Nn. 298–336

298. Stabilitas dogmatum dupliciter impugnata fuit : (a) Monianistce^ Manichcei^ Fraticelli et prcecones evangelii ceterjii in Medio ^Evo, Anabaptistce^ Swedenborgiani et Irwingiani inter Protestantes, contenderunt, etsi diversimode, novam oeconomiam instituendam fore quse christianae oeconomiae succederet, et in abundantiori efifusione Spiritus San6li consisteret ; (b) ii Protestantes qul privatam inspirationem admittunt, pariter nonnulli Modernistce putant novas revelationes in christiana oeconomia fieri sicut in Veteri Testamento.

299. Thesis : Revelatio divina ita aetate apostolic4 completa est, ut neque nova ceconomia exspectanda sit, neque in oeconomia praesenti novae fiant publicae revelationes. Thesis, etsi nunquam sub hac form^ definita, ita manifeste continetur in universali Ecclesiae praedicatione ut merito de fide dicenda sit.

1° Script. (A) Nova oeconomia non est instituenda.

(a) In Ep. ad HebrcBos, Novum Testamentum cum Veteri comparatur tanquam perfe6lum et consummatum cum imperfe6lo et inchoato, ita ut Novum, propter suam perfectionem, sit firmum et immobile^ dum Vetus, propter suam imperfe6lionem, abrogandum erat : " Nam si illud prius (Vetus Test.) culpa vacasset, non utique secundi locus inquireretur... Dicendo autem Novum^ veteravit prius..." ^. Exinde Apostolus,exponens prophetiam Aggasi ubi dicitur : " Adhuc semel, et ego movebo non solum terram, sed et caelum "

ait : " Quod autem adhuc semel dicit, declarat mobilium translationem tanquam faflorum, ut maneant ea quae sunt imniobilia. Itaque regnum immobile suscipientes, habemus gratiam... " ^ Ergo Novum Testamentum vere est immobile, nec per aliam oeconomiam mutandum.

(b) Ibidem ^, sacerdotium tam intime cum religiosa oeconomia conne6litur, ut, eo immutato, necesse est ut religionis forma seu oeconomia pariter immutetur : " translato enim sacerdotio, necesse est ut et legis translatio fiat " ; atqui, teste eodem Apostolo, sacerdotium novae Legis perpetuum est, nec unquam abrogandum : "hic autem eo quod maneat in seternum, sempiternum habet sacerdotium " ; ergo nunquam erit nova religionis forma.

(c) Quod confirmatur ex di6lis de indefe6libilitate Ecclesiae (7>. de Ecclesid^ n. 773 sq.), ubi demonstratum est Ecclesiam in perpetuum duraturam esse et essentlaliter talem permansuram qualis a Christo instituta est; id enim excludit novam revelationis oeconomiam.

300. (B) Nec augebitur fidei depositum novis revelatio nibus. Nova revelatio non est exspe6landa, si Apostolis manifestata fuerint omnia quae revelanda erant, eorumque successores sint solummodo dogmatum jam revelatorum custodes et expositores. Atqui utrumque constat. (a) Prius quidem, nam Christus aperte declarat se Apostolis jam revelasse, aut per Spiritum S. revelaturum esse ea omnia quae manifestare intendit : " Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo. Cum autem venerit ille Spiritus veritatis, docebit vos omnem veritatem... Ille vos docebit omnia, et suggeret vobis (in memoriam revoca- bit) omnia quaecumque dixero vobis " 3 ; quae quidem verba, contextu inspe6lo, satis clare ostendunt Apostolis revelanda fuisse, sive in die Pentecostes, sive in decursu vitse, ea omnia quae Christus revelare volebat. Insuper Apostolis praecipit omnia docere quae ipsis revelata sunt ita ut nil novi post eorum mortem sit exspe6landum : " Docentes eos servare omnia quaecunfique mandavi vobis " 4. (b) Posterius autem

DE DOGMATIBUS ET FORMUI-IS FIDEI. 167 constat : i) ex agendi ratione Apostolorum qui do6lrinam praedicant non quasi a se inventam, sed a Christo ipso traditam, cui nil addere, a qua nil subtrahere fas sit; hanc igitur do6lrinam v ocd^nt Jidem, verbiim seu normam fidei^didascaliam, traditionem^y ita ut rejiciendum sit omne evangelium ab evangelio Christi diversum : " Sed Hcet nos, aut angelus de caelo evangelizet vobis praeterquam quod evangelizavimus vobis, anathema sit " ^. 2) Ex disertis verbis quibus do^lrina christiana tanquam deposittun perhibetur sedulo custodiendum. " Forjnam habe sanorum verborum, quce a me audisti... O Timothee, depositum custodi, devitans profanas vocum novitates "3; ex quibus constat Apostolorum successores ea solum, quae ab eis didicerunt, docere debere, eaque ut sacrum depositum custodire cui nil addi, vel a quo nil detrahi Hcet. Hinc egregie ait Vincentitis Lirinensis 4 .* ^^ Depositum^ inquit, custodi. Quid est depositum? id est quod tibi creditum est, non quod a te inventum : quod accepisti, non quod excogitasti; rem non ingenii, sed doctrinae, non usurpationis privatae, sed pubHcae traditionis; rem ad te perdu6lam, non a te prolatam : in qua non au6lor esse debes, sed custos; non institutor, sed se6tator; non ducens, sed sequens."

301. 2° Tradit. (A) Primis Ecclesiae saeculis jam expresse credebatur nil addi posse do6lrinae ab Apostoh's traditae, nil ab ea detrahi. Ita Clemens Rom. : " Quare inanes et vacuas curas rehnquamus, et ad gloriosam et venerandam traditionis nostrce regulam veniamus"5. Haec autem regula nihil ahud est nisi praedicatio Christi et Apostolorum : " ApostoH nobis evangeHi praedicatores fa6li sunt a Domino Jesu Christo, Jesus Christus missus est a Deo"^. — Idem urget S. Ignatius : " Studete igitur confirmari in do6lrinis Domini et Apostolorum " 7. Teste Eusebio ^, discipulos hor-

• Galat.^ I, 8. — Animadvertendum est tamen his verbis non excludi revelationes fidei depositum augentes, sed tantum eas quse eidem adversarentur.

3 // Titn.^ I, 13; / Tim.y VI, 20. — ^ Vinc. Lirin., Commonit.^ n. 22. s i'^ Ej). ad Corinth.^ VII, 2, ed. Funk, I, p. 109.

^ Ibid., XLII, I, ed. Funk, p. 153. — 7 Magnes,, XIII, I, Funk, p. 241. ^H. E., 1. III, c. 26, F. G., XX, 287.

tabatur ut " apostolorum traditionibus tenaciter inhsererent." Necnon S. Polycarpus : " Ideo relinquentes vanitatem inultorum et falsas do6lrinas, ad traditam nobis ab initio doctrinam revertamur " ^. — Contra Gnosticos, qui philosophicis speculationibus Evangelium adulterabant, 5. IrencBus lucide docebat regulam fidei ab omnibus tenendam esse do6lrinam apostolicam Ecclesise commissam ab eaque fideliter servatam : " Traditionem quae est ab Apostoh's, quae per successiones presbyterorum in Ecclesiis custoditur " ; in ea contineri omnem veritatem, eique firmiter adhaerendum esse : " Non oportet adhuc quaerere apud aUos veritatem, quam facile est ab Ecclesia sumere, cum ApostoH, quasi in depositarium dives, plenissime in ea contulerint omnia quae sint veritatis : ut omnis quicumque veht, sumat ex ea potum vitae " 2,

Contra haereticos, Tertullianus plane asserit nil novi inducere hcere, sed acceptam a Christo do(Slrinam fideliter servare : " Nobis vero nihil ex nostro arbitrio inducere licet, sed nec eiigere quod aliquis de arbitrio suo induxerit. Apostolos Domini habemus audlores, qui nec ipsi quidquam ex suo arbitrio, quod inducerent, elegerunt " ^. — Clemens Alex. pariter haereticos impugnat quatenus ecclesiasticse traditioni oppositos : " Homo Dei esse et Domino fidehs esse desiit qui adversus ecclesiasticam recalcitravit traditionem, et in humanarum hsereseon desiluit opiniones "i Quod non minus clare asserit Origenes : *' Sed nos iUis (haereticis) credere non debemus, nec exire a prima et ecclesiastica traditione, nec aUter credere nisi quemadmodum per successionem Ecclesise Dei tradiderunt nobis " ^.

Ex his multisque aHis testimoniis luculenter patet non solum novam oeconomiam, sed nec novas revelationes exspe6landas esse.

302. i^) Ex praxi Ecclesicey quae non solum e sinu suo expuUt omnes qui sive novam oeconomiam sive novas revelationes admittebant; sed etiam, quotiescumque de haeresi damnanda aut de dogmate definiendo a6lum est, nunquam ad novas revelationes appeUavit, sed sedulo inqui-

sivit quid h^c de re in Scriptura vel apostolic^ Traditione contineretur.

