intellectuali assensu.

' Quam fidei notionem expositam et damnatam invenies in Decreto Lamentabili (n. XXII) et Encycl. Pascendi; eam vero esse theoriam a Modernistis propugnalam colligi potest ex iis quae de Modernistarum erroribus exposuimus in Synopsi Theol. Fund., ed. 1910, p. 705 sq. Cf. Denz. Bann., 2001 sq.,

viri, vitali processu iramanentiae nata est. Singuli autem fideles, Christi experientiam in se renovantes, sensu religioso veluti quodam intuitu, Dei realitatem attingunt, eique adhaerendo adtum fidei eliciunt *.

Gaput j.

DE FIDEl ACTQ.

Chm a6lus specificetur ab objeSlo, sive materiali sive praesertim /orma/t, dicemus 1° de fidei obje6lo, ut ita clare innotescat natura fidei; 2° de modo quo producitur fides, seu de psychologi^ fidei; 3° de proprietatibus fidei; 4° de subje^a seu de iis qui credere possunt.

Art. I. De fidei objefto.

Objeftum fidei duplex est : materiale seu id quod creditur, et formale seu motivum propter quod creditur^^» Prius dicitur materiale, quia est veluti materia quam fides attingit; posterius vocatur formale^ quia fidei dat formam specificam, assensum fidei ab aliis distinguendo.

De obje^o formali seu motivo primum agimus, quia obje6lum materiale non attingitur a mente nisi per objectum formale : ita non credimus mysterium Incarnationis; (obje6lum materiale) nisi propter au6loritatem Dei revelantis (obje6lum formale). Postea de obje6lo materiali dicemus.

^ Quorum mentem sic exponit protestans Bonifas*, De la valeur religieuse des do(flrines chriiiennes ^ p. 4-5 : '* La religion n'est pas une connaissance, c'est un sentiment. Cest le sentiment du divin. Et le divin, c'esttout ce qui est bon, tout ce qui est vrai, tout ce qui est beau, c'est la perfedlion, c'est l'ideal, c'est rinfini... Deistes et pantheistes se rencontrent ici sur le meme terrain. '^ Cfr. E. Doumergue, Les Etapes du Fideisme, Paris, Fischbacher, s. d., p. 7-1 1.

J. de Lug^o, disp. I, sect. i, n. i, rem comparatione declarat : si amatur niediciiia/ro//^r sanitatem, medicina est objedlum tnateriale quod amatur, sed sanitas est objedlumy^rwa/^, quia quasi informat et vestit medicinam, quae secundum se non moveret voluntatem. — Non pauci theologi vocant motivum fider objeclum formale quo aut sub quo, et objeclo formali quod designant objectum fidei materiale primarium, nempe Deum, ad quem ceterse veritates revelatae referuntur : quod quidem scitu necessarium est quando veteres theologi leguntur

§ I. DE OBJECTO FORMALI SEU MOTIVO FIDEI-

Assensus fidei, cum sit genus quoddam cognitionis, non est caecus animi motus, sed rationabili innititur niotivo, quod vocatur motivum fider Sedulo autem distinguendum est inter ipsum motivum fidei^ seu rationem propter quam credimus, — et motiva seu signa credibilitatis^ quorum ope judicamus aliquam veritatem esse revelatam proindeque credibilem vel credendam : haec praecedunt quidem a6lum fidei, eique viam parant; motivum autem fidei est essentiale elementum ipsam fidem ingrediens ac specifice determinans. Quia vero haec duo intime conne6luntur, dicemus : i^ de ipso ^notivo fidei; 2° de motivis credibilitatis.

I. De ipso motivo fidei ».

Status quaestionis. Motivum fidei est causa objectiva quae intelle6lum movet ad assentiendum veritatibus revelatis; ideoque distinguitur a causis subje5livis quae nos impellunt et juvant ad credendum, quales sunt gratiae a6luales et habitus fidei, de quibus infra, n. 153.

(A) Jamvero dupliciter alicui veritati assentire possumus^ nempe propter intrinsecam evidentiam, vel propter au6loritatem humanam aut divinam. Si prius, adest scientia; si posterius, habetur fides humana aut divina. Cum autem hic agatur de fide divina, C. Vaticanum aperte definivit, motivum fidei esse au^loritate^n Dei revelantis^ id est ejus infaUibilitatem in cognoscendo et veraciiatem in dicendo^ : " Revelata vera esse credimus non propter intrinsecam rerum veritatem naturali rationis lumine perspe6lam, sed propter aufioritatem ipsius Dei revelantis^ qui nec falli, nec faliere potest." Quae declaratio percellit tum rationalistas (supra, n. 141) tum semi-rationalistas seu Guntherianos

Cf. Suarez, disp. III; Lugo, disp. i; Salmanticenses, De Fide, disp. I, n. 49-80; Kilber, p. I, c. 3, p. 513 sq. ed. Migne; Mazzella, n. 301-353; Scheeben, op. cit., n. 667 sq. ; Bouquillon, op. cit., n. 47 sq.; Vacant, op. cit., n. 560 sq.; Didiot, Morale surnaturelle sp^ciale, Paris, 1897, p. 158 sq.j Billot, De virtutibus infusis, th. 9; Bainvel, op. cit., p. 79-98; Labeyrie, La .^cience de la Foi, 1903, p. 202-218. — ^ Sess. III, cap. 3, supra, n. 105.

'(n. 142); ex hac enim clare colligitur motivum propter quod credimus, non esse intrinsecam rerum evidentiam, sive immediate perceptam, ut fit iii primis principiis, sive mediate, ut fit in conclusionibus a primis principiis logice dedu(?tis; sed au5lorita^m ipsius Dei, qui sive externe sive interne, sive mediate sive immediate nobis revelat veritates •credendas. Assensus autem datus veritatibus a Deo revelatis merito \ozdXm fides, quia qui credit non videt intrinsecam rei evidentiam, sedfidens divinae veracitati, ejus testimonio acquiescit.

Ita fides distinguitur a scientid, quae intrinsecae evidentiae innititur, a visione beatificd, quae divinam essentiam dire6le contemplatur, a cognitione mere historicd^ quae humano testimonio fundatur.

(B) Etiam post C. Vaticanum, quaedam quaestiones inter theologos disputatae manent : (a) utrum revelationis fa6lum sit partiale fidei motivum an tantummodo conditio sine qud non; (b) num propositio veritatis revelatae ab Ecclesia si. partiale motivum fidei; (c) utrum fidei motivum sit eviden tia divini testimonii an au6loritas ipsius testificantis. U« certa ab incertis secernamus, prius thesim catholicam, posterius quaestiones disputatas exponemus.

I. Thesis catholica : Motivum fidei est auctoritas Dei revelantis (seu infallibilitas in cognoscendo et vera-

•citas in dicendo). De fide est ex Vaticano ^ .• " Si quis dixerit, fidem divinam a naturali de Deo et rebus moralibus scientia non distingui, ac propterea ad fidem divinam non requiri, ut revelata veritas propter au6loritatem Dei revelantis credatur; anathema sit. " — Probatur :

1° Script. (A) Ex do6lrina Christi apud Joannem. Dominus de spirituali regeneratione ad Nicodemum loquens, aperte declarat hanc non posse humana ratione intelligi, s^d propter au6loritatem Dei credendam esse, nempe au6loritatem Christi quae eadem est ac au6loritas Dei. Dicit enim Nicodemo : " Amen, amen dico tibi, quia quod scimus loquimur, et quod vidimus testamur"^; quasi dice-

DE KIDEI AGTU. 87 ret : ea quae doceo credere potes, quia ea certissime scio (en infallibilitas in cognoscendo); alibi addit : " Qui me misit verax est, et ego quae audivi ab eo, haec loquor in mundo " ^ (en veracitas in dicendo). Christi autem testimonium idem esse ac Dei, constat ex his et similibus verbis : ** Qui accepit ejiis testimonium, signavit quia Deus verax est^... Et si judico ego, judicium meum verum est, quia solus non sum, sed ego et qui misit me Pater"3. Eamdem do6lrinam Judaeis inculcat, dum affirmat se esse missum a Deo, in quem omnes credere debent, testimonium suum verum esse, quia Pater hujusmodi testimonium ratum habet 4.

