Nn. 470–524

470. Divinse scientise consideratio piis solatium, et impiis terrorem affert :(a) novitenim Deus justorum vota, lacrymas, lu61;am adversus vitia, bona opera, omniaque, etiam potum aquae frigidae remunerabit; novit pariter quibus gratiis indigeamus : " Scit Pater vester quia his omnibus indigetis"''; et si speremus in eum, non confundemur; (b) sed videt pariter impiorum cogitationes etiam secretissimas, et secreta eorum delidla stridle puniet ^.

III. De speciebus et medio scientiae divinae,

471. Quamvis scientia Dei sit simplicissima ex parte cognosceniis, ex parte tamen cogniti divisionem admittit. Sic distingui solct scientia speculativa^ quae res contemplatur, et scientia praSlica, quae, quatenus cum voluntate conjungitur, res operatur; iterum scientia est approbationisy quando adjun6lum habet a6lum voluntatis coviplacentice^ et

' S. Thom., q. 14, a. 8. — ' Maltli., VI, 32. • 3Cf. Knoll, 1. c, c. III, a. 6, § 35, ncta; Monsabre, Careme 1874, 7' ConUt.

DE OPERATIONIBUS DIVJNIS. 277 improbationis seu reprobationis, quae adjun6lum habet a6lum displiceiitice seu aversionis. Sed in scholis potior est alia divisiff, quae desumitur ex medio in quo Deus perspicit res a se distinctas.

472. Medium quo Deus omnia cognoscit est essentia divina, quse veluti species intelligibilis omnia perfe6le repraesentat. Medium autem in quo est id cujus cognitio includit cognitionem alterius. Quo posito, theologi inquirunt in quo Deus omnia a se distin6la cognoscat. Jamvero omnes fere theologi omnium scholarum hodie haec admittunt : (a) Essentia divina est medium, saltem aliquo sensu, in quo cognito Deus cognoscit omnia a se distindla; res enim creatae veritatem non habent nisi participatam ex essenti^ divina, proindeque Deus, essentiam suam videndo, in eadem essenti^ videt omnes res creatas quae suam essentiam aliquo modo participant. (b) Deus novit res uti sunt in seipsis, seu in propria natura, quae, qua tales^ non sunt medium sed termi' nus cognitionis divinae ^. Si enim Deus cognosceret res in seipsis tanquam in medio cognito, haec cognitio a rebus ipsis emendicaretur, nec esset perfe6la, cum res non cognoscerentur per suam altissimam causam, quae est essentia divina. (c) Deus cognoscit/2^//^m necessaria et in essentia sua quatenus participabili, et in decreto suae voluntatis quo hujusmodi futurorum causas necessarias praeparavit. Sed difficultas est quoad futura contingentia et libera; hac de re magna est controversia inter Thomistas et Molijtistas ^.

473» 1° Juxta T/zomistaSy duplex est tantum scientia :

(A) Scientia simplicis intelligenticey qua Deus videt omnes essentias rerum possibiliuni; eas videt in sua essentia, quae est omnis entis creabilis exemplar; siquidem, cum Deus suam essentiam perfe6le cognoscat, eam contemplatur non

' Id negarunt quidani Scotistae ac Molinistae; sed hodie haec sententia communis est etiam inter Molinistas. Cfr. Pesch, n. 231.

• Thomistarum opinionem inter alios advocant Alvarez, Bannez, Gonet, Salmanticenses, de Scientid Deiy disp. VII-XII; Goudin, de Scientid Dei^ q. II.; Billuart, de Deo, disp. V-VI. Molinistarum autem systema propugnant Molina, Concordia; Suarez, Opiisculum de Scientid Dei; de Augustinis, de Deo uno, th. XXV-XIX; Franzelin, th. XLV-XLVI; Pesch, n. 244 sq.

solum prout in se est, sed etiam prout participabilis est a creaturis : quod idem est ac videre possibilia.

(B) Scientia visionis, qua cognoscit omnia existentia sive sint pr.nesentia, sive prseterita, sive futura. Quae quidem videt non praecise in sua essentia, sed in libero decreto suae voluntatis : seu aliis verbis ideo ab aeterno ea cognoscit, quia ipse ab seterno voluit et determinavit ea esse futura '. Etenim Deus videt omnia in seipso tanquam in medio : secus enim scientiam suam e rebus creatis emendicare cogeretur; atqui non potest ea cognoscere in sua essentia ut essentia est, quae dire6le nonnisi possibilia repraesentat, neque in intelle6lu, qui ex se nihil aliud continet nisi archetypa possibilium; ergo eacognoscit in voluntate, quatenus ab aeterno decrevit qu^edam possibilia prae aliis producere in a6lum. Si quaeritur quomodo peccata praevideantur, respondent ea cognosci non in decreto approbativo^ sed in decreto perinissivo, quatenus Dcus ab aeterno sapienter et juste decernit in tali vel tali casu denegare speciale auxilium, quo vitaretur peccatum. Quoad futura conditionata, dicunt ea cognosci in decretis subje6live absolutis et obje6live conditionatis ; V. g., ab aeterno Deus vult quod Tyrii convertantur, si ipsis Evangelium praedicetur; decretum illud est absolutum subje6livc " volo Tyrios converti ", sed conditionatum ex parte obje6li " posito quod ipsis Evangelium praedicetur " =^.

474. Oljiciunt quidem Molinistae his decretis destrui libcrtatem; si enim voluntas divinis decretis determinatur ad agendum, non videtur quomodo se determinet. Respondent Thomistae : quidquid Deus ab aeterno decernit,

^ Zigliara, Summa Philos.^ Theol., n. 24.

^ Alii tamen rem aliter exponunt, dicentes Deum w.dQt&futufa contingentia in eorum rationibus intelligibilibus penes se existentibus, supposita tamen liberd determinatione divin<2 voluntatis ad alteram partem contradidlionis; nam ideas divinae, quse per se non repraesentant nisi quidditates rerum earumque essentiales proprietates, non possunt rerum existentias cuncftaque accidentia contingentia reprsesentare, nisi supposito a(5tu divinse voluntatis, ex quo omnia ista dependent. Futura autem conditionata Deus in seipso cognoscit, supposito adlu cooperativo suce voluntatis, obje(5live conditionato, seu qui effedlum sortiretur, posita conditione. Ita Card. Pecci, S. Tommasocircj f influsso divino ■e la scienza mezza; Card. Satolli, op. cit. ; A Paquet, De Dco Uno et Trmo^ Quebeci, 1895, disp. IV, q. I, a. 6-7, p. 241 sq. (

DE OPEHATIONIBUS DIVINIS. 279 certo quidem et infallibiliter evenit, non autem necessario. Siquidem, ut ait S. Thomas ^ : " Cum igitur voluntas Dei sit efficacissima, non solum sequitur quod fiant ea quae Deus vult fieri, sed et quod eo modo fiant quo Deus ea fieri vult. Vult autem quaedam fieri Deus necessario, quaedam contingenter, ut sit ordo in rebus ad complementum universi. " S. Augustinus rem illustrat exemplo Petri, pro cujus perseverantia in fide Christus oravit : quae quidem oratio fuit efficax ita ut Petrus certo et infallibiliter in fide perseveraverit, sed efficacitas orationis libertatem ejus non destruxit sed potius perfecit : " Quando rogavit ergo ne fides ejus deficeret, quid aliud rogavit nisi ut haberet in fide liberrimam, fortissimam, invi6lissimam, perseverantissimam voluntatem? Ecce quemadmodum secundum gratiam Dei, non contra eam, libertas defenditur voluntatis " 2. Ouod de efficacitate orationis Christi praedicatur, de decretis divinis pariter dici potest. Aliunde Deus movet quidem voluntatem ad agendum xxtprima causa^ sed modo proportionato naturae voluntatis quae et ipsa simul sese movet Hbere, sed dependenter a Deo : non enim de essentia causae secundae, etiam liberae, est ut agat independenter a prima causa 3.