Ita S. Stephamis Papa, in decreto contra Rebaptizantes, in memoriam revocat principium jam receptum : " Nihil innovetur, nisi quod traditum est " ^. C. Milevitaniim Uy 416, declarat '* non aliter intelligendum esse quod ait Apostolus... nisi quemadmodum Ecclesia catholica ubique dififusa semper intellexit " ^. C. Constantinopolitanum II, 553, disertius etiam affirmat tenendam esse fidem " ab initio donatam a magno Deo et Salvatore nostro Jesu Christo san6lis Apostolis et ab illis in universo mundo prsedicatam ", quam quatuor Concilia explanaverunt, " omnia vero, quae non consonant his quae definita sunt ab iisdem quatuor san6lis Conciliis pro re6la fide... aliena pietatis judicantes, condemnamus et anathematizamus " 3. Et ita de ceteris.

303. (C) Ex apertis Ecclesice declarationibus, praesertim C Vaticano, ubi statuitur : " Neque enim Petri successoribus Spiritus San6lus promissus est, ut eo revelante novam do6lrinam patefacerent, sed ut eo assistente traditam per Apostolos revelationem seu fidei depositum sanHe custodi^ rent, et fideliter exponerenf^ ^. Quare divina revelatio '* continetur in libris scriptis et sine scripto traditionibus, quse ipsius Christi ore ab Apostolis acceptae, aut ab ipsis Apostolis Spiritu San6lo di6lante quasi per manus traditae, ad nos usque pervenerunt " 5. Ex quibus collatis patet integram revelationem aetate apostolica fuisse completam, ideoque novam minime exspe6landam esse.

§ II. De profectu dogmatum.

304. Etsi dogmata sunt substantialiter immutabilia, aliquem tamen progressum accidentalem admittunt. (a) Id negarunt antiqui Protestantes qui contendebant " Scripturam eamque solam totam esse Protestantium reh'gionem ", ideo-

3 Denz.-Bann., n. 212 (171); cfr. n. 220, 221 (179, 180). ^» Sess. IV, cap. 4, Denz.-Bann., 183O (1679). 3ess. III, cap. 2, Denz.-Bann., 1787 (1636).

que Ecclesiae nullum jus esse dogmata au6lontative explicandi, et tanquam totidem corruptelas rejiciebant omnes dogmaticas definitiones. Hodierni tamen Anglicani non pauci concedunt definitiones, a primo ad quintum sseculum ab Ecclesia indivisa conditas, accipiendas esse, ceteras vero, quse a sola Ecclesia Roman^ procedunt, esse rejiciendas. (b) Semi-Rationalistce autem, duce Gunthero, talem progressum admittunt, ut, scientiarum et philosophiae ope, dogmatum sensus haberi possit alius ab eo quem antiquitus Ecclesia definierat Longius procedunt Modernistse, quorum placita superius jam exposuimus, n. 277.

Contra quos errores, exponemus : 1° existentiam et extensionem profe6lus dogmatici; 2^ ejus occasionem et causas; 30 modum quo verus progressus a corruptelis distinguitur.

I. De existenlia et extensione profectus dogmatici,

305. Thesis : Progressus dogmatum non in eo consistit ut eis sensus tribuendus sit alius ab eo quem intellexit Ecclesia, sed in eo quod uberior et clarior praebeatur eorumdem explicatio.

1° Pars prior de fide est contra Guntherum,^^ definitione Vaticana ^ ; " Si quis dixerit fieri posse ut dogmatibus ab Ecclesia propositis, aliquando secundum progressum scientiae sensus tribuendus sit alius ab eo quem intellexit et intelligit Ecclesia, A. S."

Theoria guntheriana merito reprobata est. Nam : (a) doctrinam christianam concipit non ut diviitum depositum^ sedulo servandum et au6loritative exponendum, sed magis ut philosophicam dodlrinam, humanis ingeniis perficiendam ; hoc autem Patrum et Conciliorum menti esse omnino contrarium, ex testimoniis supra allatis, n. 301 sq., jam constat.

(b) In explicanda hujusmodi do6lrina, praecipuas partes tribuit philosophiae, et magisterium transfert ab Episcopis ad philosophos, ita ordinem hierarchicum a Christo institutum evertens.

(c) Nec minus pervertit ordinem inter rationem etfidem; secundum do6lrinam catholicam, in rebus divinis ratio fidei subest, ideoque statim ac constat aliquam veritatem esse revelatam, eam credere debemus, ut postea melius eam intelligere valeamus : Crede ut intelligas; juxta Guntherum vero, ratio fidei prseit, eamque sibi subjicit : Intellige ut credas.

(d) Ita etiam evertitur infallibilis au6loritas Ecclesiae : quando haec enim aliquam veritatem definit, non verba et inanes formulas, sed veritates per verba sensu obvio expressas fidei nostrae proponit; jamvero, si postea harum definitionum mutatur sensus, jam non est progressus, sed adulteratio; ideoque Ecclesia non est indefe6libilis. Ita pariter perit substantialis immutabilitas quam supra vindicavimus.

Cavendum est igitur, et quidem maxime, ab iis Modernistis, qui, sub praetextu progressus ac criticae, dogmata intelligere volunt sensu altiori et profundiori quam hucusque ab Ecclesia fuerunt intelle6la.

306. 2° Pars altera certa est, et a C. Vaticano supponitur : " Crescat et multum vehementerque proficiat tam singulorum quam omnium, tam unius hominis quam totius Ecclesiae, aetatum ac saeculorum gradibus, intelligentia, scientia, sapientia; sed in suo duntaxat genere, in eodem scilicet dogmate, eodem sensu, eademque sententia " ^.

Ut existentia dogmatici progressus pateat, requiritur et sufficit ut sint aliquae veritates obscure et implicite tantum in fontibus revelationis contentae, et aliunde Ecclesia jus habeat easdem dilucide et diserte explicandi et proponendi. Atqui utrumque constat.

307. (A) In fontibus revelatis veritates qucedarn obscure tantum et implicite contifientur. (a) Deus enim revelans humano ingenio sese accommodare voluit. Jamvero ea est humani ingenii natura ut veritates apprehendat non omnes sintul, nec integre et intuitive^ sed eas analysi dividendo, synthesi componendo, comparationibus et analogiis illustrando 2. Aliunde mens nostra, in his veritatibus perci-

' Quod optime declarat J. H. Newman, op. cit., prjEseitim part. I, c. I, p. 33 sq., c. II, p. 55 sq.

piendis, non se habet mere passive, sed a6live, agri instar plus minusve fertilis, in quo idearum semina, proprii laboris et divinae illuminationis ope, crescere possunt fru6lusque novos proferre. Deus itaque, ut nostro ingenio se accommodaret, non revelavit simul et synthetice omnia dogmata, sed ea quae magis necessaria erant explicite et clare manifestavit; alia autem implicite et cequivalenter^ alia tandem omnino obscure^ ut homines inducerentur ad intensius mentem suam revelationi applicandam, spe novos aspe6lus in profunditate depositi christiani reconditos detegendi.

Ut rem illustremus exemplis, Deus quidem lucide revelavit Christum esse Filium suum unigenitum, sed nonnisi implicite et sequivalenter eum esse sibi sequalem et consubstantialem. Clare etiam manifestavit Verbum carnem fa(5lum fuisse, sed nonnisi obscure unionem inter divinam et humanam naturam fa6tam esse secundum personam seu hypostasim. Septem esse sacramenta et septem tantum hodie credimus : sed nec distin6le nec synthetice horum sacramentorum recensio fit in Scriptura aut primseva Traditione, ideoque nonnisi post longam textuum analysim clare omnibus apparebit generali^ conceptus sacramentorum eorumque distindlus numerus.

(b) Insuper do6lrina catholica, utpote universalis^ omnibus temporibus et nationibus, omniumque ingeniis accommodari debet; atqui talis accommodatio fieri nequit sine fusiori et lucidiori principiorum explicatione. Ita dogmata Trinitatis, Incarnationis et Eucharistiae, quae modo simplici et minime philosophico in Scriptura declarantur, possunt ac debent, decursu temporis, modo magis scientifico expoliri ; quod ^t philosopkice ope, quae verborum sensum accuratius determinat, exponendo videlicet quid sit intelHgendum per naturam^ personam, substantiam^ accidentia^ etc; ex quo profundior ac plenior enascitur dogmatum cognitio.

(c) Aliunde veritates revelatae tam profundce et multiformes sunt, ut successu temporum, novi aspe6lus in earum investigatione detegantur, praesertim cum ratio humana, lumine fidei adjuta, revelationis majorem intelle6lum assequendi sit cupida. Ita ab initio quidem revelatur Christum esse vere hominem; sed nonnisi post accuratas investigationes definietur ei inesse animam vere rationalem voluntatemque a divina voluntate distin6tam. — Nonne Protestantes ipsi Scripturse studio incumbunt eo praecise fine ut magis expli- cite cognoscant ea quae nonnisi obscure in ea continentur? Nonne pariter gloriantur falsam suam de justificatione doctrinam per multa ssecula plerisque saltem fuisse penitus ignotam, et a Luthero in sacris Litteris tandem feliciter inventam? Porro hoc nihil aliud est nisi admittere progressum in cognitione dogmatum.