(B) Ex do^lrin^ ^. PaulL (a) Hic enim, fidem Abrahae extollens, animadvertit eum Deo credidisse, non obstante apparente impossibilitate rerum quae promittebantur, quia nempe Ei omnino fidebat 5. Jamvero, etsi hic agitur de fide in promissis^ eadem est ratio credendi prcBsentia aut prceterita quae non videntur, videlicet au6loritas dicentis, cui plane fidimus. (b) Insuper dum Paulus Evangelium praedicaret, fidem expostulabat non propter intrinsecam rerum evidentiam, aliudve motivum, sed propter revelationem Christi Jesu ac proinde au6loritatem Dei : " Notum enim vobis facio, fratres, evangelium... neque enim ego ab homine accepi illud, s^d per revelationem Jesu Christi^' ^; et alibi : *' Ergo fides ex auditu, auditus autem per verbum Christi"7. Hinc fideles credebant non propter argumenta intrinseca, vel humanum testimonium, sed propter testimonium ipsius Dei : " Cum accepissetis a nobis verbum auditus Dei, accepistis illud non ut verbum hominum^ sed^ sicut est vere^ verbum Dei " ^.

Hanc vero fidem esse omnino tutam ex eo probant Apostoli quod testimonium Dei majus sit hominum testimonio:" Si testimonium homi^num accipimus, testimonium Dei majus est; quoniam hoc est testimonium Dei, quod majus est, quoniam testificatus est de Filio suo... Qui non credit Filio mendacem facit eum, quia non credit in testimonium quod Deus testificatus est de Filio suo"9.

^Joan., VIII, 26. — ^Joan., III, 33. — ^Joan., VIII, 18. — '>Joan., VIII, 12-59. — Si^<?w., IV, %-2.(>.—^ Galat., ly ii-i2. — 7 /^om.,X, *j. — ^IThess,^ II, 13. — 9 I loan.,^, 9-10.

2° Tradit. Patres saepe duplicem cognitionis modum distinguunt : scientiam quae ratione acquiritur ttfidem quae au6loritate Dei innititur. Quapropter ad fidem excitandam, saepe ad au6loritatem Dei provocant, cui magis quam hominibus plene fidere valeamus. Ita, inter Graecos, 6*. Theophilus Antiochenus sic alloquitur Autolycum, qui mortuorum resurre6lionem credere nolebat ^ : " Sed cur non credis? An ignoras rebus omnibus iidem praeire?... Quis. autem aegrotans sanari potest nisi prius se ipse medico crediderit, aut quam artem quis aut disciplinam ediscere potest, nisi se prius tradiderit et crediderit magistro?... Non vis tu te credere Deo, tot ac tantis pignoribus ab eo acceptis? " — Inter Latinos, S. Ambrosius, loquens de fide in divinitatem Christi divino testimonio manifestata, ait : " Si Deo non credimus, cui credimus? Omnia enim quae credimus, vel visu credimus, vel auditu : visus saepe fallitur, auditus in fide est. An asserentis persona discutitur? Si viri boni dicerent, nefas putaremus non credere : Deus asserit, probat Filius, refugiens sol fatetur, tremens terra testatur"^. Ita etiam ^, Augustinus declarat fidem in genere testimonio inniti, fidem vero christianam testimonio ipsius Dei : " Creduntur ergo illa quae absunt a sensibus nostris, si videtur idoneum quod eis testimonium perhibetur... 3 Caritas quae omnia credit, non omni spiritui credit; ac per hoc omnia quidem credit, sed Deo (credit) "4.

151, 30 Rationi consentaneam esse hanc do6lrinam facile intelligitur. Id enim pro motivo fidei merito habetur per quod efficaciter movemur ad credendum Deo loquenti. Atqui au6loritas Dei nos efficaciter movet ad credendum : nam ejus infallibilitas in cognoscendo prohibet ne fallatur, ejus autem veracitas prohibet ne nos fallat, et sic divina au6loritas omnem formidinem errandi removet. Utrumque autem necessarium est : nam si posset falli, etsi non posset fallere, aut si posset fallere, etsi non posset falli, ejus verbis firmissime assentire non possemus; utroque autem habito,

In Lucam^ 1. IV, n. 71, P. Z., XV, 1634. 3 Epist. CXLVII, 7, P. L., XXXIII, 599.

assensus noster jam firmissimus evadit. Si enim tot veritates ex testimonio hominum accipimus, nonne irrationabilem sese exhibet qui testimonium Dei, validioribus etiam argumentis firmatum, prorsus rejicit?

Corollarium. Rejicienda sunt igitur quorumdam antiquorum systcmata, qui contendebant motivum fidei non in au6loritate Dei ultimo resolvendum esse, sed in attributo divino a quo pendet ejus au6loritas.

(a) Ita Guliehnus Parisiensis (t 1249) asserebat motivum fidei ultimo consistere in supremo Dei doniinio; Cajetanus et Ripalda docebant hujusmodi motivum consistere in summa veritate quam Deus habet in essendo. Quae opiniones cum Vaticano non concordant nec cum redla ratione : ciim enim inquiritur de motivo cur credamus, non est quaestio de ultima ratione ontologica, sed de proxima ratione quse nos moveat ad assentiendum veritatibus revelatis : haec autem non est prima veritas in essendo aut supremum Dei dominium, quibus per se intelle6tualis assensus non innititur; $ed au6loritas Dei qui nec falli nec fallere potest, quge nobis sufficiens motivum credendi praebet, ex jam di6tis. *

(b) Neque admitti potest, cum Bannez, habitu?n Jidei esse simul cum au6loritate Dei partiale motivum fidei, — aut, cum Molina^ fidem ultimo resolvi in gratiam a^ualem quse mentem movet ad credendum. Etenim habitus fidei et gratia actualis concurrunt quidem ad produ6lionem a6i;1is fidei, per modum causce efficientis, sed non quatenus motivum : ad quaestionem cur credamus nemo rationabiliter respondet : quia gratiam credendi habeo (hic enim esset csecus assensus), sed quia Deus, infallibilis veritas, revelavit.
ir. Quaestionesdisputatae. 1° Controvertiturutrum revelatio ipsa sit motivum partiale fidei an tantum conditio sine qud non.

Omnes quidem fatentur fa6lum revelationis esse saltem conditionem sine qu^ non fidei; ad hoc enim ut credamus, non sufficit ut Deus sit infallibilis et verax, sed requiritur ut aliquid revelaverit. Sed dubitatur utrum revelatio sit, simul cum au6l:oritate Dei, partiale motivum fidei, an tantummodo aliquid praesuppositum, quod ex se non moveat intelle6lum ad assentiendum.

(A) Thomistce. plerique, cum Suarez^ Lugo, Mazzella., etc, docent revelationem esse motivum partiale fidei, ita ut a6lus fidei sic enuntiari debeat : " Credo, quia Deus est verax et revelavit.*' Probatur : —

(a) Script. Id enim est motivum partiale fidei quod aeque necessarium est ad credendum ac au6loritas Dei; atqui in textibus supra allatis declaratur fidem fundari non solum super veracitatem Dei, sed etiam supra ejus testimonium, ejus locutionem : "quia quod scimus loquimur, quod vidimus testamur", super divinam revelationem : " per revelationem Jesu Christi ", ac proinde eadem vis tribuitur revelationi ac audloritati divinse.

(b) Vaiicanum, quamvis rem non definiverit, insinuare videtur revelationem esse partiale motivum fidei, dum declarat noscredere propter au^loritatem Dei rei^elantis. Insuper in plerisque catechismis revelatio assignatur ut motivum partiale fidei : Credo, quia tu, infallibilis veritas, has veritates revelasti.

(c) Rat. Illud est partiale motivum fidei quod necessario requiritur ut ratio nostra videat connexionem inter au(Sloritatem Dei et veritatem credendam; atqui talis connexio non apparet nisi per fadlum ipsum revelationis; nam, ut ait Lugo^ " non minus assentio' mysterio Trinitatis, quia Deus revelat, quam quia Deus est prima veritas, nec minus me movet unum quam ahud, sed utrumque se habet per modum duplicis prsemissae formalis vel virtualis ad credendam Trinitatem."