475- 2° Juxta Molinistas, praeter scientiam simplicis intelligentiae et visionis, alia admittenda est, quae versatur circa futura conditionata, et media vocatur, quia ejus obje6lum inter mere possibilia et absolute futura interjacet. Docent siquidem futura libera non in divinis decretis cognosci, sed in seipsis, in sua veritate obje^ivd. Hoc, inquiunt, non significat ea non videri in essentia divina tanquam in medio; " sed significat, ait Pesch (n. 271), ea non videri in ullo

3 Nil dicimus de famosa distin(5lione sensus compositi ac divisi^ quae communiter a Thomistis afifertur, quia ejus expositio nobis paulisper obscura visa est : principium S. Thomae supra enuntiatum, aptius videtur ad difficultatem solvendam, in quantum solvi potest. Quod recfle intellexit Bossuet {Traitd du Libre Arbitre^ c. 8) qui ait nos ideo liberos esse quia Deus vult nos esse liberos, et a(5liones nostras ideo liberas esse quia Deus facit easdem esse liberas. Haec quidem mysterio plena sunt, sed, ut ait idem au(5lor (ibid., c. 4), prima logicae regula est firmiter adhaerendum esse veritatibus semel cognitis, quamvis difficile sit eas simul conciliare; ac diligenter tenenda esse duo extrema catense, quamvis annuli quibus connecfluntur, minime videantur.

medio, quod praecedat eorum futuritionem, sed videri in eo tantum signo rationis, quod simultaneum est cum eorum futuritione ". Quod varie a variis au6loribus explicatur; sed hodie generatim sic arguunt : Deus ab seterno cognoscit quidquid est determinate verum; atqui futura libera sunt in seipsis determinate vera; haec enim aliquando erunt vera, quando scilicet adimplebuntur; atqui quod est determinate verum in tempore, potest a Deo ab seterno videri, cum ejus seternitas omnia tempora coaequet. Idem docent quoad conditionate futura : Deus siquidem ea cognoscit imrnediate in seipsis, ante ac independenter ab omni a6luali decreto; sic enim arguunt : ex duabus propositionibus contradi6loriis, ex. g., " si Petrus in his adjun6lis constitueretur, peccaret ", et " si Petrus constitueretur in his adjun6lis, non peccaret^\ una est determinate vera, et altera detcrminate falsa; atqui Deus cognoscere potest quidquid est determinate verum.

476. Respondent autem Thomistae futura hujusmodi non esse determinate futura nisi ex decretis divinis; sumatur enim haec propositio : " Petrus in his adjun6lis peccabit vel non " ; in se non est certe vera, neque certe falsa, sed indeterminata, cum voluntas libera Petri sit essentialiter indifferens ad oppositos a61:us; proindeque non potest fieri determinata nisi ex divinis decretis. Quod tamen Molinistae negant; nam, ait Pesch (n. 278), " hoc non provenit ex decreto Dei, sed ante omne decretum Dei verum est, neque uUo decreto Dei mutari potest. Nam cum sit impossibile, ut res in ullis circumstantiis existat indeterminate, sed necessario habeat determinatam existentiam, etiam Deus hoc non potest mutare, quia non potest impossibilia et contradi6loria reddere possibilia ".

477. Merito concludunt thomistae molinistas satis evidenter egredi quaestionem. Quaestioni enim : in quo medio Deus cognoscit futura, respondent potius certo et necessario haec futura esse determinata et a Deo cognosci : quod est respondere alteri quaestioni praeviae : num Deus ea cognoscat. Non quaeritur autem num Deus cognoscat futura, sive absoluta, sive conditionata, sed in quo medio Deus haec cognoscat. Cui quaestioni dire6lius satisfit per argumentum sequens : Futura libera Deus cognoscit vel in seipsis, vel in voluntate creata, vel in essenti^ divina, vel in decretis suis. Atqui non cognoscit futura in seipsis, cum Deus suam scientiam non emendicet ab extrinseco; nec in voluntate creata, quae est de se indififerens et indeterminata; nec in sua essentia quae res tantum exhibet ut possibiles et abstrahendo ab existentia. Restat igitur ut Deus futura omnia, sicut et omnia prseterita et omnia prsesentia, cognoscat in decreto obje6live multipHci suae voluntatis. Ergo superflua est scientia media.

Art. II. De voluntate divina^

478. Voluntatem esse in Deo ratio facile demonstrat; nam, ut re6le ait 5. Thomas^, voluntas intelle6lum consequitur, proindeque in quolibet habente intelle6lum est voluntas, sicut in quolibet habente sensum est appetitus animalis. Voluntas autem Dei nec ab essentia nec ab intelle6lu realiter distinguitur, sed " sicut suum intelligere est suum esse, ita et suum esse est suum velle ". Dicemus de obje6lOy prcBrogativis et divisio7iibus divinae voluntatis.

I. De objecto divinae voluntatis.

479- 1° Obje6lum voluntatis divinae borium esse, nemo est qui dubitet, cum Deus, utpote essentialiter san^tus (n. 442) nonnisi bonum appetere valeat. Duplex autem obje6lum divinae voluntatis distingui potest \ primarinm est ipsa divina essentia seu bonitas, secundarium sunt creaturae. Voluntas enim perfe6lissima, prout est voluntas Dei, fertur in objectum pro modo et mensura boni quod ipsi inest; atqui essentia divina est summum bonum, dum creaturae non habent nisi bonum participatum; ergo Deus vult se primario, creaturas autem secundario. Quod sic breviter

• Cf. S. Th., q. 19; Suarez, 1. IIT, c. 6-8; Petavius, lib. V, c. 1-4; Billuart, disp. VII; de Augustinis, p. IV; Hurter, n. 95 sq.; Scheeben, n. 503 sq.; Ginoulhiac, 1. III, c. 8-9; 1. IV, c. i sq.; A. Farges, p. 383 sq.; Pesch, n. 299 sq.; Monsabre, op. cit., 9' Confer.

contrahit vS. Thomas : " Sic igitur vult et se et alia : sed se wtfinem, alia vero ut ad finem " ^.

480. 20 Relate ad malum^ haec statuenda sunt : Deus nullum nialum per se intendit; malum physicum^ seu defeHus naturales et malum pcence vult per accidens ; malum autem culpCB non intendit neque per se neque per accidens^ sed solum permittit. Certum est contra antiquos haereticos, sc. FlorinianoSy qui 11° sseculo docuerunt Deum creasse mala et auctorem esse peccati, necnon nonnullos ex Novatoribus^ qui tenuerunt Deum ab aeterno velle, decernere et praedestinare peccata, et in tempore creaturas diredle vel i.ndire6le ad peccatum impellere^.

481. (A) Deus nullum malum per se intendit ; nam voluntas appetere nequit nisi quod est bonum sive reale sive apparens : jamvero nihil mali Deo tanquam bonum apparere potest, cum nullus error in ejus intelle6lum cadere possit3.

482. (B) Deus malum physicum non intendit, nisi per accidens. Illud enim per accidens appetitur quod quis vult non ratione sui, sed propter conjun(5lionem cum alio; atqui Deus non vult malum ratione sui, ut probatum est, sed, ciim majus bonum, sive physicum sive morale, ex aliquo malo physico sequi possit, nil impedit quin malum physic\xm per accidens velit propter majus bonum; quo sensu dicitur : " Deus mortem non fecit, nec laetaturin perditione vivorum "... " Bona et mala, vita et mors, paupertas et honestas a Deo sunt... Ignis, grando, fames et mors, omnia haec ad vindi^am creata sunt " 4 : his enim et similibus verbis declaratur mala physica, de quibus agitur, intenta fuisse non per se, sed in pcenam peccati.

483. (C) Deus malum morale non intendit, sed solum permittit. De tide est ex Trident. s : " Si quis dixerit... mala

' Ita Melanchthon, — qui postea tamen in Augustand Confessione hunc errorem repudiavit, — Zwinghus, Calvinus, etc. *'Unum igitur atque idem facinus, puta adulterium aut homicidium, quantum Dei au(5loris, motoris, impulsoris opus est, crimen non est, quantum autem hominis est, crimen ac 5celus" (Zwinglius, de Providentid, c. VI, Opera, t. i, p. 365).

opera ita ut bona Deum operari, non permissive solum, sed etiam proprie et per se, adeo ut sit proprium opus ejus non minus proditio Judae quam vocatio Pairii, A. S. "

(a) Scriptura enim diserte affirmat Deum odisse et abominari peccatum : " Ouoniam non Deus volens iniquitatem tu es, neque habitabit juxta te malignus... Virum sanguinum et dolosum abominabitur Dominus" ^; Deum neminem tentare : " Nemo cum tentatur, dicat quoniam a Deo tentatur, Deus enim intentator malorum est : ipse autem neminem tentat " ^; immo Deum non posse ad iniquitatem respicere, sed eam aeternis suppliciis punire : " Mundi sunt oculi tui, ne videas malum, et respicere ad iniquitatem non poteris " 3... " An nescitis quia iniqui regnum Dei non possidebunt.? " 4 Atqui haec omnia omnem prorsus peccati volitionem excludunt.

484. Objici solet in divinis Litteris nonnulla esse loca, in quibus asseritur Deum homines excaecare, indurare, etc; h^ec autem omnia, inspedlo contextu, significant Deum permittere homines excaecari et indurari. Sumamus v. g. casum Pharaonis, de quo dicitur : " Induravitque Dominus cor Pharaonis " ^; hoc de eo non praedicatur nisi postquam pluries declaratum est Pharaonem cor suum indurasse, v. g. ' Videns autem Pharao quod data esset requies, ingravavi f cor suum, et non audivit eos, sicut praeceperat Dominus"^; ipse Pharaorem agnoscit, dicendo : ' Peccavieimm nunc; Dominus justus : ego et populus meus, impii " '; hinc merito aucSlor Sapientice ^ infert Deum ^gyptios plagis afficiendo eorum corre(5tionem et psenitentiam intendisse.