308. (B) Ecclesia jus habet ea quce obscura et iniplicita sunt dilucide et diserte definiendi. Quod patet ex potestate docendiy et quidem infallibiliter, divinitus ei collata, ut probatum est in Tr. de Ecclesid^ nn. 612 sq., 658 sq. Munus enim docendi in eo situm est ut ambigua dilucide explicentur, implicita distin6le proponantur, et insuper revelata contra falsas contradicentium interpretationes propugnentur.

Idem pariter constat ex praxi Ecclesice, quae hoc munus a primis saeculis exercuit. Ita regulani fidei catechumenis impositam ante baptismi susceptionem decursu temporum ampliavit, ad fusius et lucidius fidem catholicam contra novas ha^reses deiiniendam. Ita pariter, in Conciliis praesertim oecumenicis, novae dogmatum formulas indesinenter promulgatai sunt, quo efificacius errores refellerentur et quo clarius instruerentur fideles : in Nicaeno, consubstantialitas Verbi contra Arianos definitur; in Constantinopolitano I, divinitas Spiritus San6li contra Macedonianos; in Ephesino, B. Mariae divina maternitas contra Nestorianos ; in Chalcedonensi, duae naturae in Christo integrae et inconfusae contra Eutychianos diserte agnoscuntur, etc.

Jamvero si in dogmatibus maximi momenti quae recensuimus aliquod fuit incrementum, nonne etiam majus expectandum est in illis fidei veritatibus quae veiuti sunt conse6laria fundamentalium dogmatum, v. g., quoad cultum Christi, B. Virginis et San6lorum, quoad sacramentorum elementa et efficaciam, aliaque hujusmodi? Protestantes plerique hoc legitimum fuisse, immo necessarium primis Ecclesiae temporibus libenter fatentur, quo melius errores vitarentur; si vero Ecclesia talem habuerit potestatem prioribus saecuHs, cur eamdem retinere non potuit et exercere posterioribus? Numquid Spiritus San6lus, a quo tunc illuminata fuerat. eam subito deseruit contra manifesta Christi promissa qui Apostolis eorumque successoribus dixerat : " Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem .saeculi " ^?

Quod etiam evidentius patebit, modum exponendo quo dogmata creverunt.

309. Modus describitur quo fit progressus dogmaticus. (A) Omnes theologi fatentur dogmata crescere saltem triplici modo :

(a) Lucidd et scientificd propositiojie eorum quse antea quidem explicite credebantur, sed ohscure : hic habetur progressus ex simplici et populari ad scientificam expressionem dogmatis. Sic mysterium SS. Trinitatis primum obscure traditum fuit sub hac generali formula : " Credo in Deum Patrem, et in Filium et in Spiritum san6lum ", in qua non declaratur sub quo respe6lu Deus sit unus, sub quo respe6lu sittrinus : hinc ortae sunt controversiae, et Ecclesia successive definivit Filium Patri esse consubstantialem, Spiritum San6lum una cum Patre et Filio esse adorandum, Filium a Patre procedere per viam generationis, Spiritum San6lum ab utroque procedere, etc; quae quidem omnia plus minusve obscure in Scriptura et primitiva Traditione continebantur. Qui progressus competit etiam veritatibus quae fide explicita a Fidelibus credi debent, quales sunt Trinitas et Incarnatio.

310. (b) Explicitd propositione eorum quae nonnisi implicite in fontibus revelatis continentur : hic habetur major progressus, nempe ex fide implicita ad fidem explicitam ; qui quidem pro veritatibus explicite ab omnibus credendis admitti nequit, sed tantum pro aliis, v. g., pro quibusdam conse6lariis Incarnationis, numero sacramentorum, Immaculata Conceptione B. Virginis, etc. Ita, ex eo quod in Christo duplex est natura, divina et humana, conchiditur in eo esse pariter duplicem voluntatem.

311. (c) Disertd ^i certd propositione eorum quae obitery SiUtpraxi tantum proposita fuerant, vel in dubimn revocata :

^ Mait,^ XXVIII, 20. — Quod argumentum optime urget Oxenham (op. cit., p. 17) contra Anglicanos; si definitiones Nicaenas et Chalcedonenses, necnon symbolum Athanasianum ut fidei normam admittunt, qua ratione sequioris aevi definitiones rejiciunt?

' — ' ■ — .-- - . I — — ^ ■ ■ — ' hic progressus valde affinis est praecedenti, nec proinde competit nisi veritatibus secundariis quas explicite credere necesse non est. Ita, v. g., validitas baptismi ab haereticis collati non fuerat quidem ab initio diserte tradita, sed implicite continebatur in praxi non rebaptizandi ab haeresi conversos, quse Romae et in praecipuis vigebat ecclesiis; postea vero, orta inter S. Cyprianum et S. Stephanum controversi^, res expresse definita fuit. Pariter, quoad canonem Scripturarum, dubia orta erant in quibusdam Ecclesiis de inspiratione quorumdam librorum, v. g., libri Sapientiae, 2* Petri, Jacobi, ApoCalypsis (^De Fontibus ReveL^ n. looo); haec autem dubia soluta sunt a Romanis Pontificibus, et res definita fuit in Tridentino (ibid., n. looi).

312. (B) Controvertitur autem utrum necne progressus fieri possit veritates virtualiter tantum revelatas definiendo^ ita ut hae de fide divin^ credi possint ac debeant. De qua controversia jam supra n. 188 sq. di^lum est. Non pauci, ut Suarez, de Lugo, Haunoldus, Schiffini, L. de Grandmaison putant Ecclesiam posse definire non solum tanquam de fide ecclesiasticdy sed etiam tanquam de fide catholicct veritates virtualiter tantum revelatas ; neque in hoc esse novam revelationem^ sed authenticam manifestationem veritatis jam virtute in obje6lo formaliter revelato contentae ; hanc autem manifestationem fieri ex assistentia Spiritus San6li, quae aequivalet revelationi aut eam consummat ^. Quae opinio probabilitate non caret.

Judicio nostro, quando aliquid tanquam de fide ab Ecclesia definitur quod antea pro mera conclusione theologica habebatur, vi hujus definitionis percipimus veritatem, de qu^ agitur, implicite, etsi obscure, in veritate formaHter revelat^ contineri, ideoque eam credimus non ut conclusionem theologicam, sed propter solam Dei au6loritatem.

313. Corollarium. Tria stadia in dogmatum profe6lu distinguere licet. (A) Si agitur de veritatibus explicite credendis^ v. g., Trinitate, Incarnatione : (a) veritas simplici ac populari modo creditur, v. g., credo in Jesum Christum

' Suarez, De fide, disp. III, se6t. XI, n. i; cfr. Schiffini, De virtuiibm in/uspff Frib. Br., 1903, th. XIV, p. 144 sq.

Filium Dei; (b) investigatur quibus verbis haec veritas scientifice exprimi valeat, v. g., quo sensu Christus dicatur Filius Dei, quaenam sint ejus relationes cum Patre ; et saepe dubia aut errores oriuntur, v. g., sabellianismus et subordinatianismus; (c) Ecclesia tandem, re attente considerata,unum verbum eligit quo veritas catholica lucide ac scientifice declaratur, v. g., Filius declaratur Patri consuhstantialis.

(B) Quoad veritates secundarias non exph*cite ab omnibus credendas, tria pariter stadia, modo tamen diverso \primmn, quando, nulla urgente controversia, veritas impHcite solum tenetur vel in principio universaHori, vel in usu et praxi magis quam in distin6la praedicatione; seciindum^ quando do6lrin3e pun6lum obscure vel impHcite antea propositum a nonnuUis impugnatur, ita ut per aHquod tempus veritas apud multos obscurior fiat; tertiuiny quando, inquisitione fa6la, sub assistentia Spiritus S., res sive soHemni judicio sive communi Ecclesise sensu in manifestam praedicationem transit et omnibus credenda proponitur.

II. De causis et occasione hujus profectus,

314. 1° CauscB. (A) Progressljs dogmatici causa principalis et invisibiHs est assistentia SpiritHs San^li^ qui superiorum et fideHum mentes iUuminat et dirigit, ita ut lucidior obtineatur inteHigentia dogmatum, juxta promissum Christi: " nie vos docebit omnia et suggeret vobis omnia quaecumque dixero vobis " ^.

315. (B) Cum autem Ecclesia novas revelationes non accipiat in munere Do6loris exercendo, fontes revelationis investigare debet. Haec investigatio fit praecipue per theologos^ qui id praestant multipHciter : (a) Scripturam et scripta Patrum aut decreta ConciHorum attente considerando : ita enim, duce Spiritu San6lo, lucidius et expHcitius inteHigitur quid Deus revelare voluerit ; (b) philosophiae et humanis scientiis operam dando, quia mxCntes, quo meHus sunt excultae, eo aptiores sunt ad veritates, etiam revelatas, plenius inteHigendas et exponendas, — et insuper quia humanae scientiae praebent subsidia ad accuratius cognoscenda dog-

mata : omnis enim veritas, sive naturalis sive supernaturalis, ab eodem Patre luminum descendit, et utraque mutuam opem sibi fert. — Theologi tamen magisterio Ecclesiae subjici debent, eorumque scripta ab Episcopis et Rom. Pontifice dijudicantur, ad quos pertinet discernere quaenam inter theologicas speculationes do6lrinis revelatis consentanese sint.