(B) Scotistce^ 2iM.&m. dicunt revelationem esse so\im conditionem sine qud non, ac proinde a6lum fidei ita exprimendum esse : "credo quia Deus, qui revelavit, verax est" ; dicunt enim illudnon esse partiale motivum fidei, quod ex se non movet intelledlum ad assentiendum veritati revelatse; atqui fa(5lum revelationis ex se non movet intelle6lum ad assentiendum, cum sola assertio per se non sit probatio; potest esse enim falsa; ergo. — Respondent Thomistce fa6tum ipsum revelationis ex se quidem non esse sufficiens, seu totale fidei motivum, sed sumptum simul cum veracitate divin^, vere intelledlum movere ad credendum; affirmatio enim alicujus personse veracis certe nos movet ad assentiendum eis quae dicuntur.
Judicium de hdc controversid. Quaestio hujusmodi est magis philoscphica quam theologica. Ratio dissensus ex eo procedit quod theologi non eodem modo intelligunt vocem motivum fidei, Scotistce id tantum vocant motivum quod iii se &. per se continet vim movendi intelle6lum, dum conditionem appellant quidquid assensum trahit per vim aliunde acceptam. Thomistce wqyo motivi nomine designant quidquid movet ad assensum per modum obje6li, undecumque vim habet movendi. Ita quando credimus Christum

Scotus, In IVSent., lib. III, dist. XXXIII, n. 7. Cf. Aureolus, in Prologo, quaest. de Unit. theol., a. 3; Mastrius, Defide^ q. II, n. 56-57.

esse Filium Dei, Scotistae dicunt declarationem Christi : Ego iUrH Filius Dei, esse tantum conditionem, non motivum fidei, quia haec verba possunt a quolibet proferri, etiam ab amente; Thomistae autem fatentur praefata verba materialiter sumpta vim non habere movendi ad assentiendum, sed eadem formaliter sumpta quatenus sunt testimonium Christi qui nec falli nec fallere potest, vere concurrere ad assensum, ideoque partiale esse motivum fidei. Dissensus igitur inter theologos non est circa rem ipsam, sed circa modum loquendi.

2° Quaesitum insuper fuit num propositio veritatis revelatcB, quae fit ab Ecclesia, sit partiale motivum revelatae

' fidei. A^x^2:C\v^x^s'^ox\dX.Michael de Medina^. Negative autem communiter respondent theologi; et merito. (a) Ecclesia enim, veritates revelatas nobis credendas proponendo, eas docet non suo nomine^ sed nomine Dei, et assensum nostrum postulat propter au6loritatem Dei revelantis; ergo au6loritas Ecclesiae non est motivum cur credamus, sed authentica fidei norma qua scimus aliquam veritatem esse credendam. (b) Id non est motivum fidei quod ad ejus ressentiam non pertinet; atqui Ecclesiae propositio ad ejus essentiam non spe6lat : nam patriarchae, prophetae, immo et apostoli veram fidem habuerunt, et quidem eamdem specifice ac nostram, sine propositione Ecclesiae; ergo haec propositio non est absolute necessaria, nec proprie fidei essentiam constituit.

Corollarium. A^us fidei divince elici potest, sine EcclesicB authenticd propositione^ ab eo qui privatim, per seipsum aut per alium, certo novit aHquam veritatem esse revelatam.

Quod quidem statuitur contra paucos au6lores catholicos^, qui incaute hac de re scripserunt, asserentes nullum fidei a6lum elici posse ab eis qui etiam bona fide ad acatho-

' Cf. Brownson, Works, vol. V, Faith not possible without the Church, p. 573; Miiiler, Tke Catk. Dognia : Extra Ecclesiam,..^ p. 80 sq. et aiibi passim. Jam animadvertimus {De Ecclesid, n. 827) hanc opinioriem non solura communi theologorum do^trinae, sed etiam Pii IX declarationibus adversari.

licam se6lam pertinent, quia, juxta ipsos, veritas revelata credi nequit, nisi ab Ecclesia infallibili proponatur. Quod tamen rejiciendum est; nam : —

(a) Ut quis eliciat a6l:um fidei, requiritur et sufficit, juxta C, Vaticanum^ ut assentiat veritatibus revQ\atis propfer aui^oritatem Dei revelantis : atqui, independenter a propositione Ecclesiae, potest quis cognoscere aliquot veritates fuisse a Deo revelatas, et eisdem assentire propter au6loritatem Dei; quamvis enim au6loritas Ecclesiae sit ordinarium et optimum medium, quo certiores fieri possumus de revelatione alicujus veritatis, adsunt alia media, v. g., privatum studium, vel propositio privata, quibus certo constare potest Deum locutum fuisse : siquidem historice constare potest, ex di6lis in Tr. de Verd Relig., Christum esse divinum legatijm, ac proinde quidquid docuit esse verbum Dei, et ut tale credendum; ergo acatholicus, qui in bona fide versatur, elicere potest a6lum fidei divinae.

(b) Si Ecclesiae propositio exigeretur ips^ fidei natur^, nullus a6i:us fidei, etiam primus, fieri posset sine tali propositione; atqui saltem primus a6lus fidei fieri potest et debet sine infallibili propositione Ecclesiae; antequam enim definitiones Ecclesiae accipiamus ut infallibiles, logice necesse est ut fide divin^ credamus, proprio studio, sine ull^ public^ propositione, esse Ecclesiam infallibilem ; secus enim adesset circulus vitiosus.

l6o. 30 Controvertitur etiam inter theologos utrum motivum fidei sit proprie evidentia testimonii divini an auctoritas Dei testificantis. Ad quod intelligendum, sciendum est nos credere posse dupliciter, propter evidentiam testimonii, aut propter dignitatem seu au6loritatem ipsius testificantis : (a) in priori casu, quando nempe evidenter constat, omnibus perpensis, nec errorem nec fallaciam in testimonio obrepsisse, credens non fidit ipsi testificanti, sed evidentiae quam habet de testimonii veritate, prout saepe contingit in fa6lis historicis; (b) in posteriori casu, etsi evidenter constat de testimonii veritate, credens assensum praebet non dire6le propter affulgentem evidentiam hujus testimonii, sed propter dignitatem testificantis et jus quod habet ad docilem mentis assensum; ita puer credit parentibus, et indoc- tus do6lo,.non quia testimonii veracitatem investigavit, sed quia in eo plane confidit : tunc credens assensum praebet fidendo^ quasi in manus alterius assensum suum fiducialiter committendo.

i6i. Jamvero nonnulli theologi, uty. de Lu^o^^ docuerunt fidem nostram esse vere scientificam seu inniti evidentia testimonii divini. Antequam enim credamus, existentiam Dei ejusque veracitatem necnon revelationis fa6lum scientifice investigamus; ideoque a<5lus fidei est discursivus^ seu conclusio hujus aut similis syllogismi : Deus est summe verus; atqui Deus Incarnationem revelavit; ergo Incarnationem credere debeo. In hac opinione, credo quia scio Deum esse veracem et Incarnationem revelavisse.

Multi vero hodie censent fidem nostram esse fidem simplicis au6loritatis, ideoque inniti ipsd au5loritate divind, non autem cognitione hujus au6toritatis. Quocumque modo nobis innotuit divina au6loritas, haec est tanti ponderis ut plenum et filiale obsequium ei praestare debeam : moralis siquidem dignitas Dei, creatoris, suprerni domini ac patris nostri, vim suam non mutuat a mea cognitione, sed independenter ab ea omnino firma subsistit, et plenum obsequium omnino meretur^. Quare statim ac mihi innotescit, sepositis praeviis disquisitionibus de veracitate divina et fa6lo revelationis, fiducialiter, absque ullo discursu^ firmum praebeo assensum : credo quia Deus dixit.