485. (b) Peccata autem fieri permittente Deo, constat ex eo quod nihil contingat nisi Deo volente vel permittente, qui est omnium Supremus Re6lor et Gubernator : " non fit aliquid, ait .S. Attgustinus^, nisi omnipotens fieri velit, vel sinendo ut fiat, vel ipse faciendo ". Si autem inquiratur cur Deus peccatum permittat, hae rationes cum Lessio^^ afiferri possunt : " Prima causa est generalis ; quia decet gubernatorem universalem et supremum, ut, postquam res optime et sufficientissime ad omne boniim instruxit, sinat eas agi

• Excd., IX, 12. — ^ Exod., VIII, 15, 19, 32 etc. 7 Exod., IX, 27. — 8 Sap., XI, 5, 15.

• Enchiridion, cap. XCV; P. /... XL, 276. — *» Op. cit., 1. XI, n. 27, suis motibus : alioquin auxilium collatum non videretur fuisse sufficiens, et bonum opus videretur coa6lum, nec esset tanta laude dignum. Secundo, ut creatura rationalis sese excitet ad bonum faciendum et malum vitandum, semper intenta et sollicita ne gratiae desit... Tertio, quia ex malo novit elicere maxima bona ". Unde ait ^. Aiigustlnus'^ : " Neque Deus omnipotens... rerum cui summa potestas, cum summe bonus sit, ullo modo sineret mali aliquid esse in operibus suis, nisi usque adeo esset omnipotens et bonus, ut bene faceret etiam de malo ". Praecipua vero bona quae ex malo eliciuntur sunt ostenslo justttice in puniendis peccatis, aut misericordicB in eis condonandis, virtutum exercitium, v.g.patie7tticB ex affli6lionibus irrogatis ab impiis, hitniilitatis ex proprii lapsus consideratione, etc. Ergo Deus, ut sapiens provisor, peccata permittere potest.

II. De praerogativis divinae voluntatis.

486. Voluntas Dei plurimis gaudet praerogativis : cum Deus sit a6lus purus, ejus voluntas ab ejus essentia non differt, nec voluntas ab a6lu, ita ut in Deo unicus sit adlus^ qui, su^ infinita virtute, innumeris aequivalet distin6lis a6libus amoris vel odii, misericordiae vel justitiae etc. Notandum est tamen Deum non vere commoveri, irasci vel tristari, sed solum metaphorice, quatenus externos efife6lus producit quos in hominibus commotis vel iratis invenire est. Insuper voluntas divina necessario cum suo primario obje6lo, seu supremo bono, conjungitur, ita ut cum eo identificetur et ita eo plenissime fruatur^. Alia autem praerogativa est libertas. Libertas^ de qua agitur, est immunitas a necessitate tum extern^ tum interna, et definiri potest potestas inter plura eligendi. Deum non esse liberum in operibus ad intra ab omnibus conceditur : necessario enim seipsum vult et amat, sed in operibus ad extra est vere liber^ licet, ex di6lis, malum morale facere non possit, propter perfe6lionem suae naturae. Hanc libertatem negarunt Abcelardus fiii6), Wicleffus (1375), Calvinus (1536), qui docuerunt Deum fa-

' Dupeyrat, Manuductio^ Theologia, p. II, c. II, a. 6.

DE OPERATIONIBUS DIVINI3. 285 cere non posse nisi ea quae fecit; Leibnitzius et Optimistce^ qui contenderunt Deum esse liberum eo sensu quod possit creare vel non, sed, posito quod creare velit, optimum elicere teneri; prassertim vero Rationalisice^ ut Cousin, Saisset, qui tenent creationem esse necessariam ^.

487. lo Tkesis : Deus liber est in omnibus operibus ad extra. De fide est, quoad creationem, ex Vaticano : " Si quis... Deum dixerit non voluntate ab omni necessitate libera, sed tam necessario creasse, quam necessario amat seipsum, A. S."

(A) Script. . (a) De operibus enim naturalibus dicitur : " Omnia quaecumque voluit Dominus fecit in caelo, in terra, in mari et in omnibus abyssis^... Juxta voluntatem suam facit, tam in virtutibus caeli quam in habitatoribus terrae " 3. (b) Idem de operibus supernaturalibus declaratur : " Haec omnia operatur unus atque idem Spiritus dividens singulis prout vult4... Operatur omnia secundum consilium voluntatissuae"3: porro quod operamur ex consilio voluntatis, non ex necessitate volumus. (c) Deum autem non teneri optimum elicere colligitur praesertim ex eo quod Incarnatio, quae est Dei opus optimum, libere decreta fuerit, ut infra probabitur.

488. (B) Rat. Voluntas divina, cum a sapientia dirigatur, necessario vult ea quae necessariasunt ad finem suum, libere vero ea quae necessaria non sunt ad finem; sic et nos non ex necessitate volumus ea quae sunt ad finem, nisi sint et appareant talia sine quibus finis esse non possit; atqui nihi) corr.m quae sunt extra Deum, ipsi necessarium est, r.um r-ihil ei perfe6lionis ex eis accrescat : ergo Deus h*cet /;; se sit ens absolutum^ aha a se vult hbere ^.

489. -2° Conciliatio libertatis cum immutabilitate Dei. Difficultas in eo sita est quod, ex una parte, quidquid in Deo reperitur, immutabile et necessarium sit, et ex altera, a6lus hber ah*quo modo contingens esse debeat, cum possit esse

' " Deus, si causa est, creare Dotest- et si causa absoluta est, non potest nor creare". (Cousin, InO-od, h rHist. de la Philos., le^. 5.) • Ps. CXXXIV, 6. — 3 Dati., IV, 32. — WCor., XII, 11. 5 Ephcs., I, II. — 6 S. Th., I, q. 19, a. 3.

vel non esse. Sed imprimis notandum est veritates jam certo demonstratas negari non posse eo quod conciliari non possint : hoc enim intelle6lus imbecillitatem arguit, non intrinsecam rerum impossibilitatem. His positis, duplex systema a theologis excogitatum est ad hanc difficultatem, quam fere insuperabilem esse fatemur, aliquo modo solvendam.

490. (A) ScotistcB, cum paucis aliis, duplicem in Deo a6lum admittunt, unum quidem essentialem et necessarium, quo seipsum vult et amat, alterum vero accidentalem et liberum, quo creaturas vult et diligit. Quo pa6lo facile libertatem explicant; ad salvandam vero immutabilitatem, dicunt non quamlibet mutationem ab ea excludi, sed solum eam mutationem, qua Deus pejor vel melior foret; jamvero a6tus liber, quo creaturas creat vel diligit, eum nec pejorem nec meliorem facit. IUud tamen systema communius rejicitur, quia in Deo modos accidentales supponit, qui ejus perfe6lissimae simplicitati repugnant.

491. (B) ThomistcB autem, cum aliis theologis communiter, docent unicum esse a6lum in Deo, qui, propter suam infinitam perfe6tionem, potest esse simul necessarius et liber, necessarius, prout ad esse divinum terminatur; liber, prout ad creaturas terminatur. Sic optime salvatur Dei immutabilitas, ciim unus in eo sit a6i:us. Libertas autem sic explicatur : in libero a6lu tria distinguere licet : subjectum volens, rem volitam, et relationem inter utrumque; jamvero, ut aliqua res libere producatur, sufficit ut relatio inter subje6lum et rem volitam sit libera; atqui res ita se habet quando Deus vult creaturas : nam licet a6bus volitionis, in Deo spe6latus, sit necessarius, relatio quam habet ad rem volitam non est necessaria, cum res illa sit ex se contingens et possit existere vel non^. — Ceterum duplex est perfe6tio et quidem utraque omnino digna Deo : seipsum diligere et velle necessario, creata vero pro suo merito libere velle : unde nil impedit quin hae duae perfe6liones in Deo coalescant in unam ac transcendentalem perfe6tionem, sicut unitas et Trinitas coalescunt in unum ac simplicissimum esse.

III. De divisionibus divinae vo.luntatis.

Quamvis voluntas Dei sit in se unus ac simplicissimus a6lus, multipliciter tamen dividitur ratione obje^orum ad quae fertur et effefltmm quos operatur : quae tamen divisiones non sunt reales, sed solum virttiaks,s&\ secundum nostrum concipiendi modum.