316. (C) Alia caiisa secundaria profe6lus dogmatici est fidelium devotio. Spiritus enim Dei dirigit non solum Episcopos et theologos, sed etiam fideies, prsesertim in iis quae ad cultum et devotionem spe6lant. Ita, relate ad privilegia B. Mariae Virginis et ad theologiam Sacratissimi Cordis Jesu, non parum profuit piorum devotio : amor enim oculos mentis acuit et praeparat ad mehus intelligenda omnia mysteria quae pietatem fovent. Fidelium vero devotio externo Ecclesiae magisterio dirigi debet, secundum haec verba Leonis XIII ^ .• " San6li Spiritus admonitiones et impulsiones plerumque non sine quodam externi magisterii adjumento ac veluti comparatione persentiuntur. Ipse, ad rem Augustinus, in bonis arboribus cooperatur fru6lum, qui et forinsecus rigat atque excolit per quemlibet ministrum et per se dat intrinsecus incrementum. "

317. 2° Inter occasiones^ quae ad dogmatum profe^lum conferunt: (A) recenseri debent kcereses^ secundum haec notissima Augustini verba 2 : " Multa quippe ad fidem cathoh*cam pertinentia, dum haereticorum callida inquietudine exagitantur, ut adversus eos defendi possint, et considerantur diligentius, et intelliguntur clarius, et instantius praedicantur : et ab adversario mota quaestio, discendi existit occasio. " — Reapse haereses Sabellianorum et Arianorum occasiones fuere definiendi rclationes inter Patrem et Filium ; errores Nestorianorum et Eutychianorum opportunitatem praebuerunt clare exponendi unionem hypostaticam Verbi cum human^ natur^; errores Pelagianorum et Semi-pelagianorum impugnando, S. Augustinus expoHvit do6lrinam

^ Litt. apost. Testem benevolentia, 22 Jan. 1899.

=» De civit. Deiy 1. XVI, c. 2, n. i, P. L., XLI, 477; cfr. De dono perseverantice^ c. XX, n. 53, P. Z., XLV, io?.6.

de peccato originali et de necessitate gratiae, etc. Ad confutandos enim istos errores, Scripturam, Patres et Concilia penitius introspicere necesse est, et connexionem unius dogmatis cum altero perpendere : ex quibus clariorem consequimur dogmatum intelligentiam.

(B) Dantur tamen aliae occasiones, v. g., profe6lus naturalium disciplinarum, praesertim philosophiae, quorum ope accuratius exponuntur veritates revelatae ; ita transsubstantiationis notio elucidatur distin6lione inter substantiam et accidentia. Pariter definitioni infalHbilitatis Pontificiae viam paravit socialis evolutio, vi cujus in dies augetur centraHs Imperii civilis au(5loritas, ad unionem servandam inter dissitas reipublicae partes.

III. De criteriis quibus genuinus profectus ab adulterationibus distinguitur.

318. Ex di6lis verus est progressus in explicatione dogmatum et aliunde nulla substantialis immutatio. Criteria igitur esse debent quibus genuinus profe6lus ab adulteratione secernatur. Septem a Card.Newman exponuntur^ : —

(d) Typi ejusdem conservatio : Ecclesia hodierna cum Ecclesia apostolica coUata multum quidem crevit, sed secundum eumdern typum, sicut adultus idem est substantialiter ac parvulus. Rem ita exposuerat Vincentius Lirinensis ^" .* " Multum interest inter pueritiae florem et sene6lutis maturitatem; sed iidem tamen ipsi fiunt senes qui fuerant adolescentes ; ut quamvis unius ejusdemque hominis status habitusque mutetur, una tamen nihilominus eademque natura, una eademque persona sit. Parva ladlentium membra, magna juvenum. Quot parvulorum artus, tot virorum ".

(b) Constantia seu coniinuitas in iisdem principiis fufidamentalibus prsecipue in principio dogmatico, quo indubitanter asseritur fides catholica, in principio audloritatis, in principio interpretationis Scripturse per Traditionem : in his omnibus Ecclesia semper sibi constans fuit.

(c) Facultas assimilationis seu potentia qua gaudet fides catholica, eadem semper manens, sibi assimilandi et accommodandi quidquid veri et boni est in philosophicis systematibus praesertim Graecorum : ita philosophise platonicae quibusdam placitis usa est ad exponendum SS. Trinitatis mysterium, praesertim Verbi divini naturam et generationem, philosophiae aristotehcae ad expoHendas

DE DOGMATIBUS ET FORMUOS FIDEI. 179 notiones naturs^ ct personae, substantiae et accidentium, etc. Quibus tamen usa est ad lucidius et magis scientifice exprimenda, non autem ad adulteranda dogmata; et ita rejicitur Modernistarum error qui contendunt philosophia hellenica substantialiter immutatam esse fidem Ecclesiae.

(d) Conseque?itia logica^ qua dodlrinse posteriori sevo explicatse perfe6le cohserent cum principiis ab Ecclesia primitiva expositis ; ita Papatus privilegia logice sequuntur e potestate Petro concessa, et modus hodiernus remittendi peccata ab antiqua paenitentiah discipHna.

(e) Anticipatio futurorujH^ quatenus nempe in do6trinis aut in praxi veteris Ecclesiae jam inchoationes apparent recentiorum doctrinarum; ita culttis rehquiarum, san6torum et B. Marise Virginis prima initia invenire est in primaevis temporibus.

(f) Vis conservatrix recentiorum definitionu^n^ quae, antiquis dogmatibus nedum adversentur, ea potius confirmant et illustrant; sic trinitatem personarum propugnando, fides non minus diserte divinam unitatem manifestat, et cultum B. Mariae Virginis fovendo, divinitatem Christi non velat sed illustrat.

(g) Inexhaustus vigor quo gaudet fides catholica, quae, senescentibus et pereuntibus humanis systematibus, nec perit nec senescit, sed vires acquirit eundo.

Art. III, De habitu inter dogmata et theologiam.

319. Assensum prsebendo veritatibus a Deo revelatis, aliquam cognitionem veritatum fidei adipiscimur, quae ad salutem plane sufficit. Sed, praeter hanc simplicem intelligentiam, datur explicitior et magis methodica rerum divinarum cognitio, quae theologia dicitur.

Theologiae notionem, partitiones et praestantiam jam alibi exposuimus {TheoL fundani., n. 1-13). Ibi pariter animadvertimus, n. 3, theologiam a fide distingui : (a) ratione objeSliy cum theologia attingat non solum veritates formahter revelatas, sed etiam conclusiones ex eis deductas; (b) ratione motivi, cum theologia his conclusionibus adhaereat non propter solam Dei auctoritatem, sed etiam propter veritatem illationis vi cujus logice e principiis eruuntur; (c) ratione modi quo suum objectum apprehendit ; dum enim fides, sine discursu, simplici mentis actu veritatibus revelatis assentitur, theologia scientifice procedit, analysi, comparatione, synthesi, demonstratione, discursu, deductione. — Quod discrimen melius patebit, disserendo de fo7itibus theologicis prout a fontibus revelationis distinguuntur, necnon de inethodo theologicd,

% I. De fontibus theologicis.

320. Theologia utitur imprimis et potissirmun duobus fontibus revelationis, alibi descriptis {Theol. Fundam.y n. 942 sq.), nempe Traditione et Scripturd : ibi enim inveniuntur dogmata quae exponere et probare debet theologus. Cum autem rationis ope conclusiones e veritatibus revelatis deducat, variisque analogiis illustret, philosophia ei multum hac in re prodest; ad veritates hujusmodi efficacius detegendas aut probandas, saepe utitur historid\ immo, quia veritates revelatae cum quibusdam factis scientificis connectuntur, ad scientias naturales quandoque recurrendum est. Tres sunt igitur subsidiarii fontes theologici : philosophia ^ historia, scientice qucedam naturales,

' I. De usu philosophiae in theologia^

Philosophia distinguitur quidem a theologia, tum ratione obje^i^ quia versatur circa veritates ordinis naturaHs dum haec primario veritates supernaturales et mysteria fidei attingit, tum ratione principii^ quia philosophia solo rationis lumine, dum theologia revelatione utitur. Attamen philosophia (quam hic sumimus senstt^ lato pro quoHbet rationis exercitio in rebus suprasensibiHbus) theologo utilis est eique multa prcebet argumenta.

321. i°Ejusutnitasauctoritateostenditur. (A) Hanc Paulus inteHexerat; siquidem, coram Atheniensibus de ignoto Deo disserens, philosophicis utitur argumentis, simulque aHegat au6loritatem unius ex gentiHbus poetis ac philosophis (Arati)^; aHbi aHos citat au6lores (Menan-

^ M. Canus, De locis theologicis^ lib. IX, c. i sq.; De Groot, Summa apologet. de Ecclesid, q. XX, a. 2 sq.; Berthier, Tr. de loc. theoL, n. 522 sq.; praesertim vero Leo XIII, Encycl. ^tertii Patris^ 4 Aug. 1879, ^Acla Leonis XIII, ed. Desclee, vol. I, p. 92 sq. ); cf. Dadolle, V CEiivre Doctrinale de L^on XIII, Lyon, 1887, p. i8 sq.; J. Hogan, Clerical Studies, Philosophy, p. 21 sq.