Quam opinionem ut probabiliorem ample6limur. Vide- ,tur enim magis consentanea his verbis Vaticani^ : " Cum homo a Deo tanquam creatore et domino suo totus dependeat, et ratio creata increatae veritati penitus subje6ta sit, plenum revelanti Deo intelle6lus et voluntatis obsequium fide praestare tenemur." Videtur etiam mdigis psychologica : dum enim credimus, nullius syllogistici discursus conscii sumus. Ita etiam melius intelligitur assensum fidei firmiorem esse quam meretur pondus rationum ad assensum impellentium, ut infra exponemus, n. 360.

« Dejide, disp. VII.

Ita prsesertim Billot, De virtutibus infusis^ Prolegom. de fide, § 2, p. 203 sq. cd. 1901; J. V. Bainvel, op. cit., p. 32 sq. ; Pesch, n. 327 sq.; Van Noort, op. cit., n. 300-301.

II. De motivis seu signis credibilitatis ^

Credimus quidem propter aucloritatem Deirevelantis; sed, ut sciamus Deum revelasse, necesse est ut adsint signa quibus dignoscere valeamus aliquam veritatem esse revelatam, qualia sunt miracula, prophetiye, etc, de quibus jam di^lum est in Tr, de Verd Religione. Contendunt autem Protestantes liberales motiva credibilitatis externa nullius aut saltem infimi esse valoris, nec proinde certitudinem praebere, ideoque homines ad fidem moveri sensu quodam religioso, intern^ experienti^ bonorum effe6luum quos christiana religio in corde producit, vel conta6lu cum ente divino. A quibus haud multum x^c^dMnt Modernistcz^ qui dicunt miracula jam praesupponere fidem et homines ad christianismum ampledlendum induci interna experientia^ quia nempe ibi inveniunt optima media ad fovendum sensum religiosum. Contra quos do6lrinam catholicam exponemus de credibilitate revelationis per signa externa^ posteaque expendemus qualem certitudinem praebere debeant motiva credibilitatis ad a6lum fidei eliciendum.

1° De credibilitate revelationis.

Thesis : De fide est revelationem christianam esse certo credibilem, eamque fieri credibilem non sola interna cujusque experientia aut inspiratione privata, sed etiam et praecipue externis signis, praesertim miraculis.

Dicitur : (a) certo credibilem^ non autem '^ evidenter verain\ quia veritas evidenter vera ea est qu?e intrinseca evidentia gaudet, ut prima principia, vel conclusiones ab eis clare dedu6lae; jamvero nostrae fidei mysteria non sunt intrinsece evidentia, sed possunt fieri certo moraliter credibilia.qvidindo scilicet historice certo apparet ea fuisse a Deo revelata^;

Suarez, disp. IV, s. 4-6; Lugo, disp. V; Kilber, ed. Migne, p. 543 sq.; Mazzella, n. 677 sq.; n. 727 sq. ; Bouquillon, n. 58 sq.; Vacant, n. 566 sq.; Bainvel, op. cit., p. 103-121; A. Gardeil, O. P., La cr^dibiliti et P Apologdtiquey Paris, Gabalda, 1908, et in Didl. de Thdol. {Mangenot), t. III, 2201 sq.

" Sedulo igitur distinguenduni est inter assensum fidei^ qui datur propter amfioritatem Dei^ lebus humanae rationi imperviis, et assensura quem praebemus, propter evidentiam historicam^ motivis credibilitatis quae humani investigatione attingi valent.

(b) sed etiam externis signis, quia Deus generatim utitur aliquot signis externis, utpote naturae hominis melius accommodatis {De verd relig,, n. 367), ad manifestandum religionis fa6lum; Vaticanum autem non negat aliquando hominem ad fidem moveri internci experienti^ aut privata revelatione.

Constat ex Ecclesice variis declarationibus. Contra Protestantes qui, reje6lis externis criteriis, unice provocant ad sensum religiosum, ad testimonium spirittls, ad immediatam certitudinem fidei, Vaticanum declaravit : (a) Deum internis auxiliis jungi voluisse externa argumentay praesertim miracula et prophetias, quae sunt revelationis signa certissima : " Ut nihilominus fidei nostrae obsequium rationi consentaneum esset, voluit Deus cum internis Spiritus San6li auxiliis externa jungi revelationis suae argumenta, fa6la scilicet divina, atque imprimis miracula et prophetias, quae divince revelationis signa sunt certissima" \ (b) solam internam cujusque experientiam aut inspirationem non suf-

'ficere : " Si quis dixerit revelationem divinam externis signis credibilem fieri non posse, ideoque sola intern^ cujusque experienti^ aut inspiratione privat^ homines ad fidem moveri debere, A. S. ^ ".

Probatur : (A) Script. (a) Multoties Christus divinae suae missionis fa6lum miraculis et prophetiis probavit {De Verd Relig.^ n. 399 sq.) multique in eum crediderunt propter miracula ab eo patrata^. Aliunde eos reprobavit" qui non obstantibus signis, crederenolebants; declaravit vero Judaeorum incredulitatem reprehensibilem non fuisse nisi quia hujusmodi signis veritatem do6irinae suae demonstraverat : " Si non facio opera Patris mei, nolite credere mihi. Si autem facio, et si mihi non vultis credere, operibus credite4... Si opera non fecissem in iis, quae nemo alius fecit, peccatum non haberent"5. Hinc et Apostolis tradidit potestatem miracula patrandi, ut ita veritas eorum praedicationis confirmaretur : " Illi autem profe6li praedicaverunt ubique, Domino

^Joan., II, II, 23; III, 2; VII, 31; X, 41-42; XI, 45; XII, 17-18. ^Joan., V, 36-37; X, 25, 38; XII, 37;. XIV, 10-12; XV, 24. "-Joan., X, 37-38. — ^Joan., XV, 24.

cooperante et sermonem confirmante sequentibus signis"^. Joannes, post relata Christi miracula, addit hjec scriptaesse " ut credatis quia Jesus est Christus Fih*us Dei " 2.

(b) Apostoli, ad probandum Christum esse vere Messiam et Filium Dei, pariter ad miracula et prophetias appellant, multique ob miracula ab eis relata aut patrata in Christum credunt^; Paulus fatetur fidem quam praedicat vanam esse, nisi Christus vere resurrexerit4; Petrus argumenta allegat e miraculo Transfigurationis et e prophetiis desumpta 5.

Ex quibus constat, secundum Christum ejusque discipulos, dari motiva credibilitatis, eaque non exclusive interna sed etiam externa, ad credendum plane sufificientia.

(B) Traditione. (a) Tribus prioribus saeculis, Apologetae diversis argumentis, tum extrinsecis tum intrinsecis^ divinitatem christianae religionis probant^; et frequenter declarant sine validis argumentis credendum non esse : " Quomodo, ait .S. Justinus 7, homini crucifixo crederemus eum esse primogenitum ingenito Deo et futurum judicemuniversi' generis, nisi praedi6liones circa ipsum confirmatas eventu videremus? ". Diserte etiam Tertullianus'^ docet nihil temere credendum, " temere porro credi quodcumque sine originis agnitione creditur."

(b) Quarto et quinto saeculis, Patres, quamvis fidei mysteria hurhanae rationi impervia esse tradant, ideoque propter .au6loritatem Dei credenda, non minus perspicue docent argumentis probandum esse haec mysteria fuisse divinitus revelata. Ita, inter Graecos, ^. Chrysostoinus miracula declarat esse credibilitatis signa, quae etiam probis necessaria sunt ut credant9 : '* Viden tunc maxime necessarium fuisse ut miracula ederentur, cum probi homines qui di6lis attendebant, aderant."* Hi enim et facilius credituri erant, et gesta accurate observaturi. Et quoniodo notus fuisset

3 Aa., II, 22, 43; III, 16, 21, 26; V. 12-16; VI, 8; VIII, 6-8, 25; XIII, 12; XIV, 3. — 4 / Cor., XV, 17. — 5 / Peir., 16-19.

Quorum brevem conspe<5lum exhibuimus t. I., Proleg. in Apoloeeticam» n. 46 sq. — 7 Apol. I, c. 53, P. G.^ VI, 406.

sine miraculis?" — Inter Latinos, S» Augustinus asserit mysteria credibilia esse, et credi non posse, nisi prius cogitaverimus ea esse credenda : " Nos ergo ad hos refellendos qui prudenter sibi videntur nolle credere quod videre non possunt, etsi non valemus humanis aspe6libus monstrare divina quae credimus, tamen humanis mentibus etiam illa quce non videntur credenda esse monstramus'^... Quis non videat prius esse cogitare quam credere ? Nullus quippe credity nisi prius cogitaverit esse credendum ^.