492. 1° Primum dividitur in voluntatem beneplaciti, et voluntatem signi : prior est voluntas proprie di6la, seu interna volitio; posierior est solum externum divinae voluntatis signum, quod per metaphoram voluntas dicitur. Quinque hujusmodi signa vulgo numerantur :

PrcBcipit^ et prohibet^ permittit, consulity implet, quae sic explicat S. Do6lor ^ : ** Vel potest dici quod/^rmissio et operatio (implet) referantur ad praesens, permissio quidem ad malum, operatio vero ad bonum. Ad futurum WQYO prohibitio respe6lu mali; respe6lu boni necessarii /r*^ceptum; respe6lu vero superabundantis boni consilium ".

493. 2° Voluntas beneplaciti dividitur in antecedentem et consequentem; sed haec divisio non eodem modo declaratur a variis theologis :

(A) Juxta Thomistas, voluntas dicitur antecedens^ quatenus fcrtur in obje6lum secundum se consideratum, et praecisum a circumstantiis; consequens, quatenus fertur in obje(3:um vestitum omnibus suis circumstantiis; sic v. g. judex antecedenter vult omnem hominem vivere, sed consequenter vult homicidam suspendi; similiter Deus considerans homines secundum se, vult antecedenter omnes salvare, considerans vero pluribus de causis expedire ut permittat aliquos volunluntarie ac libere in peccato remanere, consequenter vult quosdam propter peccata sua damnari 2.

(B) Juxta Molinistas, voluntas antecedens illa est qua Deus, antecedenter ad absolutam praevlsionem boni vel mali usCis libertatis, ah'quid decernit facere; voluntas consequens ea est qua Deus vult aHquid, consequenter ad absokitam praevisionem boni vel maH usus Hberi arbitrii 3.

^ S. Th., I, q. 19, a. 12. — = Cf. Billuart, de Deo, dis. VII, a. 5. 3 Cf. de Augustinis, de Deo uno, pais IV, a. 6; Pesch, n. 321.

494. 30 Voluntas Dei est conditionatay si ejus exsecutio ab aliqua conditione pendet; absoluta, si a null^ pendet conditione. Iterum est efficax, quando intentum effe6lum obtinet, vel inefficax, quando intento frustratur effe6lu.

Quidquid Deus vult simpliciter, absolute et consequenter, semper impletur ^ : quo sensu in Scriptura legitur : " Omnis voluntas mea fiet... Quaecumque voluit fecit " ^. Sed illud quod Deus vult antecedenter vel conditionate, aliquando non fit ; V. g. : " Mundare te vohii, et non es mundata... Quoties volui congregare filios tuos... et noluisti" 3.

Art. III. De Providentia Dei *.

495. 1° Notio. Providentia definiri solet : ordinatio rerum ad debiturn finem^ per media apta ad illum finem assequendum. Unde Providentia est formaliter a6lus intelle^lus, cujus ^?X providere seu excogitare finem et media ad illum proportionata, sed supponit etiam a6lum voluntatis, quia importat intentionem finis et mediorum. Executio autem in tempore rerum ab aeterno praevisarum vocatur a S. Thom^ gubernatio divina 5 ; " Ad providentiae curam duo pertinent : scilicet ratio ordinis, quae dicitur providentia et dispositio, et executio ordinis, quae dicitur gubernatio. Quorum primum est aeternum ; secundum temporale ".

Existentiam divinae providentiae impugnarunt Epicureiy qui Deum finxerunt otiosum nec de creaturis curantem; Stoici, qui putarunt nobiliora non autem minuta ipsi curae esse; plerique Deistce seu Rationalistae, juxta quos mundus legibus naturalibus gubernatur sine ullo Dei interventa; necnon Pessimistce^ ut ScJiopenhauer ev Hartmann^ qui co3tendunt mundum, prout existit, esse absohite malum.

496. 20 Thesis : Deus omnium rerum curam habet, easque ad determinatum finem dirigit. I?e fide est ex

4 Cf. S. Th., I, q. 22; Suarez, 1. III, c. 10; Petavius, 1. VIII; Billuart, disp. IX, a. I ; Lessius, 1. XI ; A. Farges, p. 499; Pesch, n. 323 sq. ; — Monsabre, Carime 1876, 19-23^ Confer.

Vaticano : " Universa vero quae condidit, Deus providenti^ sua tuetur atque gubernat, attingens a fine usque ad finem fortiter, et disponens omnia suaviter ".

497. (A) Script. (a) Declaratur modo generali Deum oninibus rebus providere : " Attingit a fine ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter " ... " Non est alius Deus quam tu, cui cura est de omnibus " ^. (b) Quae quidem providentia etiam ad minima sese extendit : " Nonne duo passeres asse veneunt, et unus ex illis non cadet super terram sine Patre vestro? " 2 ^c) Etiam (\u2e:fortuita esse videntur, Deo tribuuntur : " Sortes mittuntur in sinum, sed a Domino temperaritur " 3. (d) Speciatint tamen hominibus prospicit sive quoad temporalia, sive quoad spiritualia : " Ideo dico vobis, ne solliciti sitis animae vestrai quid manducetis, neque corpori vestro quid induamini... Scit enim Pater vester quia his omnibus indigetis. Qua^rite ergo primum regnum Dei, et justitiam ejus, et haec omnia adjicientur vobis... Vestri enim capilli capitis omnes numerati sunt : nolite ergo timere, multis passeribus meliores estis vos " 4. (e) Eadem providentia ad aHus liberos se extendit, quibus homines ad finen suum tendunt : " Cor hominis disponit viam suam, sed Do» mini est dirigere gressus ejus..." " Sicut divisiones aquarum, ita cor regis in manu Domini"5. (f) Eventus etiam a Deo diriguntur, et quidem ita ut ad ele6lorum salutem conferant : " Vos cogitastis de me malum, sed Deus vertit illud in bonum... Per me reges regnant, et legum conditores justa decernunt... Omnia enim propter vos, ut gratia abundans, per multos in gratiarum a6lione, abundet in gloriam Dei " ^.

498. (B) Rat.7 (a) Providentia enim duo importat : assignationem finis et mediorum ad finem assequendum; atqui haec duo supremo Numini conveniunt; cum enim omne agens agat propter finem, Deus, varia entia creando, finem determinatum habuit ad quem ea ordinavit; insuper qui vult

» Sap,, VIII, i; XII, 13. — ^Matt., X, 29; cf. VI, 25 sq. — 3 Prov., XVI, 33. *> Matt.y VI, 25 sq.; X, 29 sq. — s Prov., XVI, 9; XXI, l. ^ Gen., L, 20; Prov., VIII, 15; // Cor., IV, 15; cf. / Cor., IIX, 22 23. ' S. Th., I, q. 22, a. 1-2.

finem, vult media, proindeque Deus media determinavit idbnea ad illum finem attingendum, ita ut ipse creaturas ad suum finem dirigat, et de omnibus curam habeat; ergo. (b) Si Deus rebus creatis non provideret, hoc esset ex defe6lu scientiae, vel potestatis, vel voluntatis; atqui nullum ex his dici potest : nam Deus, infinite sapiens, perfe6le novit tum finem attingendum, tum medi^a quibus obtinendus est, tum impedimenta quibus retardari potest, aut media quibus obstacula removentur; utpote oinnipotens, solo voluntatis nutu omnia quae sapienter ordinavit efficaciter exsequi valet; nec ipsi deest voluntas, nam creaturas quas condidit, despLcere et deserere nequit, sine bonitatis aut sapientiae ja6lura; ait enim 6". Ambrosius ^ ; " Cum aliquid non fecisse nulla injustitia sit, non curare quod feceris, summa inclementia ".

409. 30 De legibus divince Providentice. Has leges nonnisi imperfe6le cognoscimus; nam, ut ait vS. Thomas^, " ctsi ipsae naturae rerum essent nobis cognitae, ordo tamen earum, secundum quod a divina providentia et ad invicem disponuntur et diriguntur in finem, tenuiter nobis notus esse posset, cum ad cognoscendam rationem divinae Providentiae non pertingamus ". Pauca tamen hac de re adnotabimus.

' 500. (A) Finis propter quem Deus omnia creavit, et ad quem omnia tendunt, duplex est : (a) finis operis est gloria Dei et bonum hominis, ita tamen ut hoc gloriae Dei subserviat, juxta illud : " Gloria in altissimis Deo, et in .Qxxk pax hominibus bonae voluntatis... Omnia propter semetipsum operatus est Dominus " 3. Hinc Vaticanum definivit : " Si quis... mundum ad Dei gloriam conditum esse negaverit A. S." (b) Finis autem operantiSy quem sibi Deus constituit fuit desiderium propriam bonitatem aliis communicandi, ad manifestandam perfe6lionem suam, non autem ahquid acquirendi 4 : " Hic solus verus Deus, ait Vaticanumy bonitate sua et omnipotenti virtute non ad augendam suam beatitudinem, nec ad acquirendam, sed ad manifestandam perfe6lionem suam per bona, quae creaturis impertitur ", etc. Ex quo sequitur gloriam Dei et veram hominis beatitudinem in idem

» De Ojffic., lib. I, c. ly, P. L., XVI, 38. — =» C. Gentiles, 1. IV, c. I. 3 Luc, II, 14; Prov,, XVI, 4. — ^ S. Th., I, q. 44, a. 4.

incidere : nam summa Dei gloria externa est ipsum a nobis perfe(5le cognosci, amari et gustari; summum autem bonum nostrum est Deum videre, amare et gustare.