• " Sicut et quidam vestrorum poetarum dixerunt : ipsius enim et genus sumus " {Adl., XVII, 28). Unde et Hieronymus {ep. ad Magnuni) scribit :

drum et Epimenidem) ^; sed praesertim saepe in Epistolis non solum do6trinam fidei exponit, sed modo philosophico arguit. V. g., cum probat Dei existentiam et attributa per ea quae fa6la sunt intelligi posse^, aut Gentibus naturalem inesse legem in cordibus scriptams, vel justificationem gratuitam esse4, aut praedestinationem divinis attributis non repugnare 5, vel corporum resurre6lionem admittendam esse ^.

(B) Nec aliter Patres'' ; Hieronymus enim parem disputandi morem magnopere commendat in Quadrato^ Apostolorum discipulo, injustino, in Irenceo aliisque permultis^ Gregorius Neocsesariensis laudat Origene?n hoc nomine, quod plura ex ethnicorum placitis ingeniose decerpta, quasi erepta hostibus tela, in patrocinium ^hristianae sapientiae et perniciem superstitionis singulari dexteritate retorserit 5. ^Qvtidi Apologetce, duce /ustinOy ab humana quoque sapientia argumenta sumpserunt, quibus constituerunt unum Deum omni perfedlionum genere praestantissimum esse colendum; res omnes e nihilo omnipotenti virtute produdlas, ejus sapientia vigere, singulasque ad proprios fines dirigi ac moveri. Controversistce, praeeunte Irenceo^ origines haereseon, et ex quibus philosophorum fontibus emanarint, expUcant, nec solum au6loritate, sed etiam ratione confutant. Sequentibus autem saecuUs, Patres sive Graeci, sive Latini, artem dialecSticam excolunt, mysteria variis analogiis illustrant, et concordiam rationis cum fide sedulo ostendunt, saepe adversariorum difficultates philosophiae ope confutantes '°. Inter quos eminet Augustinus, qui, ingenio prsepotens, et sacris profanisque disciphnis ad plenum imbutus, contra omnes suae aetatis errores acerrime dimicavit fide summa, do6trina pari, ac humanae scientiae fundamenta et firmitudinem in tuto collocavit".

" Dudlor christiani exercitus Paulus et orator invi(5lus, pro Christo causam agens, etiam inscriptionem fortuitam arte torquet in argumentum fidei; didicerat enim a vero David extorquere de manibus hostium gladium, et Goliath superbissimi caput proprio mucrone truncare ".

7 Hic breviter contrahimus ea quoe praeclare exponit Leo XIII, Encycl. cit., pp. 95, 100 sq.

^ Ep. ad Magnuvi. — 9 Orat paneg. ad Origen.

^° Ita Clemens Alex., Strom., I, 28, P. 6^., VIII, 923, ait : *' Accedens autem grseca philosophia veritatem non fecit potentiorem; sed, cimi debiles efificiat sophistarum adversus eam argumentationes, et propulset dolosas adversus veritatem insidias, dicta est vineoe apta sepes et vallus. "

" S. Augustinus, De doctrind christiandy 1. II, c. 40, P. Z., XXXIV, 6t,, declarat quidquid ab Ethnicis philosophis recte dictum fuerit in usum fidei catholicae convertendum esse, sicut aurea vasa atque ornamenta iEgyptiorum in

Hoc autem praecipue Scholastici prsestiterunt, ducibus S. Thoma ac S. Bonaventiira, qui magnse molis opus aggressi sunt, nimirum segetes dodlrinas fecundas et uberes, amplissimis SS. Patrum voluminibus diffusas, diligenter congerere, congestasque uno velut loco condere, scientiam humanam ac divinam ar6lissimo inter se vinculo conjungentes; quod sane peragere non potuissent, si mancam atque imperfe6tam aut levem philosophiam adhibuissent.

322. 2° Modus quo philosophia theologias prodest.

Quo melius autem usus philosophiae in rebus theologicis intelHgatur, ea quae egregie tradit Leo XIII^, breviter exponemus. Imprimis tanta humanae philosophiae vis non est tribuenda, ut cun6lis omnino erroribus evellendis par esse judicetur; nam, ut jam exposuimus, duplex est ordo cognitionis plane distin6lus, naturalis scilicet et supernaturalis, danturque mysteria fidei, quae ratio etiam rite exculta neque intelligere neque dire6le saltem demonstrare valet; unde " ab omnipotenti potissimum virtute et auxiHo Dei exspe6landum est, ut mortaHum mentes, sublatis errorum tenebris, resipiscant ". Attamen spernenda non sunt naturaHa adjumenta quae ratio humana subministrat. Quatuor praesertim praestat : fundamenta fidei demonstrat; aHquam inteHigentiam mysteriorum praebet ; eadem contra adversarios tuetur ; theologiae naturam scientiae praebet.

323. (A) Philosophia fidei fundamenta demonstrat. Tria enim fides supponit, nempe Dei existentiam ac veracitatem, aHcujus reHgionis necessitatem, necnon christianae reHgionis atque Ecclesiae cathoHcae veritatem. Porro philosophia ad haec demonstranda non parum confert

(a) Ratio enim Dei existentiam ac veracitatem invi6le probat : "A magnitudine enim speciei et creaturge cognoscibiliter poterit Creator horum videri " ^ Deinde Deum ostendit omnium perfe6licnum cumulo singulariter excellere, infinita sapientia ac justitia, ideoque Eum non solum veracem esse, sed ipsam veritatem falH et fallere nesciam : ideoque humanam rationem verbo Dei plenissimam fidem prsestare debere. (b) Pariter ex analysi hominis aspirationum, necnon relationibus inter Deum et hominem, philoso- usum Judseorum conversa sunt, et addit : " Nonne aspicimus quanto auro et argento et veste sufFarcinatus exierit de ^Egypto Cyprianus doctor suavissimus et martyr beatissimusPquanto La6tantius?quanto Victorinus,Optatus, Hilarius, ut de vivis taceam ? Quanto innumerabiles Grceci? " * Encycl. ^terni Patris^ p. 93 sq. — - Sap.^ XIII, 5.

phice deducitur necessitas religionis, tum ut erga primam causam officia adimpleamus, tum ut finem nostrum attingere valeamus. (c) Simili modo philosophia possibilitatem ac moralem revelationis necessitatem demonstrat, simulque determinat quibus signis genuina revelatio detegi possit; postea vero declarat evangelicam do(5lrinam mirabihbus signis, tanquam certis certae veritatis argumentis, ab ipsa origine emicuisse, ideoque omnes qui Evangelio credunt, non temere sed rationabili prorsus obsequio judicium suum divinae subjicere auctoritati; Ecclesise etiam au6loritatem accipiendam esse probat ob suam admirabilem propagationem, eximiam san^litatem et inexhaustam in omnibus locis fecunditatem, ob catholicam unitatem invi(5tamque stabih*tatem

324, (B) Philosophia seii ratio aliquam inysteriorum intelligentiam prcebet.

(a) Apphcando leges criticse et hermeneusis, modo distindliori nobis proponit veritates revelatas quse nonnisi confuse et imphcite in Scriptura et Traditione percipiebantur. (b) Quamvis mysteria comprehendi non possint, ratio, altiorem verborum intehigentiam dando, lucidiorem nobis exhibet sensum veritatis credendae, juxta illud S. Augustini^ : " Credimus enim Jesum Christum natum de virgine quae Maria vocabatur; quid sit autem virgo^ quid sit nasci^ et quid s\i nomen proprium non credimus, sed novimus." Ita,v.g., si agitur de mysterio SS. Trinitatis^ ratio investigabit quid sit essentia, quid persona sive in genere, sive inDeo; ideoque dabit intehigentiam hujus propositionis : " Tres sunt personse in una et eadem divina essentia"; si de Transsubstantiatione, declarabit quid nomine substantice, accidentium et specierum intelhgendum sit. (c) Eadem illustrat analogiis ex rebus naturahbus desumptis; quod quidem Christus ipse praestitit, dum turbas docebat parabohs et simihtudinibus ex rebus terrenis desumptis ; ita Ecclesiam compa- X2}2X gra7io sinapis quod in arborem crescit, vel regno, aut civitati, vel domui, ut exinde mehus inteUigeretur ejus natura. Ita etiam Patres mysterium Incarnationis ihustrabant comparatione unionis quse inter corpus et animarn existit. (d) Sed insuper ratio comparando mysteria ad invicem, aut cum ultimo fine hominum, majorem intelhgentiam uniuscujusque praebet; sic, v. g., comparando mysterium Trinitatis cum Incarnatione, mehus utrumque intelhgimus; item cognitio mysterii gratise ahquo modo iUustrat mysterium Trinitatis et vice versa.