(c) Scholasticoruni vero mentem exponit S. Thomas dum ait : " Fides non habet inquisitionem rationis naturalis demonstrantis id quod creditur : habet tamen inquisitionem quamdam eorum per quse inducitur homo ad credendum, puta quia sunt di6la a Deo, et miraculis confirmata 3... Non enim crederet nisi videret ea esse credenda vel propter evidentiam signorum vel propter aliquid hujusmodi " 4.

2° De certitudine requisitd ad fidem.

i68. Status quaestionis. Certitudo quam conferre debent motiva credibilitatis ad fidei a6lum eliciendum, est certitudo moralis 5, quse testimonio humano et argumentis ordinis moralis innititur, et quasdam morales dispositiones in subje6lo supponit. Haec est autem vera certitudo, quae omne dubium prudens excludat^ nbn autem mera probabilitas etiam maxima. Hinc ab Innocentio Xl^ 2 martii 1679, ^^ec propositio reprobata est : " Assensus fidei supernaturalis et utilis ad salutem stat cum notitia solum probabili revelationis, immo cum formidine, qua quis formidet ne non sit locutus Deus " 6. Quare merito, in decreto Lamentabili^ damnata est haec Modernistarum propositio XXV : " Assensus fidei ultimo innititur in congerie probabilitatum " 7. Fatemur equidem, inter argumenta quae ad revelationem probandam

' De pradest. santflorum^ c. II, n. 5, P. Z., XLIV, 962. — S. Augustinura hic non agere de solis criteriis internis^ ut quidam contendunt, inferri potest ex iis quse didla sunt De Verd Relig.^ n. 50.

3 Sum. theol., 2. 2., q. 2, a. I, ad I. — * Ibid.y 2. 2., q. I, a. 4, ad 2- s De qua diximus t. I, Proleg. in Ap/^loget., n. 17-18.

adducuntur, quaedam esse quae singillatim sumpta sint probabilia tantum; sed, ut re6>,e ait Pesch^ n.. 292, " falsum est non posse ex multis argumentis per se probabilibus tantum oriri veram certitudinem ", praesertim quando haec ad unum idemque probandum tendunt ^. Certitudo igitiir ad fidei a(5lum requisita omne prudens dubium excludere debet.

Haec autem moralis certitudo duplex esse potest : (a) absolutay quae innititur motivis ita validis, ut excludat dubium respe6lu cujuslibet intelle6las etiam sagacis et acuti; quae pariter multos gradus admittit : scientificd dicitur si critice €t historice expenduntur motiva credibilitatis, ut fit in Tr, de Verd Religione; vulgaris autem, si minus distin6le et reflexe eadem percurruntur; (b) relativa^ quae licet aliquod dubium in do6liorum mente relinquat, proportionatur captui intelle6luali cujusque et «lufficit ad certitudinem rationabilem et prudentem producendam in simplicibus, v. g., au6loritas parentum, pastorum, etc.

Controversia de relativa certitudine. Controvertitur inter Theologos utrum sufficiat ad a6lum fidei certitudo relativa motivorum credibilitatis, an requiratur absoluta.

(A)Pauci theologi, praesertim antiqui, docuerunt requiri absolutam certitudinem. Nam certitudo relativa excludit quidem dubium a6luale, non autem radicitiis impedit omne dubium in futurum : qui enim credit cum certitudine tantum relatfva, v. g., ex au6loritate pastoris, potest, mutatis circumstantiis, concipere dubium circa fidem suam; atqui ad fidem veram requiritur illa certitudo quae excludit omne dubium; secus fides debit^ firmitate careret.

(B) Plerique tamen theologi moderni, ut SuareZy Lugo, Kilber, Mazzella, Franzelin, etc, docent relativam sufficere certitudinem^. Etenim (a) ex Script. apparet Deum voluisse homines ab aliis hominibus edoceri, et ex ore eorum accipere do6lrinam revelatam : " Labia sacerdotis custodient scientiam et lege^n requirent ex ore ejus'' 'i'^ " Interroga patrem tuum et annuntiabit tibi, majores tuos, et dicent

Quod lucide exponit J. H. Newman, Grammar of Assent^ London, 1874, p. 410 sq.; trad. fran^aise par M""® Paris, p. 327 .sq.

' Cf. Suarez, disp. IV, sedl. 5-6; Lugo, disp. V, n. 25; Kilber, ed. Migne, p, 545 sf|.; Mazzella, n. 750; Harent, in Dict. de Th^oL^ VI, 215.

tibi "^ ; Christus ipse ad turbas et discipulos dicebat : " Super Cathedram Moysi sederunt Scribae et Pharisaei. Omnia quaecumque dixerint vobis, servate et facite " ^. Ex his aliisque textibus, et ex generah praxi, sub Antiqua et Novi Lege, veritates revelatas accipiendi quales a parentibus et sacerdotibus traduntur, constat hujusmodi au(5loritatem, quae nonnisi relativam praebet certitudinem, sufficiens esse credibilitatis motivum.

(b) Ad rationabiliter firmiterque credendum, sufficit firma mentis adhaesio quae prudens dubium a^u excludat. Atqui hanc praebet certitudo relativa^ cum, ex hypothesi, datis subje6li dispositionibus, mentem quietare valeat.

Quod quidem confirmaturex eo quod secus fides plerisque impossibilis evaderet. Quomodo enim possent /2^^;^/ et rudes diu et attente motiva credibilitatis expendere ut absolutam certitudinem acquirerent, quando carent tum ingenii acvmine tum tempore necessario.-* Christus tamen voluit eos ad fidem venire, cum regnum suum non do61;is tantum, sed etiam et praecipue parvulis offerat : " Abscondisti haec a sapientibus et prudentibus et revelasti ea parvulis"3. — Insuper multi, inter do5liores, propter prcejudicia et errores quibus imbuti sunt, majorem quam rudes experiuntur difficultatem ad certitudinem adipiscendam : nihil enim aptitudinem videndi verum magis obtundit quam nimiae subtilitates, praesertim e Kantiana philosophia ortae. Si igitui absoluta et scientifica certitudo exigeretur, pauci essenl admodum, etiam inter do^los, qui credere valerent. — Quoad paganos^ saepe non aliud motivum credibilitatis habent quam missionariorum au6loritatem vitae san6litate firmatam.

In his et simiHbus casibus non habetur nisi relativa certitudo; sed, ciim haec sufficiat ad prudens dubium excludendum, nil prohibet quin ad fidem sufficiat. Si, in rebus humanis et scientificis, plerique homines etiam do6lissimi longe plurima quae norunt aliorum au6loritate acceperunt, absque personali investigatione, nonne aequum est ut, in rebus religiosis, parentum aliorumve magi^trorum etiam fallibilium au6loritati fidamus.-^

(c) Ceteroquin si quid deest ex parte objedlivse certitudinis, Deus supplet per gratiam \ dummodo homines faciant quod in ipsis est. Gratia quidem non efficit ut motiva ex se insufficientia fiant sufficientia, sed duo praestat, nempe ut vis motivorum objedtive sufficientium magis perspicue apprehendatur , et insuper ut motiva ad certitudinem absolutam gignendam imparia, sufficientem certitudinem conferant hominibus qui sedulo veritatem inquirunt. Quo sensu intelligi possunt verba S. ThomcB ^ : " Qui credit, inducitur au(5toritate divinae do6trinae miraculis confirmatae, et quod plus est, interiori instin6lu Dei moventis."