501. (B) Deus omnia praeordinat, sive naturalia sive supernaturalia, ad salutem animarum; dicitur enim : " Omnia enim propter vos, ut gratia abundans, per multos in gratiarum a6lione, abundet in gloriam Dei " ^ Revera opus Dei excellentissimum, ad quod cetera referuntur, sc. Incarnationis mysterium, decretum fuit propter nos et propter nostram salutem,

502. (C) Providentia semper assequitur finem generalem et primarium ad quem omnia dirigit, sc. manifestationem attributorum Dei, nam in ipsa impiorum reprobatione elucet perfeflio justitiae; sed non semper assequitur finem specialem et secundarium singulis creaturis assignatum ; nam Provisor generalis bonum universale bono privato pra^ferre debet; jamvero bonum universale requirere potest ut adsint leges .^enerales, vi quarum bonum privatum laedatur, aut creaturae rationales et liberae a suo fine deficere possint.

503. (D) Licet Providentia ad omnia, etiam infima, sese extendat, et omnibus immediate provideat quoad finis et mediorum determinationem._ tamen, quoad ordinem exsecutioniSy inferiora gubernat per superiora, non propter defe6lum suae virtutis, sed propter abundantiam suae bonitatis, ut dignitatem causalitatis etiam creaturis communicet ^. Hinc Dionysius ait3 : "Lex quidem haec est sacrosan6lae summas deitatis, ut per prima, quae sequuntur ad divinissimam ejus lucem adducantur ". Ita mineralia subserviunt plantis, plantae animalibus, animalia homini, homo autem Christo, ac tandem Christus Deo : " Omnia enim vestra sunt; vos autem Christi, Christus autem Dei " 4.

504. 4° Solv. diffic. Difficultates quae contra Providentiam urgeri solent, desumuntur praesertim ex maloriim existenti^ in ordine tum physico tum morali; et ex incequali, immo injusta, ut aiunt, bonorum distributione. Haec autem

3 De Eccles. hierar., cap. V, § 4; /». G., III, 503. — -♦ / C^r., III, 22 divinae Providentiae non obstant, ut ex sequentibus patebit.

505. (A) Mala physica, quatenus sunt defe6lus naturales, dolores, morbi, calamitates publicae, etc, ideo dicuntur mala quia sunt contra ordinem particularem alicujus creaturae, sed in se non sunt essentialiter mala. His positis, sic explicari possunt :

(a) Ordo physicusj utpote inferior ordini morall, ei subjacere debet, proindeque mala in ordine physico per accidens intendi possunt, dummodo illa ad bonum universale et gloriam Dei conducant; atqui res ita se habet; nam, ut ait 6*. Thomas ^, " si omnia mala impedirentur, multa bona deessent universo. Non enim esset vita leonis, si non esset occisio animalium ; nec esset patientia martyrum, si non esset persecutio tyrannorum " ; ergo Deus, utpote provisor universalis, permittit aliquem defe6lum in aliquo particulari accidere, ne impediatur bonum totius. Fatemur equidem haud raro nobis ignotas esse rationes cur Deus hoc vel tale malum permiserit, quia nobis non satis innotescit ordo universi; sed, ut recle animadvertit 6*. Thomas'^^ " ex hoc quod nescimus qua de causa divina Providentia singula dispenset, non est tamen dubium, quin in omnibus bonis et malis, quae eveniunt sive bonis sive malis, sit re6la ratio, secundum quam divina Providentia omnia ordinat. Et quia eam ignoramus, videtur nobis quod inordinate et irrationabiliter eveniant; sicut si aliquis intraret officinam fabri, videretur ei quod instrumenta fabrilia essent inutiliter multipHcata, si nesciret rationem utendi unoquoqiie: quorum tamen m.ultiplicatio ex causa rationabili apparet ei qui virtutem artis intuetur ".

(b) Posito autem originali peccato, cujus existentia alibi probatur, jam facilius mala physica inteHiguntur : sunt enim sequela peccati, proindeque protoparentibus, non Deo ascribenda; vel etiam a6lualium peccatorum pcena juste irrogata;

= De Veriiate, q. 5, a. 5, ad 6. — Cf. S. August., de Genesicontra Manich.y 1. I, c. 16; P. Z., XXXIV, 184; Fenelon, Exposition des principales v^ritis de la foi.

insuper occasionem praebent satisfaclionis et meriti, virtutisque colendae, cum homo hujus vitae miseriis perpetuo admoneatur se non habere hic inanentem civitatem ^, sed futuram inquirendam esse : sic igitur mala physica ad altioris ordinis bonum conducunt

506. (B) Quoad mala moralia, Deus, ex dictis, ea non vult, sed solum negative permittit, quatenus ea non impedit, licet eadem sua lege prohibeat. _His positis, sic arguimus : in tantum malum morale divinas obesset Providentiai in quantum nulla adesset ratio illud permittendi aut nulla possibih'tas ex eo bonum eh*ciendi; atqui neutrum dici potest; nam, (a) adest ratio peccatum permittendi, et quidemi duplex, ex parte Dei et ex parte creaturae : ex parte Dei, nam independentia ipsius postulat ut creaturarum mahtia impediri nequeat a creandis iis quae possibiha et utiha sunt; atqui, si non posset peccatum permittere, creare nequiret illas creaturas quas peccaturas praevidet, et sic ejus potentiae exercitium creaturarum mahtia hmitaretur; quod ejus independentiae repugnat ; — ex parte creaturce, nam " sicut perfe6lio universitatis rerum requirit ut non solum sint entia incorruptibiha, sed etiam corruptibiha; ita perfe^lio universi requirit ut sint quaedam quae a bonitate deficere possint; ad quod sequitur ea interdum deficere " 2.

(b) Insuper ex peccati permissione nonnulla bona oriuntur, tum manifestatio quorumdam Dei attributorum, praesertim vero misericordiae et justitiae, tum exercitium speciahum virtutum, v. g. paenitentiae, ut jam supra (n. 487) diximus.

507. (C) Incequalis autem bonoriun distributio in se nullomodo divinae obstat Providentiae, cum ad perfe6lionem universi requiratur ut creaturae sint ahae ahis perfe6liores.

Sed objicitur pios homines saepissime calamitatibus affligi, dum impii honoribus et divitiis affluuiit.

" Hebi, XIII, 14. — Quantum prosit patientia in adversis ad vir.^utis exercitium, et quantum solatium, inter dolores animi vel corporis, religio christiana prsebeat, optime inter aiios declarant Mgr Gay, Vie et Vertus chrit., vol. III, De la Douleur chrHienne ; Bougaud, Le Christianisme et les Temps pr^sents^ vol. I, ch. XI sq.; H. Perreyve, Lajoum^e des Malades,

(a) Notandum est imprlmis non semper bona malis et mala bonis obvenire, sed plerumque bona et mala indiscriminatim atrisqueevenire, juxta illud : "Qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos " I. Ceteroquin, etiam in rebus adversis, justi animi pace et aliis spiritualibus gaudiis fruuntur, dum mali saepe, inter delicias, conscientiae remorsu variisque passicnibus anguntur. Quod frequenter in Scriptura, praecipue in Psalmis, diserteexponitur, simulque asseritur malorum felicitatem esse caducam : " Vidi impium superexaltatum, et elevatum sicut cedros Libani; et transivi et ecce non erat "^.