Hsec autem dogmatum intehigentia sobrie et pie quseri debet, ut monet Vaticanum ^

= Sess. III, cap. 4. Quod optime declarat S. Anselmus {Prolog., c. i) : " Non tento, Domine, penetrare altitudinem tuam, quia nullatenus comparo illi intelleclum meum; sed desidero aliquatenus intelligere veritatem tuam,

325. (C) Insuper ad philosophicas disciplinas pertinet veritates divinitus traditas religiose tueri contra adversarios.

Sicut enim inimici catholici nominis bellicos apparatus contra religionem, plerumque a philosophica ratione mutuantur, ita theologi plura e philosophia depromere debent, quibus revelata dogmata valeant propugnare; quod prsestari potest duphciter, ostendendo videlicet ea quse opponuntur vel esse falsa, vel saltem non necessaria; nam, ut ait S. Thomas^^ " sicut ea quge fidei sunt, non possunt demonstrative probari ; ita qucedam contraria his non possunt demonstrative ostendi esse falsa ; sed potest ostendi non esse ea necessaria ".

326. (D) Philosophia pariter theologiae praebet naturam ingeniumque vercB scienticB. Ad scientiam enim tria praesertim desiderantur : conclusiones ex propriis principiis logice derivatae, ar6lo inter se nexu connexae, invi<5lis argumentis confirmatae.

Porro multum ad haec philosophia confert. (a) Prgeeunte Logica, veritates fidei ^ve cum ahis veritatibus revelatis sive cum principiis naturaHbus comparamus, et ex hac comparatione multas conclusiones logice deducimus quae theologiae campum non parum extendunt. (b) Has autem conclusiones, tum Logicse tum Ontologiae ope, scientifice coordinamus, et in unum veluti corpus coUigimus, ut suis quseque locis convenienter dispositae, apto inter se nexu cohaereant. (c) Tandem has veritates, non ratione quidem, sed au6loritate probare valemus, Philosophia duce, quae regulas tradit ad argumenta in suo pleno robore exponenda. Immo ratio, fidei lumine adjuta, convenientias invenit inter dogmata revelata et sanae philosophiae principia, ex quibus non parum illustratur fides nostra.

327. 3° Regulse quibus moderatur usus philosophiae in theologia. Verum, ut pretiosis hisce fruclibus afferendis par inveniatur philosophia, majora se scrutari ne audeat, neque veritates ordinis supernaturalis rationi impervias negare aut propria virtute metiri, sed eas plena atque humili fide suscipiat.

(a) In rebus enim revelatis ratio fidei subordinari dobQt. Nam fides infalh*bili Dei testimonio innititur, ratio autem, etiam in rebus philosophicis, sed afortiorim rebus theolo- quam credit et amat cor meum. Neque enim quaero intelligere, ut credam; sed credo, ut intelligam : nam et hoc credo, quia, nisi credidero, non intelligam. " » In Boet.y de Trin., q. II, a. 3.

gicis, fallibilis est; potest igitur et debet a fide in religiosis rebus manuduci et corrigi.

Revera fides saepe maximam opem rationi praestat : i) eam ab erroribus liberando, v.g., polytheismo, materialismo, sensismo, polygamia, divortio, etc, ut jam probavimus in Tr. de Vera Relig,, nn. 214 sq., 257-262 ; 2) eam multiplici cognitione instruendo circa veritates fundamentales, quales sunt Dei natura et perfectiones, creatio, Providentia, animae spiritualitas et immortalitas, etc. Philosophia igitur in rebus reUgiosis fidei subordinata maneat.

328. (b) Nulla vera dissensio esse potest inter fideni et rationem, dum suis utraque finibus se contineant : utraque enim Deum habet auctorem, utraque ad verum per legitima media tendit. Attamen aliquando adest apparens contradictio, sive ex culpd theologorum qui tanquam de fide habent ea quse revera non sunt de fide, ut in noto casu Galilcei, sive ex culpa philosophorum aut scientiae cultorum qui meras hypotheses pro indubiis factis exhibent, asserendo, v. g., hominem e simia originem ducere. Recte igitur cum Leone XIII concludere fas est' : " Nulla quidem theologum inter et physicum vera dissensio intercesserit, dum suis uterque finibus se contineant, id caventes, secundum S. Augustini monitum, ne ahquid temere et incognitum pro cognito asserant... ".

329. (c) Hinc excolenda est philosophia christiana antiqua; nam, ut ait Leo XIII^^ " divinarum veritatum splendor, animo exceptus, ipsam juvat intelligentiam, cui non modo nihil de dignitate trahit, sed nobilitatis, acuminis, firmitatis plurimum addit. " Revera ratio fide adjuta comparari potest astronomo qui telescopo utens plures stellas et quidem distinctius videt. Cujus philosophiae christianae semina jam apud Patres invenire est, et plenam evolutionem apud Scholasiicos Do6lores, maxime autem apud 6*. Thomam; nam " quidquid vere di6lum aut prudenter disputatum a philosophis ethnicorum, ab Ecclesiae Patribus et Do6loribus, a summis viris qui ante ipsum floruerunt, non modo ille penitus dignovit, sed auxit, perfecit, digessit tam luculenta perspicuitate formarum, tam accurata disserendi ratione, et tant^ proprietate sermonis, ut facultatem imitandi posteris reliquisse, superandi potestatem ademisse videatur " 3,

• Encycl. Providentissimus, 18 Nov. 1893.

• Encycl. JEterni Patris.

3 Leo XIII, Litterce ApostoliccB de S. Thoma Aq. Patrono studiorum^ 4 Aug. 1880. — Hinc scholasticae philosophiae studere debet quicumque in

Haec est enim vere philosophia perennis^ quae sensu com- muni ad altiora assurgit.

Neque tamen omnino spernenda est philosophia recens^ quae in plurimis, praesertim vero in rebus psychologicis, cosmologicis ac sociologicis, Scholasticorum do6lrinas amph'avit hodiernisque moribus accommodavit : sicut enim Angeh*cus Doctor philosophica systemata sui temporis didicit, correxit atque theologise adaptavit, ita et moderni theologi philosophicas discipHnas nostri temporis excolere debent, ut quidquid falsi in eis inveniatur corrigant, quidquid autem veri ad expoHendam do6trinam fidei accommodent ; nam, ut ait Leo Xllly " edicimus Hbenti gratoque animo excipiendum esse quidquid sapienter di(5tum, quidquid utiHter fuerit a quopiam inventum atque excogitatum " ^ Sed cavendum est omnino a philosophia Kantiana quae subjectivisimnn propugnat, et in agnosticismwn ultimo tendit relate ad notiones metaphysicas; necnon 2i phceno??ienismo qui, rejedta notione substantise, nil aHud nisi diversa phgenomena admittit; aut ab hegelianis??io aut quoHbet systemate in quo veritas dicitur in fieri potiusquam in actu : istis enim systematibus evertuntur simul fundamenta fidei et rationis.

330. (d) Duo tamen vitia, monente Cano^, maxime vitanda sunt. Unum ne incognita pro cognitis, incertaque pro certis habea?nus; cavendum est prgesertim ne dogmata theologica ita incertis opinionibus ahigentur, ut, his rejedtis, dogmata ipsa pericHtari videantur. Sapiens ea quse sibi probabiHa sunt, amplecSti potest, sed simul quae contra suam opinionem proponuntur, non arroganter improbat, neque aHos prohibet ne aHam ampledtantur sententiam aHumque modum dogmata exponendi. Alterum est vitium quod quidam nimiam operam in res obscuras atque difiiciles conferunt, easdemque non necessarias. Quid enim prodest has similesve quaestiones expendere '' num Deus materiam possit facere sine forma, num plures angelos ejusdem speciei condere, num continuum in omnes suas partes dividere, num relationem a suo subjedto separare, aHasque multo vaniores, quas scribere hic nec Hbet, nec decet, ne qui in hunc forte locum inciderint, ex quorumdam ingenio omnes scholae audtores aestiment"^? Otiosis igitur ac subtilibus sedulo omissis, theologus hodiernos errores exponere ac confutare sata- theologicis studiis vult proficere : secus enim neque etiam intelliget opera a plerisque theologis scripta.

• Encycl. ^terni PatriSy ed. Desclee, p. iii.

3 Ita Canus, 1. c, p. 553, ubi etiam ait ; " Quae ego etiam, cum nec essera ingenio nimis tardo, nec his intelHgendis parum temporis et diligentiae adhibuissem, animo vel mtormare non poteram. ricderet me dicere non inteiligei-e^ si ipsi intelligerenti qui hcec tractdrunt ".

get', suumque in usum vertere quidquid veri apud ipsos adversarios inveniet.

II. De usu historiae in theologia "^,

331 . H istoria, quae est scientifica enarratio rerum praeteritarum, theologo haud parum prodest, quatenus fa6la refert sive reh*giosa,sive profana cum reh'giosis connexa, quae ad demonstrationem aut lucidiorem expositionem rehgionis cathohcae conferunt. Dicendum : 1° de historia/r<?/^;/^; 2° de historia ecclesiasticd; 3° de regjclis \n utriusque studio servandis.

332* 1° De usu historiae profanae. Historia etiam profana, cum sit " testis temporum, lux veritatis, vitse memoria, magistra vitae ", intime connectitur cum factis rehgiosis quae ceteros eventus pervadunt; et ad tria praesertim prodest :

(A) Ad prohandam naturam et necessitatem ahcujus rehgionis, ut ostendimus in Tr. de Vera Relig.^ n. 97-189.