173« Solvtmtur difficultates. (a) Nec dicatur ad veram fidem requiri certitudinem quae omne dubium, non solum praesens, sed etiam futurum excludat. Certitudo enim relativa, quse praesens dubium expellit, dubia etiam futura praecavere potest. Nam, si, mutatis circumstantiis, simplices majore indigent evidentia, Deus providebit eis prsebendo media ad majorem certitudinem acquirendam, V. g., eos inducendo ad consilium exquirendum dodtiorum qui eos docebunt quomodo magis scientifice fidei fundamenta investigare valeant. Deus enim neminem deserit, ut ait Vaticanum ^ : " Etenim benignissimus Dominus et errantes gratia sua excitat et adjuvat, ut ad agnitionem veritatis venire possint, et eos, quos de tenebris transtulit in admirabile lumeh suum, in hoc eodem lumine ut perseverent, gratia sua confirmat, non deserens nisi deseratur. "

(b) Si res ita se habet, eti^Lm /a/sa religio^ ut Mahumetanismus, potest esse sufficienter credibilis^ utpote parentum testimonio innixa.

— Non diffitemur quidem hujusmodi religionem esse aliquando subjeHive credibilem ; sed putamus eos qui bona fide eam colunf, paulatim Deo juvante, amplexuros christianismum, aut saltem eas veritates quae necessariae sunt ad salutem; magnum tamen esse discrimen inter eos et Catholicos, cum hi certitudinem adipiscantur non solum stibjeflive, sed etiam obje&ive s-ufficientem.

In praxi autem sacerdotes, docendo catechismum, pueris proponere satagent motiva credibilitatis.eorum menti

' De quo agit A. Gardeil, La Credibilitd et V ApologMque^ Paris, Gabalda, 1908, p. 97-130. Quo sensu autem gratia suppleat motivis insufficientibus, definiri poterit e controversia inter J. V. Bainvel, in Rev. prat. Apologit.^ t. VI, 1908, p. 163-181, et A. Gardeil, ibid., t. VII, 1908, p. 178-201,271-281.

— P. Rousselot, in Facultate theologic^ Parisiensi professor, non admittit quidem relativam certitudinem, sed asserit per lumen fidei oculos simplicium ita illuminari ut certitudinem acquirant sequalem certitudini quam habent doctiores. Juxta ipsum siquidem, vim motivorum credibilitatis percipere nequimus sine gratia : accedente autem gratii, simplices sicut et dodli seque agnoscunt divinum interventum, et oculis fidei vident revelationem esse certo credibileir, ( Recherches de Science religieuse^ mai-juin 19 10, p. 248-252).

" Sum. theol. 2. 2., q. 2, a. 8, ad 3. — 3 Sess. III, cap. 3; Denz. Bann., 1794 (T642).

accommodata, quae etiam absolutam certitudinem conferre valeant, praesertim miraculum resurre6lionis Christi mirabilemque christianismi diffusionem; simulque eos monebunt ut, insurgentibus difficultatibus et dubiis, ad do6liores recurrant quorum ope firmi in fide maneant, et ad Deum qui confirmare eos valeat. Nostris enim diebus, quibus acerbior imminet fidei impugnatio, amplior et solidior requiritur juniorum in rebus religiosis institutio.

§ II. De objecto materiali fidei ^

Praenotandum. (A) Principium generale est objectum materiale fidei divince esse omnia eaque sola quce divinitus revelata sunt ; nam, ex di6lis de motivo fidei (n, 147), id proprie creditur quod accipitur/r^//^/' audloritatem Deirevelantis seu quod proprie cadit sub testimonio Dei.

(B) Omnes etiam fatentur obje6lum primarium fidei, (seu, ut aiunt Scholastici, subje5lum vel obje6lum attributionisy vel obJeSlum for^nale quod) esse Deum, eo sensu quod omnes veritates revelatae ad Deum tanquam ad centrum referuntur. Etenim quaecumque revelata sunt, aut sunt proprie divina aut ad meliorem Dei notitiam et amorem conferunt. Tota siquidem revelatio est vitae divinae manifestatio : haec vita contemplatur in Deo, tanquam in fonte, — in Christo, qui ideo in mundum venit ut hanc vitam nobis largiretur : " Ego veni ut vitam habeant, et abundantius habeant " 2, — in hominibus qui eamdem vitam, nempe gratiam per sacramenta accipiunt, per virtutum praxim et bona opera augent, et ita ad vitam aeternam disponuntur, ubi Deum perpetuo videbunt atque diligent : " Haec est autem vita aeterna ut cognoscant te solum Deum verum et quem misisti Jesum Christum"3. — Merito igitur ait S. Thomas^ : " Si consideremus materialiter ea quibus fides assentit, non solum est ipse Deus, sed etiam multa alia, quae tamen sub assensu fidei non cadunt, nisi secundum

S. Thom., 2. 2., q. I, a. 1-2; Suarez, disp. I;Lugo, disp. III; Salmantic, disp. I, n. 1-47; Kilber, p. I, a. 2, p. 441 sq. ed. Migne; Mazzella, n. 354-439; Bouquillon, n. 20-46; Billot, th. 10; Labeyrie, La Science de la foiy 1903, p. 188, 201.

quod habent aliquem ordinem ad Deum, prout scilicet per aliquos divinitatis efife6lus homo adjuvatur ad tendendum in divinam fruitionem."

(C) Deus autem praecipue cognoscitur in ChristooX per Christum; Dei enim attributa ejusque vita intima et supernaturales cum creaturis relationes nobis manifestata sunt in Verbo Incarnato : ita ex eo quod Christus sit vere Filius Dei, novimus Deum vere esse Patrem; et ex eoquod conceptus fuerit virtute Spiritus San6li, novimus Trinitatem personarum in Deo. Insuper Christus, qui tanquam Verbum secreta Patris apprime cognoscebat, eadem nobis manifestavit : " Nemo novit Filium nisi Pater; neque Patrem quis novit nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare"^. Christus igitur est, post Deum, principale fidei obje6lum, simulque scala qua ad ipsum Deum pertingimus.
Divisio. Quibus expositis, expendamus oportet quo sensu veritas revelari debeat ut sit fidei obje6lum. Hic agitur de revelatione proprie diSld, non autem de voce conscienticB quam advocant Liberales et Modernistce ^. Quaestio est utrum nempe ad fidem requiratur revelatio immediata an sufficiat mediata; — utrum x^o^ymdXwx formalis an sufficiat virtualis ; — utrum requiratur/^/<^//^<3; an sufficiat privata; quid tandem requiratur ut aliqua veritas sit obje6tum fidei catholicce?

Revelationem mediatam plane ad fidem sufficere, nec requiri privatam revelationem cuique fa6lam, constat non solum ex iis quae diximus de possibilitate et convenienti^ mediatae revelationis (^De Verd Relig., n. 202-204), sed etiam ex toto Tra6latu de Ecclesid, ubi probavimus infallibilem au6loritatem a Christo institutam esse ad proponendas authentice singulis hominibus veritates revelatas. Fides igitur est plerumque ex auditu seu ex extern^ praedicatione verbi divini; in casibus tamen extraordinariis, ex intern^ illuminatione concipi potest.

Manet ergo dicendum 1° de veritatibus formaliter revelatis; 2° de virtualitef revelatis; 30 de privatis revelatioftt-

DE FIDET AGTU. 103 bus; 40 de requisitis ut aliqua veritas sit obje6lum fidei divino-catholiccB.

I, De veritatibus formaliter revelatis.

1° Praenotanda. (a) Veritas formaliter seu in se revelata ea est quse dire6le in suo proprio conceptu a Deo declarata fuit; sic, v. g., quando dicitur : " Verbum caro factum est", formaliter Incarnatio Verbi revelatur. Veritas virtualiter seu in ali^ revelata ea est quae non dire6le in proprio suo conceptu revelatur, sed ex alia propositione formaliter revelat^, mediante tamen propositione non revelat^, vere deducitur : in ea enim continetur tanquam in principio, causa vel radice; sic, v. g., arguere possum : de fide est Christum esse simul Deum et hominem;.atqui homo-Deus est omnino impeccabilis; ergo Christus est impeccabilis; haec conclusio virtualiter revelata dici potest, quia, etsi non fuit in suo proprio conceptu a Deo declarata, logice deducitur ex alia propositione revelata : Christus est homo-Deus.