(b) Sed, dato etiam justos multo plus affligi quam injustos, res sic explicari potest. Prse oculis habendum est bona temporalia non esse finem hominis, sed potius media ad finem attingendum, et praesentem vitam esse probationis, laboris et meriti stadium, non autem remunerationis. Atqui, hoc posito, optime intelligitur Dei agendi ratio erga bonos et malos; nam ex una parte, nullus est impiorum qui aliquid' boni non fecerit, et convenit ut Deus illis praemium temporale largiatur, cum ab aeterna beatitudine excludantur; ex altera, vix ullus justorum est qui non peccaverit, et convenit eos temporaliter affligi, quo citius aeternam adipiscantur bealitudinem; ait enim 6^. Augustinus ;" Prosunt ista mala, quae fideles pie perferunt, vel ad emendajida peccata vel ad exercendam probandamque justitiam, vel ad demonstrandam vitae hujus miseriam, ut illa, ubi erit beatitudo vera atque perpetua, et desideretur ardentius, et instantius inquiratur " ^. Aliunde si virtus illico temporalem mercedem acciperet, vitiumque puniretur, plerique non propter Dei amorem virtutisque honestatem, sed propter lucri spem vel pcenarum metum sua implerent officia. Unde vS. Augustinus ait : " Ista vero temporalia bona et mala utrisque voluit esse communia, ut nec bona cupidius appetantur, quae maii quoque habere cernuntur, nec mala turpiter evitentur, quibus et boni plerumque afficiuntur... Similiter in rebiis

' Ps. XXXVI, 35-36. Integer legatur psalmus, pariterque Ps. LXXIl,

secundis, si non eas Deus quibusdam petentibus evidentissima largitate concederet, non ad eum ista pertinere diceremus; itemque si omnibus eas petentibus daret, nonnisi propter talia pra^mia serviendum illi esse arbitraremur, nec pios nos faceret talis servitus, sed potius cupidos et ava- ros"

Art. IV. De Praedestinatione et Reprobatione.

508. Status qucBstionis. 1° Praedestinatio in genere est quaelibet praeordinatio qua Deus ab aeterno decernit quidquid in tempore agit : quod est providentia modo descripta. Sensu autem magis stridlo significat ordinationem qua Deus creaturas intelle6luales ad finem supernaturalem dirigit; striHissimo sensu est a6lus quo Deus certos homines ad salutem consequendam efficaciter destinat ^. Praedestinatio igitur nihil aliud est nisi Providentia in ordine supernaturali, duosque comple6litur a6lus, unum intelle^As, quo Deus quorumdam salutem disponit et ordinat, alterum voluntatis^ quo vult illos salvari. Duplex distingui potest, alia cojnpletay seu adcsquata, quae comple6litur totam seriem gratiarum ad salutem perducentium, et salutem ipsam; alia autem incompleta, seu inadcequata, quae refertur vel ad gratias singulas, vel ad seriem gratiarum seorsim a gloria, vel ad gloriam seorsim spe6latam; hinc dari potest praedestinatio ad fidem^ ad justificationem seu gratiam^ ad gloriam. Saepe saepius praedestinatio in S. Litteris \ocdX\xx proposituniy electio, et praedestinati dicuntur elei^i, dileSli, salvati^.

509» 2° Prcedestinationeni tum ad gratiam tum ad gloriam exsistere certum est, immo de fide divind.

(A) In Script. de priori dicitur : " Qui praedestinavit nos in adoptionem filiorum per Jesum Christum " 4; porro praedestinare in adoptionem filiorum idem est ac praedestinare ad gratiam, cum sola gratia filii Dei adoptivi efficiamur; de posteriori legitur: " Venite, benedi6i^^i Patris mei, possidete

paraUnn vohis regnmn a constitutione nmndi" '; de utraque : " Quos praescivit et praedestinavit conformes fieri imaginis Filii sui... quos.praedestinavit, hos et vocavit; et quos vocavit, hos et justificavit\ quos autem et justificavit, illos et glorificavit^' ^. Ibi lucide Apostolus describit varios a£lus quibus Deus ad nostram salutem cooperatur : ceternumi a6lum intelle6ltjs (prcescivit) et volantatis ( prcBordinavit\ quo nos ad gloriam eligit; a6lum quo in tenipore declarat et intijnat ad extra seternum praedestinationis decretum (vocavit); primam executionem hujus decreti in tempore, nempe justificationem (justificavit); tandem consummationem in \xternitate (glorificavit)."^

(B) Deus nihil facit in tempore quod ab aeterno non praeordinaverit; secus enim consilium mutaret; atqui in tempore quosdam prae aliis salvat; ergo hos abaeterno praeelegit.

510. 3°. De extensione vero et causa praedestinationis multae quaestiones agitantur. Ut autem certa ab incertis secernamus, primum catholicam do6trinam contra Protestantes et Jansenistas vindicabimus, postea vero praecipua theologorum systemata exponemus.

I, De voluntate salvifica Dei doctrina catholica.

511. 1° Errores. (A) Prcedestinatiani, quorum praecipui duces fuere Lucidus presbyter, in Conc. Arelatensi damnatus (474); et Gothescalcus, in Conc. Moguntino (848) et Carisiaco (849) condemnatus, docuerunt Deum nolle omnes homines salvcs fieri, nec Christum pro omnibus, sed pro solis praedestinatis, mortuum fuisse.

512. (B) Calvinus eumdem errorem renovavit ; ait enim 3 : " Non enim pari conditione creantur homines, sed aliis vita seterna, aliis damnatio aeterna praeordinatur. Itaque prout in alterutrum finem quisque conditus est, ita vel ad vitam, vel ad mortem praedestinatum dicimus". Ejus

DE OPERATIONIBUS DIYINIS. 297 discipuli, Calvinistce^ qui etiam Presbyteriani ^ dicuntur, in duas se6las divisi sunt : (a) Antelapsarii, seu Supralapsarii^ contenderunt, etiam ante lapsum primi hominis prsevisum, aliquos ad vitam aeternam, aHos vero ad poenas aeternas fuisse destinatos, ea solaratione quia Deus vult tum misericordiam, tum justitiam suam manifestare. (b) Postlapsariiy ^QuInfralapsarii, quibus prsefata do6lrina nimis dura visa fuit, docuerunt, nonnisi post lapsum Adami prsevisum, Deum aliquos homines ad infernum destinasse : siquidem ex peccato Adami, omnes homines damnationis rei sunt; ex hac massa damnandorum, Deus gratuito quosdam ad aeternam beatitudinem eligit, nullo habito respe6lu meritorum, hosque solos Christus redemit; reliquos vero, justa voluntate sua, decrevit in statu damnationis relinquere, quibus proinde nulla datur gratia vere sufficiens ad conversionem. Hsec ultima sententia, post Dordracense Synodi decreta (1618- 1619), inter Calvinistas invaluit ^. Nostris diebus nonnulli in America, duce C. Briggs^ hanc do6lrinam emollire, et confessionem fidei Westmonasteriensis tantisper emendare conati sunt : sed in Conventu generali hujusmodi emendationes reje6lai sunt.

513. (C) Janseniani^ sic vocati a Cornelio Jansenio^ episcopo Iprensi, suum errorem tot sequivocationibus dissimularunt, ut vix intelligi queat. Docuerunt quidem Deum, ante praevisum lapsum, sincere velle salutem omnium, sed, post praevisum lapsum, non velle vere et sincere nisi salutem ele6torum; ipsis praeparat gratias efficaces, aliis autem gra-

' Ita vocantur quia presbyteros, non autem episcopos agnoscunt, {De Ecclesid^ n. 568). Eorum historiam breviier delineat H. Lyon*, A Study ofthe See^s^ p. 99 sq., fusius P. Schaff*, Creeds of Christendoni, I, pp. 669-816. Cf. C. A. Briggs*, American Presbyterianism; R. E. Thompson*, American Church History Series, vol. VI, Presbyterians; Mestral*, Tableatt de f Eglisi chr^t. auXIX' s., Lausanne, 1870, p. 620sq. ;Lichtenberger*, Encycl.y vol.X, p. 745-

^ Decreta hujus Synodi legere est apud Schaff, Creeds of ChristendoiJi^ vol. III, p. 551 sq. IUa decreta confirmata sunt in Confessione Westmonaste^ riensi (1647), quoe hodie est veluti regula fidei Presbyterianorum; integre refertui in op. citato Crceds of Christejidojn, vol. III, p. 600 sq. ; de iis qui non prse* destinantur, statuitur (c. III, n. 7) : " Reliquos humani generis Deo placuit, secundum consilium volunt^atis suoe inscrutabile, in gloriam supremas suae in creaturas potestatis, przeterire; eosque ordinare ad ignominiam et iram pro pec* catis suis, ad laudem justitise suse gloriosse ".

tias quae, licet in se sufficientes, non sufficiunt tamen ad concupiscentiam hic et nunc prementem superandam; hinc Christus mortuus est, ut solis ele6lis gratias vere ac relative sufficientes mereretur, aliis vero tah'a auxiHa quibuscum tentationes in praesenti statu urgentes de fa6lo vincere non valent ^.