(B) Ad deinonstrandam credibilitate^n religionis christiance. Siquidem :

(a) revelatio christiana Qstfactiim historicum^ cum ahis fa<5lis connexum, ideoque historicis argumentis probari debet, quorum qusedam ex Scripturis sacris, alia autem e profanis scriptoribus desumuntur; praeterea fa(Sla a sacris au6loribus relata saepe confirmantur, elucidantur accomplenturex annahbusGentium^, utjam ostendimus in Tr. de Vera Religione; ergo, ait Canus^y viri omnes do6ti consentiunt, rudes omnino theologos esse, in quorum lucubrationibus historia muta est. (b) Divinitas rehgionis christianae luculenter confirmari potest comparatione cum ahis rehgionibus quae in mundo praevaluerunt aut etiam hodie vigent : ad hoc autem requiritur ut

^ " Si quid enim est a Doctoribus Scholasticis vel nimia subtilitate quaesitum, vel parum considerate traditum, si quid cum exploratis posterioris sevi doctrinis minus cohoerens, vel denique, quoquo modo non probabile, id nullo pacto in animo est setati nostraead imitandum proponi ". LeoXIII, 1. c, p. iii.

^ M. Canus, op. cit., lib. XI, c. 2 sq., p. 587 sq.; Berthier, op. cit., n. 637 sq. ; De Groot, q. XXII ; De Smedt, Principes de critique historique ; id. Introductio ad histor. eccles.^ Gandavi, 1876; Ad. Tardif, Notions illmentaires de critique historiqtie^ 1883; E. A. Freeman*, The methods of histoj-ical study^ London, 1886 ; H. Bancroft*, Literary Studies, a memoir, New York, 1891.

3 Quod luculenter ostendit F. Vigouroux, La Bible et les decouvertes modernes en Palestine, en Egypte et en Assyrie, Paris, 5e ed. 1889; Le N. Testament et les decouvertes archiologiques , Paris, 1890; Melanges Bibliques^ Paris, 1889. Cf. Geikie, * Hours with the Bible, etc.

theologus profanam historiam pertustret, eaque praesertim discat quae ad Religionum historiani spe6lant. Nonnulli quidem vanum timorem concipiunt ex illa nova disciplina, quam nobis inimicam putant; sed quo profundius huic studio incumbemus, eo disertius constabit christianam religionem omnibus aliis praestantiorem esse acdivinitusrevelatam, ut jam constat ex dictis in 7r. de Vera Religioney n. 111-148. (c) Nec minus prodest historia ad demonstrandam catholicce Ecclesice divinam originem, miram propagationem atque efficaciam in instauranda societate; necnon acStionem Dei providentissimam in Ecclesia contra persecutiones haeresesque tuenda : " Clamatenim quodammodo omnis historia, aitZ^<? XIIP^ Deum essequi rerum mortalium varios perpetuosque motus providentissime regit eosque vel invitis hominibus ad Ecclesiae suae incrementa transfert. Item e dimicationibus illataque vi Pontificatum Romanum semper evasisse vi6lorem; oppugnatores ejus, deje61;os de spe, suam sibi perniciem comparavisse ".

(C) Ad confirmanda qucedam e dogmatibus chrisfianis. Qusedam enim antiquis populorum traditionibus haud parum illustrantur, qualia sunt, v. g., lapsus protoparentum ex altiori statu in quoconditi fuerant, sacrificiorum necessitas ad Numen placandum, exspectatio messianica atque alicujus Redemptoris necessitas, et aha hujusmodi. Cum vero hodierni Rationaiistae his traditionibus abutantur, ut ex eis inferant dogmata nostra nihil aliud esse nisi naturalem superstitionis evolutionem, historicis argumentis redarguendi sunt : " Etenim cum hostiliatela, uti diximus, potissimum abhistoria peti soleant, oportet ut aequis armis congrediatur Ecclesia, et qua parte oppugnatur acrius, in ea sese ad refutandos impetus majore opere muniat "^

333. 2" De usu historiae ecclesiasticse. Haec theologo magis etiam prodest, quatenus nobis exhibet qualis fuerit Ecclesiae fides in variis temporibus, describitque religionis christianae originem atque diffusionem, dogmatum progressum, haereseon causas, incrementa et exstin6i:ionem, mores atque usus fidelium : ex his enim argumenta certa aut probabilia deduci possunt quoad praecipua fidei dogmata.

Ut hoc fonte re6le utamur, artis criticae regulis sedulo attendendum est, tum ut genuina documenta ab apocryphis secernantur, tum ut varia historicorum testimonia simul conferantur eorumque au6loritas expendatur. Non enim unus aut alter historicus, etiam gravis, certum praebet argu-

' Epist, de studiis historicis^ iSaug. 1883, ed. Desclee, t. II, p. 28, • Ibid. , p. 27.

mentum, sed solum probabile : si vero omnes moraliter in eamdem rem gestam concurrunt, certum habetur argumentum; et si agitur de re dogmatica vel morali, quae ut manifestatio fidei Ecclesiae existimari possit, divinae Traditionis habetur criterium. Quod ut melius intelligatur, pauca de praecipuis documentis dicenda sunt, quibus theologus uti potest.

334. (A) De A6lis Martyrum. Hocnomine designantur scripta in quibus consignantur ea quae in interrogationibus et suppliciis Martyrum a6la fuerunt.

Jam enim a primis temporibus Pontifices et episcopi summo studio adlaborarunt, ut gesta Martyrum diligentissime perquirerentur ac integerrime conscriberentur '. Multa tamen ex A6lis tam sollicite colledlis, non solum diuturnitate temporum, sed etiam persecutorum malitia periere. Pace deinde Ecclesiae restituta, Christiani hanc jadluram reparare conati sunt, studiose colligendo eaquae in tabuHs publicis adhuc supererant, vel e variis testimoniis nova A6ta conficiendo. Iterum nonnulla ex iis documentis tempore Barbarorum perierunt, posteaque aha confe6la sunt quas ad priorum au6loritatem non pertingunt. Unde critica editione uti necesse est, et ex variis adjundlis vera a falsis et dubiis secernenda sunt'.

Quibus praenotatis, certum est Martyres, in suis responsis coram judicibus, yAfidei testes merito haberi : pro fide enim mori parati erant, et ea quae a Pastoribus de dogmatibus christianis audierant, candide exponebant, ita ut ex collatis eorum testimoniis quid Ecclesia de praecipuis fidei myste- riis teneret, certo colligi possit. Si igitur omnes fere con- sentiunt in quaedam dogmata affirmanda, v. g., divinitatem

Christi, aeternitatem pcenarum inferni etc, invi6lum habetur christianae fidei argumentum.

• Ita in Catalogo Felicis IV, in vita Clementis haec leguntur : " Hic fecit septem regiones et divisit notariis fidelibus Ecclesise, qui gesta Martyrum sollicite et curiose unusquisque per regionem suam diligenter perquireret ". Alia testimonia vide ap. De Smedt, Introd, ad Hist. eccles., p. 112 sq.

' Huic discretioni instituendse multum adlaborarunt socii Bollandiani, Acta SatKtoruMy Antuerp. 1643 sq.; Parisiis, 1867 sq.; Ruinart, Acta priniortwi Martyrum sincera^ Paris., 1689, Ratisbon. 1859; E. Le Blant, Les Actes des Martyrs, Paris, 1882; P. Allard, Histoires des Pers^cutions^ Paris, 1885- 1890; cfr. Van den Gheyn, S. J. , ap. Vacant, Didl:. de theol. , vocabulo Actes des Martyrs; H. Leclercq, in Dict. cTAi-cheoI. chritienne (Cabrol), t. I, p. 373 sq., ubi ;t alia opera allegata invenies.

335- (B) De Archaeologia sacra \ His verbis designatur scientia rerum antiquarum vel monumentorum veterum ad res sacras spe6lantium.

Monumenta hujusmodi praecipua sunt : (a) cedificia religiosa a Christianis ere6la vel excavata, quah'a sunt templa, basihcse, baptisteria, aUaria, catacumbae, cryptae, sepulchra, cubicula etc. Speciahs momenti sunt Romance Catacumbce, in quibus inveniuntur tot vestigia christianae fidei ac praxis, ex quibus non pauca dogmata confirmari possunt^; (b) imagines sculptce aut depi6lce^ prout sunt statuae, sarcophaga, vasa, pi(5lurae murales, picSlurae in vitris et aha hujusmodi^; (c) mobilia et utensilia^ ut vasa sanguinem martyrum continentia, martyrii instrumenta, rehquiae et rehquiaria; (d) numismata et inscriptiones^ quibus antiqui fideles summa sinceritate ad perennem memoriam suam fidem exprimere consueverant ^

Omnia haec monumenta, h*cet in se disertam non semper exhibeant do6lrinae expositionem, si separatim sumuntur, saepe vividiori luce percellunt animos quam Hbri scripti, quia vitam reHgiosam veterum Christianorum, ideoque eorum fidem oculis subjiciunt. Expedit tamen ut, ad meliorem horum monumentorum intelligentiam, plurima comparentur, simulque legantur quaecumque Patres de eisdem scripserunt : sic enim non solum probabile, sed aliquando

^ C. M. Kaufmann, Haudbuch der Chrislichen Archdologie^ Paderborn, 1905; H. Leclercq, Manuel d' archdologie chr^tienne, Paris, Letouzey, 1907; D. Cabrol, Diction. d' Arch^ologie chr^tienne, Paris, 1907 sq.