(b) Iterum veritas formaliter revelata potest revelari explicite aut imph*cite : explicite quando propriis terrninis a Deo enuntiatur : sic divinitas Verbi formaliter-explicite continetur his verbis : " In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum " ^ : implicitey quando termini csquivalent terminis explicite revelatis, aut propositiones aequivalent propositionibus explicite revelatis; ita, si revelatur Christum esse hominem, eo ipso implicite revelatur eum constare coipore et animd^ quibus constituitur homo.

Haec autem enuntiari potest clare^ ita ut ab omnibus statim intelligi valeat, vel obscure^ ita ut non appareat nisi per accuratam analysim, vel decursu temporum.

2° Asserta. (A) Certum est omnes veritates formaliter-explicite revelatas esse obje6lum fidei divincB. Illud enim est obje<5lum fidei divinae quod cadit sub testimonio Dei revelantis, ideoque propter ejus auSloritatem creditur, ut patet ex di6tis de motivo fidei; atqui ita est de propositione

formaliter-explicite revelata, cum a Deo propriis terminis aut proprio conceptu proferatur.

(B) Certum est pariter veritates formaliter-implicite revelatas esse quoad se obje6luin fidei^ excepto forsan casu speciali infra explicando, n. 183. Etenimillud est objedlum fidei quod cadit sub testimonio Dei revelantis; atqui ita est de veritatibus formaliter-implicite revelatis, quippe quae a Deo proponantur non quidem proprio conceptu, sed cequivalenter et quoad sensum. Deus enim loquitur more humano, et ejus verba ex communi sensu hominum sunt interpretanda; vult igitur nobis manifesfare omnem veritatem quae, quoad sensum, eadem est ac ea quam expresse revelavit aut formaHter sub ea comprehenditur.

Quod quidem melius patebit percurrendo praecipuos casus in quibus aliqua veritas implicite revelata dicitur.

(a) Quando explicite revelatur propositio, implicite revelantur omnes veritates quae sunt synonymce seu substantialiter eumdem sensum habent ac propositio explicite revelata : v. g., si dicitur *' Verbum caro fa(5lum est"^ implicite revelatur Verbum hominem fa6lum fuisse, quia in praesenti casu caro idem significat ac ho?fio.

(b) Si duo termini sunt correlativi^ uno revelato, alter eo ipso revelatur; v. g., quando Deus Messiam sic alloquitur : " Filius meus es tu"', implicite revelat se esse ejus Patrem, quia termini filius et pater sunt correlativi^ ita ut unus non possit sine alio revelari.

(c) Revelata una e duabus contradi^oriis, eo ipso damnatur altera, et vice versa; ita si revelatur insipiens esse in corde suo diceVe : " non est Deus"^, implicite declaratur sapiens esse Dei existentiam agnoscere; nam duse contradi6loriae non possuntessesimul falsae, proindeque qui revelat unam e contradidloriis esse falsam, eo ipso declarat alteram veram esse et vice versa.

(d) Quando explicite revelatur totum aHuale^ id est in se habens partes adtu existentes, eo ipso imphcite revelantur omnes partes ejus esseniiales, nam totum nec esse nec concipi potest sine hujusmodi partibus; sic Deus revelando Christum esse hominem, impticite declarat eum corpore etanima constitui, cum hae sint essentiales hominis partes. Idem vero dici nequit de partibus accidentalibusy sine quibus totum existere potest.

(e) Posita revelatione totius potentialis^ quod habet sub se partes snbjedlivas, qualia sunt genus respedlu specierum, species respedtu individuorum, propositiones universales respedtu singularium,

implicite revelantur omnes partes quse essentialiter in eo continentur; sic, v. g., revelata universali propositione "omnes homines resurgent ", implicite declaratur Petrum esse resurredlurum.

(C) Quando ducB prcemissce alicujus syllogismi expli- * cite revelantur^ implicite revelatur conclusio quae ex eis legitime deducitur, nam conclusio in hoc casu solummodo clarius declarat quod jam in praemissis dicitur; v.g., si revelatur omnes Apostolos Spiritum S. accepisse et simul Petrum unum ex Apostolis esse, eo ipso implicite revelatur Petrum accepisse Spiritum San6lum.
(D) Remanet tamen casus dubius expendendus : num videlicet propositio particularis in universali contenta^ mediante aliquo fa6lo contingentiy sit obje6lum fidei; v. g., num haec propositio singularis " Pius X est infallibihs " contenta in propositione universali "omnis S. Pontifex rite ele6lus est infallibilis ", mediante fa6lo contingenti, nempe fa6lo canonicae ele6lionis, sit de fide.*
(a) Quidam inter antiquos theologos, v. g., Bannez^ Cajetanus, negaverunt; nam, aiebant, ut aliqua propositio sit obje61:um fidei, necesse est ut sit absolute vera : atqui propositio singularis, de qua agitur, non est absolute vera, cum ejus veritas a fa6to contingenti pendeat, quod incertum esse potest; ergo.
(b) Hodie autem theologi comfmmiter affirmant talem propositionem esse de fide, dummodo fa6tum contingens sit absolute certum certitudine omnem formidinem excludente, sed eamdem de fide non esse, si fa6lum contiiigens sit dubium. Etenim statim ac fa6lum contingens certo constat, eo ipso evidenter apparet propositionem particularem contineri in universali, ac proinde a Deo revelatam fuisse; v. g., in casu allato, statim ac fa6tum canonicae ele6lionis Pii X certum evadit ex unanimi consensu Ecclesiae, eo ipso evidenter apparet Pium esse unum ex his legitimis Pontificibus, qui a Christo privilegio infallibilitatis donati sunt. Si vero fa6lum contingens non est certum, tunc omnino verificatur ratio a prima opinione allata, scilicet conclusio incerta remanet nec de fide esse potest.
Corollaria : (a) Hinc, juxta hanc ultimam sententiam, quae communior est, de fide est haec propositio singularis, aliseque simi- les : "C. Vaticanum est infallibile," quia certo continentur in propositionibus universalibus revelatis.

(b) Non est vero de fide quoad nos ' Christum esse praesentem sub tali hostia, quia non absolute constat talem hostiam fuisse valide consecratam; aut hunc puerulum neo-baptizatum esse in statu gratiae, quia non absolute certum est eum fuisse valide baptizatum, nisi forsan pro sacerdote qui Baptismum ministravit : ipse enim scire potest certitudine omnem formidinem excludente baptismum rite fuisse collatum.

II. De veritatibus virtualiter revelatis.

1° Definitio. Veritas virtualiter tantum revelata seu conclusio theologica stri6le sumpta definitur : 'propositio dedu6la certo et evidenter e duabus prcemissis^ quarum una est formaliter revelata et altera naturaliter cognita^ nec aliunde formaliter revelata. Dicitur :

(a) Dedu^a, id est illata per verum discursum, per syllogismum vere discursivum^ non autem mere expositivum. V. g., si dico : "omnes homines resurgent; atqui Petrus est homo; ergo Petrus resurget"; talis syllogismus non est vere dedudlivus sed solum expositivus, ostendens vldehcet propositionem particularem in universali esse contentam. Si autem dico : " Deus reddet unicuique secundum opera sua; atqui Deus non potest ita agere nisi homo sit liber; ergo homo est Hber "; haec propositio est vere conclusio theo- Ipgica, quia ex praemissa revelata deducitur per discursivum syllogismum, in quo scihcet minor non est expositiva, sed continet conceptum distin6lum ab eo qui in majori exprimitur.

(b) Cerio et evidenter, ut sic theologica conclusio distinguatur a mera hypothesi, vel probabilitate.

(c) E duabus prcemissis, etc; ita theologica conclusio differt a conclusione quae defluit ex duabus praemissis revelatis, aut a conclusione rationali, quae ex duabus praemissis naturah ratione cognitis deducitur.

(d) Nec aliunde formaliter revelata : si enim illa conclusio aliunde formahter revelaretur, etiamsi posset sub ahquo respecStu vocari conclusio theologica, non haberetur ut conclusio mere et stridle theologica, sed nomen nobihus assumens, vocaretur formahter revelata.