514. 2° Thesis : Deus voluntate antecedenti vera et sincera vult, etiam post praevisum lapsum, salutem omnium hominum, nec ullum ad aeterna supplicia destinat, ante praevisa demerita. (a) De fide est Deum sincere velle salutem quorumdam saltem qui non sunt praedestinati, immo omnium fidelium; nam propositio Jansenii asserens "semipelagianum esse dicere Christum pro omnibus omnino hominibus mortuum esse ", intelle6la eo sensu quod Christus pro salute duntaxat prcedestinatorum mortuus sit^ non solum ut impia et blasphema, sed etiam ut hceretica damnata est^; insuper omnes fideles Symbolum profiteri tenentur, in quo dicitur : " qui propter nos homines, et propter nostram salutem descendit de caelis"; ergo de fide est Christum pro omnibus saltem fidelibus mortuum esse, proindeque Deum sincere eorum velle salutem. (b) Certiun est et fidei proximum Deum sincere velle salutem omnium adultorum, etiam infidelium, ut constabit ex argumentis mox afiferendis. (c) Communiter tenetur Deum sincere velle etiam salutem infantium, qui moriuntur antequam baptizari possint.

515. (A) Script. (a) Deus, etiam post originale peccatum, omnes creaturas diligit, omnium miseretur, etiam peccatorum, eis dat locum paenitentiae, et ex se omnibus parcere paratus est : " Misereris omnium quia omnia potes; et dissimulas peccata hominum propter paenitentiam. Diligis enim omnia quae sunt, et nihil odisti eorum quae fecisti.., Parcis autem omnibus, quoniam tua sunt, Domine, qui amas animas... Quoniam judicans das locum in peccatis paenitentiae " 3 ; atqui Deus non omnes diligeret, nec omnium misereretur, si ab aeterno decrevisset quosdam quidem salvari, alios autem damnari, ante praevisa eorum demerita, sive

^ Cf. Lafosse, de Deo, apud Migne Theol. Curs., t. VII, p. 424-430. ■ Ap. Denzing., n. 1096 (970). — 3 Sap..^ XI, 24-27; XII, 19.

propter beneplacitum suum, sive etiam propter Adae peccatum; ergo. Confirmatur iis textibus in quibus declaratur Deum nolle mortem impii, nolle aliquem perire, sed e contra vocare non solum justos sed peccatores : " Vivo egc, dicit Dominus, nolo mortem impii, sed ut convertatur a vi^ sua et vivat...! Non tardat Dominus promissionem suam... sed patienter agit propter vos, nolens aliqnos perire, sed omnes ad paenitentiam reverti... Non enim veni vocare justos, sed peccatores "^j porro ibi certo agiturde hominibus lapnis ac peccatoribus, et tamen Deus exhibetur ut sincere volens eorum salutem.

516. (b) Quod speciatim probari potest quoad fideles : ex Scriptura enim clare colligitur Deum sincere velle salutem aHorum quam praedestinatorum; Christus siquidem declarat voluntatem Dei esse, ut omnes, quos Pater ipsi dederat, salvarentur : " Hsec est autem voluntas ejus qui misit me Patris, ut omne quod dedit mihi non perdam ex eo, sed resuscitem illud in novissimo die " 3. Atqui non omnes de fa6lo praedestinati erant; nam Judas unus ex illis erat et tamen periit, juxta illud : " Quos dedisti mihi, custodivi, et nemo ex iis periit, nisi fiHus perditionis " 4. — Confirmatur his Domini verbis : " Sic enim Deus dilexit mundum, ut FiHum suum unigenitum daret, ut omnis qui credit in eum non pereat, sed habeat vitam eeternam " 5. Vox enim mundum ad solos praedestinatos restringi non potest, sed extenditur saltem ad omnes credentes, quos proinde Deus vult salvari. Praeterea ait vS. Paulus ^ : " Speramus in Deum vivum qui est salvator omnium^ mdiXAmo. fidelium "; atqui non omnes fideles sunt praedestinati, sed quidam ex eis damnari possunt, juxta iHud : " NoH cibo tuo iUum perdere pro quo Christus mortuus est "7; ergo.

5x7. (c) Tandem hoc etiam speciatim demonstratur quoad infideles, praesertim ex textu 5. Pauli^ : " Obsecro igitur primum omnium fieri obsecrationes, orationes... pro vnnimis hominibus, pro regibus et omnibus qui in subHmi-

" Ezech.y XXXIII, ii. —" II Peir., III, 9; Matth., IX, 13. ^Joan., VI, 39-40. — ^Joan., XVII, 12. — ^Joan., III, 16. 6 / Tim., IV, 10. — 7 Ront., XIV, 15. — » / Ttm., II, 1-6.

tate sunt... Hoc enim bonum et acceptum est coram Salvatore nostro Deo, qui omnes homines vult salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire." In hoc textu S. Paulus obsecrat ut fiant orationes pro oinnibus, quia Christus dedit semetipsum redemptionem pro omnibus^ proindeque agitur etiam de homine lapso; atqui, ex contextu apparet vocem illam omnibus comple6li etiam infideles, quia in versiculo secundo agitur de regibus et magistratibus hujus temporis, qui adhuc infideles erant. AHunde agitur (vers. 4) de illis qui ad agnitionem veritatis venire indigent, et proinde de infidelibus. Tandem ratio cur Deus veHt omnes salvos fieri hsec est : " Unus enim Deus, unus et mediator Dei et hominum, homo Christus Jesus, qui dedit redemptionem semetipsum pro omnibus'' (5-6); atqui Deus est Deus omnium, Christus pariter omnium est mediator, et dedit semetipsum redemptionem pro omnibus; ergo nuUus excluditur a voluntate Dei salutifera ^ •

518. (d) Christi sententia in ultimo judicio manifeste supponit reprobos nonnisi propter opera sua mala damnandos esse, non autem ex beneplacito Dei, vel originali peccato ; sic enim Christus eos alloquetur ^ : " Discedite a me maledi6li in ignem aeternum... esurivi enim et non dedistis mihi manducare " etc; atqui unica causa hic assignata pro eorum reprobatione est negle6lus bonorum operum; ergo non reprobantur nisi post prsevisum hujusmodi negle6lum.

• Contra hanc interpretationem opponitur S. Augustini aucfioritas, apud quem triplex alia reperitur verborum S. Pauli interpretatio : (a) omnes qui salvantur, nonnisi per Deum salvantur; (b) Deus ex omni hominum genere aliquos vult salvari; (c) Deus facit ut velimus omnes homines salvari. Notamus imprimis hanc ultimam interpretationem nostrse non adversari; nam Deus, per gratiam suam, desiderium omnes salvandi causare nequit, nisi tale desiderium suae voluntati sit consentaneum. Animadvertendum insuper S. Do(5lorem alibi (v. g. de Spiritu et lit.^ c. 33, n. 58; P. Z., XLIV, 258; de Catech. rudibus, n. 52; P. L., XL, 345; contra/uHan., I. VI, 8, 14, 24; P. Z., XLIV, 825, 830, 836, etc.) aperte docere Deum velle omnium salutem, ita ut S. Prosper fidelis ejus discipulus, tanquam ineptam calumniam repellat accusationem, a nonnullis contra Augustinum latam, eum sc. contrariam opinionem tenuisse {Objetfl. vinc, c. I, 2). Igitur quando S. Dodlor negare videtur Deum velle omnes homines salvari, verba S. Dodloris intelligenda sunt non de voluntate Dei antecedente^ quae ad omnes sese extendit, sed de voluntate consequente, quae ad eos limitatur qui usque ad finem sunt perseveraturi. Cf. Hurter, de Deo, n. 118-121; Faure, in Enchirid. S. August.y c. 103. — ' Matt., XXV, 41 sq. •

519. (B) Tradit. (a) CArausicanujn /I ($2g), sollemniter a Bonifacio II confirmatum, haec habet : " Ah'quos vero ad malum divina potestate praedestinatos esse, non solum non credimus, sed etiam, si sunt, qui tantum malum credere velint, cum omni detestatione ilHs anathema dicimus " ^. Item in Epistola Conc. Arelatensis, circa a. 475 habiti, legitur : " Anathema illi qui dixerit quod Christus non pro omnibus mortuus est, nec omnes homines salvos esse veHt ".

(b) \y\X.qx Patres'' , nullus Grsecorum thesim nostram negavit, fatentibus adversariiSjimo nullus Latinorum usquead Augustini setatem, sed e contra omnes, data opportunitate, diserte affirmant Deum, propter bonitatem suam, omnium salutem sincere velle, nec aliam esse rationem cur aliquot damnentur, nisi eorum peccata nunquam expiata. Ciim vero Protestantes et Janseniani conclament a S. Augtistino negari Deum velle omnium salutem, . pauca ex ejus scriptis excerpimus : in Hbro de Catechiz. rudibus, quem scripsit (a. 400), jam a quinque annis Episcopus, postquam errorem Semipelagianorum exuerat, dicit : " A quo interitu, hoc est poenis sempiternis, Deus misericors volens homines Hberare, si sibi ipsi non sint inimici, et non resistant misericordice Creatoris sui, misit Unigenitum suum " ^, Nec minus aperte in opere de Spiritu et Littera (a. 412) loquitur : " Vult autem Deus omnes homines salvos fie7'i et in agnitionem veritatis venire; non sic tamen ut eis adimat Hberum arbitrium, quo vel bene vel maie utentes, justissime judicantur"''. SimiHa invenire est in aHis operibus S. Do6loris. Si quse igitur sint dubia loca, expHcanda sunt per clariora; nec mirum est aHquando S. Augustinum nostram thesim negare videri; nam contra Pelagianos scripsit, qui prsedestinationem negabant, docentes Deum non magis veHe salutem prsedestinatorum quam reproborum; quos errores confutando, ipse verba adhibet quse ex contextu et aHis locis emoHiri debent^.