= De quibus vide A. Bosio, Roma sotterranea, Roma, 1632; P. Aringhi» Roma subterranea, Romse, 1651; Perret, Les Catacombes de Rome,Y'3Xi's,, 1852; praecipue vero J. B. de Rossi, Roma sotterranea cristiana, 1864 sq., Bullettino di Archeologia; Northcote and Brownlow, Roma sotterranea; P. Allard, Rome souterraine, Paris, 1877; Armellini, Gli antichi cimiteri di Rotna e d^Italia; Lezioni di archeologia cristiana, Roma, 1897; H. Marucchi, EUments d^Archiologie Chr^tienne, Paris, 1900; H. Leclercq, in Dict. d'Arch^ol., t. II, 2376 sq. cum auctoribus ibi allegatis.

3 Buonarotti, Osservaziotti sopra alctmt frattimenti di vasi atttichi... Firenze, 17 16; A. Bottari, Sculture e pitture sagre... Roma, 1734-54; R. Carucci, Vetri ornati difigure... Roma, 1858; J. B. de Rossi, Imtnagini scelte della B. V. Maria, Roma, 1863; Durand et "Dti^.Orx, Mattuel d^ Iconographie chrHienne, Paris, 1845; Husenbeth, Ettibletns of Saints, Lonvion, 1860; Wilpert, Fractio paniSy Freiburg, trad. franc., Paris, 1896; Die Malereien der Katakottiben Roms, 1903.

^ Zaccaria, De veterutti christianarum inscriptionutn usu in rebus theologicis, Pezzana, 1761; A. Mai, Inscriptiones christiance;]. B. de Rossi, Inscriptiottes christiati£e, Romre, 1861; E. Le Blant, Itiscriptions chr^tiennes de la Gaule antdrieure au VIII' s.j Nouveau recueil des inscript. de la Gaule^ Paris, 1892; 1S0 inscript. de pierres gravees^ Paris, 1896; Kraus, Die chrisili- certum erui potest argumentum, quando videlicet tot sunt testimonia de uno et eodem dogmate, ut negari non possit hoc ab universali Ecclesia creditum fuisse. Ita, v. g., inscriptiones quae in Catacumbis inveniuntur, simul collatae, ac Patrum testimoniis corroboratae, clare ostendunt jam a primis temporibus San6los a Fidelibus fuisse invocatos, preces fuisse pro defun6lis oblatas, ideoque fidem in Purgatorii existentiam jam viguisse ^.

336. (C) De historid dogmatuni. Ad intelligentiam theologise, multum conferre historiam dogmatum satis evidenter constat. Adest enim quidam progressus in veritatum fidei expositione (supra, n. 309 sq.) quatenus veritates quae primum implicite et obscure proposit^e fuerant, decursu temporum, sive occasione haereseon, sive applicatione philosophiae ad theologiam, magis explicite ac diserte declarantur. IUa igitur pars historiae ecclesiasticae, quae dogmatum historiam ac progressum accurate describit, multum prodest ad secernenda fidei dogmata a meris opinionibus eademque contra Protestantes ac Rationalistas defendenda; nec perfe6le intelligi potest cujuslibet dogmatis expositio, nisi prius ejus delineetur historia^.

Idem dic de historia hcereseon. Hseretici enim duplici modo testes esse possunt fidei in Ecclesia vigentis : (a) quoad dogmata quae i^npugnant : si enim aliquam dodtrinam negarunt, proptereaque a sinu Ecclesise eje6li sunt, jam invi6lum habemus argumentum fidei quse tunc temporis communiteraccipiebatur ; ita, quando Sabelliani ideo damnati sunt quia realem distin6lionem trium divinarum personarum negabant, clare intelligitur Ecclesiam communiter hancrealem distin61:ionem ut dogma fidei credidisse; (b) quoad dogmata quae retinent; nam si, post secessionem ab Ecclesia, articulos invenimus ab hsereticis simul et Catholicis creditos, certum habemus argumentum antiquse illius fidei, quse in Ecclesia vigebat antequam ab ea expulsi sunt. Hinc quo antiquiores sunt haeretici, eo certiores sumus do6lrinas ipsis et Catholicis communes, esse chen Inschriftm der Rheinlande^ etc; Bour, in Dict. de Th^ol. (Afangenot) voce Epigraphie chr^tienne^ t. V, 300-358.

^ Argumenta ex archaeologia desumpta breviter exponimus de Ve7'bo Incarn.^ n. 305, de Scuramentisy n. 21, de Eticharistid, n. 32, de Deo Retnunerat.f n. 41, etc.

2 Cfr. J. Hogan., op. cit., p. 155 sq.; P. de la Barre, S. J., La vie du dogme catholique^ Paris, 1898.

apostolicas. Ita Docetas, qui 11° ssec. realitatem humanae naturae Christi negabant, quia putabant Deo indignum esse naturae humanae personaUter uniri, eo ipso ejus divinitatem simul cum Ecclesia agnoscebant tanquam indubitatam veritatem : quod certe probat hoc dogma jam hac setate fuisse communiter creditum.

Unum addere sufficiat, videhcet hodiernis temporibus valde utile esse dogmatum historiam deh'neare, ut confutentur tum Rationalistae, qui contendunt cathohca dogmata, humanorum systematum more, naturaHter orta esse ac crevisse, tum Protestantes, qui asserunt multa ex dogmatibus nostris esse corruptelas do^trinae aposto- Hcse inconsiderate superadditas^

337- 3° Regulae in historiae studio sequendae. Ad proficiendum autem in studiis historicis, requiruntur praecipue : (a) amor veri : " Illud in primis scribentium observetur animo primam esse historicB legem ne qiiidfalsi dicere audeat : deinde ne quid veri non audeat ; ne qua suspicio graticB sit i7i scribendoy ne qua simultatis "^. Itaque, si quae inveniuntur fa6la quae primd facie reHgioni aut Ecclesiae nocere videantur, non exinde neganda sunt, si bene probantur, neque distorquenda, sed honeste exponenda : nihil enim detrimenti ex sincera veritatis relatione oriri potest, sed ex fa6lis etiam scandalosis cathoHcae reHgionis divinitas firmari potest. Requiritur proinde animus tranquillus et preejudiciorum expers. (b) Assiduus labor vel in fontibus adeundis, vel in legendis saltem iis scriptoribus qui fontes investigarunt. Experientia enim constat falsas narrationes aHquando per longa saecula praevaluisse, eo quod primi relatores genuinos fontes non adierant; hinc, ut merito ait Leo XIIIs^ " jejunae narrationi opponatur investigationis labor et mora ". {c)fudicium prudens; quandoque enim dissentiunt inter se testimonia, vel documenta taHa sunt ut certitudinem non gene-

' Hac de re legi possunt Natalis Alexander, Historiaecdes. cum notis Roncaglia et Mansi, Luccse, 1739, Venetiis 1749; Petavius, Dogviata theologica, Paris, 1644, 1865; L. Thomassinus, Dogviata theologica, Paris, 1680, 1864; Klee, Manuel de VHistoire des Dogmes chr^iens; Ginoulhiac, Histoire du Dogme catholigtiet Vaxhy 1866; J. Schwane, Dogmengeschichte, 1862, 1892; trad. fran^aise A. Degert; J. Tixeront, Histoire des Dogmes, 1905-.1909, Inter Protestantes; A. Harnack*, Dogmengeschichte, anglice versum History 0/ Dogma; Grundriss der Dogmengeschichte, anglice Outlines <^f the History of Dogmay New-York, 1893; hic audlor tamen, utpote rationalista, caute legendus est; G. P. Fisher*, History of Christian Doctrine, New York, 1896.

rent, saltem seorsim sumpta, aut certitudo moralis nonnisi ex variis adjun6lis obtineri potest; quandoque causae rerum sunt maxime absconditae, nexus eventuum valde intricatus. Omnia igitur aequa lance librare oportet animo tranquillo ac praejudiciis experte; nec tanquam certa tradere licet quae incerta manent, sed omnia prout sunt aut apparent, post naturae rerum investigationem, candide exponere. Historia, sic exculta, multum sane theologo proderit, " conatusque adversus veritatem diu susceptos ipsa tandem per se superabit et franget veritas, quae obscurari aliquandiu potest, exstingui non potest " ^

III. De usu scientiarum naturalium in theologia'.

Inter naturales scientias, tres sunt quae theologo praecipue utiles sunt, quippe quae disserant de rebus cum theologia connexis : geologia^ quae cum origine et antiquitate mundi conne6litur, biologia^ quatenus vitae originem, evolutionem ac naturam describit, aiithropologia, quae speciatim disserit de iis omnibus quae ad hominem referuntur.