Exempla conclusionum theologicarum esse possunt sequentes propositiones : Christus nunquam caruit gratiaefficaci; Christus esl

Aliquid est de fide quoad se tantum, quando sufficienter revelatur quin tamen hoec revelatio nobis sufficienter constet; est vero defide quoadnos^ quando de revelatione et ejus sensu sufficienter nobis constat.

impeccabilis; Christus etiam ut hichomo, dici nequit filius Dei adoptivus; Christi scientia immunis fuit ab errore : haec enim ex veritate revelata deducuntur, mediante aha non revelata, nec aUunde sunt formahter revelatae.

Hinc una eademque propositio potest esse simul philosophice certa, conclusio theologica, et tandem formah^ter revelata; v. g., existentia humanae libertatis est veritas philosophica, insuper deducitur ex principio revelato " reddet unicuique secundum opera ejus"', ac proinde sub hoc respe6lu est conclusio theologica; et tandem est veritas formaliter revelata, ut constat ex textibus allatis in Tr, de A61. Humanis.

i88. 2° Num conclusiones theologicae sint objectum iidei? Controvertitur inter Theologos utrum veritas virtualiter revelata, seu conclusio mere theologica, sit obje6lum fidei divinse necne, et quidem non tantum quoad se^ sed etiam quoad nos. Tres sunt hac de re opiniones :

(A) Juxta M. Canum, Vega^ aliosque,^ conclusio theologica est obje(Slum fidei, etiam ante definitionem Ecclesiae. Illud enim, liunt, est obje6lum fidei quod est sufficienter revelatum et propter Dei audloritatem credi potest et debet : atqui ita est de conclusione ■ heologici : nam (a) sufficienter revelatur, quia Deus, utpote cognoscens necessariam connexionem inter prsemissam revelatam it conclusionem, non potest unam revelare quin alteram revelet; :b) ahunde credi potest et debet propter au61;oritatem Dei, quia [juando Deus revelat ahquam propositionem, eo ipso vult nos credere quidquid cum ea necessario conneititur. Unde negans conclusionem videtur negare ipsam praemissam revelatam. Quae sententia communiter hodie rejicitur propter argumenta negantium hic et nunc afferenda.
(B) Plerique ThomistcB^ cum multis theologis omnium scholarum3,absolute negant conclusionem theologicam esse obje6lum fidei. Etenim (a) illud non est obje6lum fidei divinae quod credi nequit unice propter au6loritatem Dei revelantis; atqui conclusio theologica credi nequit unice propter au6loritatem Dei revelantis, quia creditur partialiter

' Cf. Melch. Cano, De locis theol, lib. VI, c.^S, ad 10; Vega, in Trident., 1. IX, c. 39; Vaisquez, I p., disp. 5, c. 3.

3 Cf, Salmanticenses, de Fide^ disp. I. n. 124-133; Kilber, p. I, a. 3; Montagne, de Censuris, apud Migne, Theol. Curs.y vol. I. 1140.

quidem propter ejus testimonium, sed partialiter etiam propter evidentiam naturalem unius e praemissis ex quibus deducitur et propter consequentiam syllogismi.

(b) Ut aliquid sit obje6lum fidei, necesse est ut Deus intendat illud nobis revelare, et haec intentio certo constet; atqui neutrum existit in praesenti casu; nam, etsi theologica conclusio connexa est cum praemiss^ revelata, ab e^ tamen distinguitur realiter, ac proinde Deus unam revelare potest quin eo ipso revelet alteram; quamvis enim ipse cognoscat necessariam connexionem inter utramque, liberum ipsi est unam manifestare et alteram humanae rationis investigationi reh*nquere; ergo non constat Deum velle tanquam fidei obje6lum proponere conclusionem mere theologicam. Quare dici nequit eum qui negat conclusionem hujusmodi eo ipso negare praemissam revelatam; potest enim negare vel praemiss,am ratione notam vel consequentiam argumenti : porro neutrum a Deo revelatum est.

(C) AHi tamen cum Suarez et Lugo^ distinguunt : tenent theologicas conclusiones non esse quidem fidei objectum ante definitionem Ecclesiae, bene vero post hanc definitionem. Priorem partem thesis probant iisdem argumentis ac Thomistae, posteriorem autem sic demonstrant :

(a) Deus ipse testificatur et su^ au6loritate firmat quidquid ab Ecclesia definitur, juxta illud : " Ille (Spiritus S.) vos docebit omnia et suggeret vobis omnia quaecumque dixero vobis"^. Atqui, ex hypothesi, conclusio theologica fuit ab Ecclesia definita; ergo cadit sub au6loritate Dei, et est obje6lum fidei divinae. Ita Suarez.

(b) Lugo paulo aHter suum argumentum exponit : de fide esti inquit, omne quod ab Ecclesia definitur esse infaHibih'ter verum; atqui conclusio theologica de qua agitur, fuit ab Ecclesia definita : ergo de fide est iHam conclusionem esse veram ac proinde obje6lum fidei divinae.

Huic autem duplici argumento ThomistcB respondent : (a) Suarezium et Lugonem duas res plane distin6las omnino confundere, nempe inspirationem et assistentiam divinam. Ecclesia

' Cf. Suarez, de Fide, disp. III, sect. XI; de Lugo, disp. I, n. 268-277. V^««-, XIV, 26.

quidem assistentice privilegio gaudet, proindeque errare nequit, sed non inspiratur a Deo; haec autem assistentia non efficit utobjedlum sit revelatum, sed ut Ecclesia errare nequeat circa veritates cum revelatione connexas. — Reapse Ecclesia aliquam veritatem duplici modo definit, uno modo declarando eam fuisse a Deo revelatam, et haec est objedlum fidei divinae; altero modo declarando eam esse simphciter veram, vel connexam cum aha veritate revelata, et haec certa est, immo objedlum fidei ecclesiasticce ', sed non est objedlum fidei divinae.

(b) Insuper addunt : Ecclesia nova non condit dogmata, sed solum expHcat et proponit fidei nostrse veritates jam in se revelatas; atqui Ecclesia nova conderet dogmata, si per ahquam definitionem de fide faceret quod antea divinae fidei non erat objedlum; ergo.

193« Conclusiones. Patres Concilii Vaticani hanc quaestionem obiter attigerunt, eamque definire noluerunt : quisque igitur in suo sensu abundet. — Attamen (a) non datur stri6la obh*gatio credendi tanquam obje^lum fidei divi- "ice conclusiones theologicas, antequam ab Ecclesia definian- :ur; qui tales conclusiones negat, errat tamen, et propositio quae dire6le opponitur conclusioni theologicae merito erronea ^ocatur (infra n. 205).

(b) Quando Ecclesia definit ah*quam theologicam conclusionem ut veram, haec, stri6le loquendo, non fit objedlum fidei divinae, et qui hanc negat non est proprie loquendc haereticus; sed merito vocatur frcesumptive hcereticus^ quia praesumitur negare infalHbilem Ecclesiae au6loritatem eamdem definientis.

(c) Aliquando contingit ut veritas, quae primum tanquam virtuaHter revelata habita fuerat, postea, re melius perpensa, ceu formaliter implicite revelata videatur. Tunc nil prohibet quin, accedente Ecclesiae definitione, fiat obje6lum fidei catholicae. Ita, v. g., Immaculata Conceptio B. Mariae Virginis, primum habita est tanquam conclusio ex dignitate et san6litate Matris Dei dedu6la; postea vero perspe6tum esteamdem veritatem imph*cite contineri in verbis Evangelii '' gratid plena "; et, accedente Pii IX sollemni definitione, haec veritas de fide cath'olica evasit.

' Fides ecclesiastica est assensus, propter infallibilem Ecclesise aucnoritatem, iis veritatibus praestitus quse non sunt revelatse, sed cum revelatis connedluntur» Cfr. Tr. de Ecclestd, n. 837.

(d) Unde in praxi^ quando Ecclesia aliquam veritatem definit tanquam de fide credendam^ quse antea tanquam virtualiter revelata censebatur, omnes eam credere tenentur : id patet juxta sententiam Suarezii et Lugonis; id pariter concedunt Thomistae, quia tunc agnoscent se err^sse dum putarent hanc veritatem esse tantummodo virtualiter revelatam.

III. De revelationibus privatis^

Chapter 31 of 81