520. (C) Rat. theol, (a) Imprimis aperte constat supralapsariorum systema manifeste divinis attributis adversari : bonitati, ciim crudele sit aHquot creaturas, ante ullum peccatum prsevisum, suppHciis aeternis devovere ; nec dicatur hoc

• Patrum testimonia colledla habes apud Petavium, de Deo^ 1. X, c. 4-5; de Incarn. 1. XIII, c. I-14; Passaglia, De partitione divince voluntatisy Romae, 1851; brevius apud Franzelin, (th. L-LII), de Augustinis, de DeOy th. XXXVII-XXXVIII.

s Ad fusiorem mentis S. Augustini expositionem vide PetaviUm, lib. X, c. 7 sq.; Franzelin, th. 51-52.

fieri ad justitiam Dei manifestandam ; nam ab aeterno decernere alicujus reprobationem, ante praevisa ejus demerita, est potius injustitiae a6lus, cum ncmo nisi reus positive puniri possit; sapienticB^ nam sapiens legislator non intendit pcenas, nfsi quatenus necessariae sunt ad peccatum puniendum; san^litati^ quia Deus, quosdam ad infernum praedestinando, cosdem ad peccatum praedestinare debet, sicque fit au6lor jieccati; .2,x\diQ.mjicstiticB^ licet enim Deus non teneatur creaturas ad finem supernaturalem destinare, si de fa6lo eis finem supernaturalem assignet, sibimetipsi debet ut media supernaturalia ad hunc finem attingendum necessaria concedat.

521. (b) Similia argumenta etiam contra infralapsariorum systema militant. Nam Deus, etiam post lapsum, in 6". Litteris exhibetur ut bonus et providens Pater, qui sapienter de omnibus hominibus curat, omnes dihgit, et nonnisi relu6lanter eos, propter gravia ipsorum peccata, poenis afficit; atqui, si post originale peccatum, Deus nonnisi ahquos ex iniquitatis massa salvare intendat, ubi est ejus sapientia? ex una parte homines ad finem supernaturalem destinati manent, et ex altera, propter culpam non personalem sed capitis sui, incapaces sunt hunc finem assequendi; ubi ejus bonitasf cum enim facillime omnibus media ad salutem necessaria praeparare valeat, mediumque redemptionis de fa6lo instituerit quod ex se omnibus prodesse potest, positive et dire6le multos ab hoc medio prohibet ; ubi ejus arnorf qui enim amat, benefacere vult; jamvero Deus, in hac hypothesi, quosdam quidem diligit, eos ehgendo, aHos vero odio habet, et quidem absque ulla eorum culpa, cum eos, ante praevisum personalem lapsum,aeternis horrendisque devoveat suppliciis! Cum Psalmista igitur concludamus : " Quomodo miseretur pater filiorum, misertus est Dominus timentibus se ; quoniam ipse cognovit figmentum nostrum, recordatus est quoniam pulvis sumus " ^.

522. 30 Solv, diffic, (A) Calvinistae et Janseniani argumentantur praesertim ex Ep. ad Rojn."^ ubi 6". Paulus explicans cur multi Judaei in Christum credere renuerint, dum multi Gentiles in Ecclesiam sunt ingressuri, haec inter alia habet :

" Cum enim nondum nati fuissent, aut aliquid boni egissent aut mali... non ex operibus, sed ex vocante di6lum est ei : quia major serviet minori, sicut scriptum est : Jacob dilexi, Esau autem odio habui... igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei... ergo cujus vult miseretur, et quem vult indurat... An non habet potestatem figulus luti ex eadem massa facere ah'ud quidem vas in honorem, aHud vero in contumeHam?"

523. Resp. (a) Notandum est imprimis a S. Paulo aHbi clare et diserte doceri, Deum veHe omnes homines salvari, Christum pro omnibus mortuum esse, etiam pro eis qui perire possunt, ut ex thcsi patet; prohibent igitur hermeneuticae leges ne caput IX ita exponatur ut prsefatap do6lrinae adversetur, praesertim si ah'a ac magis obvia interpretatio ex ipso contextu coHigi possit; atqui res ita se habet. Nam ex contextu, et ex toto Epistolae decursu, Hquet S. Paulum sermonem habere non de praedestinatione ad gloriam, sed de praedestinatione ad gratiam, et praesertim de V0catione ad fidejfi; totamque ejus argumentationem eo tendere, %t demonstretur vocationeui ad fidem esse omnino gratuitam : quod omnes cathoHci hbenter concedunt. Praeterea, in hoc capite nono, exphcat quomodo Israel a fide defecerit culp^ sua, quia sc. opera legalia, non fidem se6latus est (30-33), et nonnulla exempla adducit ad ostendendum Deum injuste non egisse, Israelitas, operibus legalibus nimis confidentes, rejiciendo, Gentilesque ad fidem vocando. Porro haec omnia catholicae thesi non adversantur, ciim Deus fidei donum tum Israelitis tum Gentilibus obtulerit, et priores nonnisi propri^ culpa illud amiserint.

524. (b) Loca difficiliora exponamus ^ : " Jacob dilexi, Esau autem odio habui" (13); sensus est : Jacob ejusque progeniem dilexi, bonisque terrenis plurimis donavi, Esau autem ejusque sobolem odio habui, i. e. minus dilexi, minoribusque beneficiis prosecutus sum, sicque explicatur quod V. 12 di6lum fuerat : " quia major serviet minori " ^. Quas

' Quod hodie admittunt optimi Protestantlum exegetae : *' Absoluta Jacot cledlio (amor erga Jacob, odium in Esau), est simplex unius prae altero ele<5lio c]uidem comparatio ostendit Deum, etiam in ordine supernaturali, non omnes homines aequaliter diligere, sed aliis plures, aliis pauciores gratias conferre; sed ex hoc colligi nequit quosdam omni gratia, omnibus mediis ad salutem privari.

(c) Additur : " Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei " (i6); cujus sensus est Dei gratiam non pendere ab operibus naturalibus vel legalibus, sed a misericordia Dei, cum gratuito concedatur^, et quidem omnibus, ut alibi probatur {de Gratid n. 75-92). Postea rem confirmat exemplo Pharaonis, concluditque : " cujus vult miseretur, et quem vult indurat" (18), id est, indurari permittit, ulteriorem et abundantiorem gratiam denegando, ut supra (n. 463)probavimus.

(d) Ouoad comparationemy?^?^// (21), ita explicari potest : sicut figulus nil debet massae luti et de ea pro libitu disponit, ita Deus massa^ generis humani nullam supernaturalem gratiam debet; ergo, sine ulla injustitia, plus uni minusque alteri concedere potest. Nil igitur ex his comparationibus contra thesim nostram concludi potest, et aHunde nonnulla in hoc et sequenti capite scribit Apostolus quae eam potius confirmant, v. g.: " Quos et vocavit nos non solum ex Judaeis, scd etiam ex Gentibus... Non enim est distin6lio Judaei et Graeci; nam idem Dominus omniuniy dives in omnes qui invocant illum... tota die expandi manus meas ad populum non credentem, et contradicentem " ^. Porro haec omnia probant Deum omnibus esse bonum et misericordem, etiam illis qui ejus gratiae resistunt.

ut is stirpis elecflge caput evaderet et majoribus donaretur privilegiis : quod rainime ad salutem aeternam se refert. In textu originali, cui Sandlus Paulus alludit, Esau est synonymon Edom ". (Gore, Studia biblica, III, p. 44, in The Internat, Critical Conimentary ^ Romans, by Sanday, Nevv York, 1895, p. 245.)

• Quod pariter hodierni Protestantes concedunt; legitur enim in opere mox citato, p. 254 : '* San<5lus Paulus principii instar docet Dei gratiam necessario nonnisi ab ejus voluntate ortum habere; non quatenus Deus dona sua inconsulto distribuat, sed quatenus in hac distributione quse sine uUo nostro merito fit, ab alia ratione seu motivo ipse non movetur, quam a sua voluntate cui jus est eos qui ad se pertinent pro lubitu habendi ". {Hanimond.)

DE OPERATIONIBUS DIYINIS. 305