Nn. 1265–1284

1265. Thesis : Cultus duliae quo Sauctos veneramur et invocamus pius est et utiiis. De fide est ex Tridentino jam citato.

lo Script. (A) Scriptura enim ostenditur cultum religiosum Angelis redditum fuisse. Id enim peregit Abraham, cum tres Angelos videns sibi occurrentes, adoravit in terram ^; id pariter Josue quando conspexit Angelum qui se vocabat Principem exercitus Domini 3. i\tqui si Angelos, utpote Dei nuntios et amicos, colere licet, cur San6los Angelorum in caelo concives Deique amicos cultu duiiae honorare non liceat?

(B) Scriptura pariter testatur : (a) Justos viventes pro vivis intercedere posse, immo talem intercessionem ab ipso

• " De cultu san6loruni docent quod mernoria san^Tlorum proponi potest ut imitemur fidem eorum et bona opera, juxta vocationem... Sed Scriptura non docet invocare San(flos, seu petere auxilium a Sandlis; quia unum Christum aobis proponit mediatorem, propitiatorium, pontificem et intercessorem " {Confes. Augustana^ a. 21, apud Schaff*, Crceds of Ckristendom, vol. III, p. 26; cf. p. 243 sq.). — ' Gen., XVIII, 2.

^Jos.^ V, 13. Nonnulli Patres antiquissinii Angelum Domini, de quo in his apparitionibus agitur, Verbum divinum esse putaverant, sed atemporeS. Augustini communis evasit opinio eum esse Angelum creatum, a Deo missum, tanquam prseconem (Cf. Liddpn*, op. cit,, lc(5l. II),

Deo commendari : " Ite ad servum mcum Job... orabit pro vobis " I; " Fratres, orate pro nobis " ^; " Adjuvetis me in orationibus vestris "3; revera S. Stephanus pro persecutoribus oravit4, et juxta Patres, Pauli conversionem obtinuit; de oratione pro aliis fa6la dicit S. Jacobus : '' multum enim valet deprecatio justi assidua " ^. Atqui, si San6lorum precibus in terra degentium sese commendare licet, cur ad preces San6lorum qui in caelo sunt, confugere non liceat 1 Nonne ad Deum propius accedunt, ac proinde nonne efficacius nobis succurrere possunt^?

(b) San6los in caelo pro nobis intercedere; nam Angelus pro Israelitico populo deprecans exhibetur 7^ et de Jeremia propheta, jam defun6lo, dicitur : " Hic est fratrum amator et popuH; hic est qui multum orat pro populo " ^; atqui si AngeU et San6li pro nobis orant, et gratias nobis obtinent, nonne iicet et expedit eos invocare.-^ Nonne prudentia id suadet?

Nec dicatur San6los preces nostras audire non posse : si enim Angeli nostras cognoscunt orationes Deoque offerunt^; si supei peccatoris paenitentiam gaudent'°, nonne pari jure San6ti preces nostras cognoscere possunt ? In Deo vident quidquid eorum interest, ideoque quidquid a Deo per eorum intercessionem postulamus ".

1266. Objiciunt Protestantes Paulum et Barnabam cultum respuisse sibi a Lystrensibus oblatum "; ergo cultus San6lis redditus omnino illegitimus est. Resp. Paulus et Barnabas respuerunt cultum latrice sibi oblatum, post miraculum quod patraverant; dicebant enim Lystrenses eos deos esse, volebantque eis sacrificium offerre. Unde ex hoc coUigi potest tantummodo cultum latriae San6lis denegandum esse; quod libenter concedimus.

• Quod strenue urget S. Hieronymus {ad Vig., n. 6) : " Si Apostoli et Marlyres adhuc in carne consiituti possunt orare pro ceteris, quando pro se adhuc debent esse solliciti ; quanto magis post coronas, vi6lorias et. triumphos ? Unus Moyses sexcentis millibus armatorum impetrat a Deo veniam... et, postquam cum Christo esse coeperunt, minus valebunt? Paidus ap. ducentas sepcuaginta sex sibi dicit in navi animas condonatas [A^., XXVII, 24); et postquam resolutus esse coeperit, tunc ora clausurus est, et pro his, qui in toto orbe ad suum Evangelium crediderunt, mutire non poterit?"

1267. 2° Traditione ^ constat cultum San6lis redditum non ex Paganis acceptutn esse, ut dicunt Liberales et Modernistce, sed ex supernaturali reverentia et fiducia quam rhristiani erga martyres aliosque san6los habebant, quatenus passionum et meritorum Christi participes, ideoque pios apud Deum intercessores.

^A) Per triapriora soicida, (a) cidtus inartyribus persolvitiir. Jam mediante saec. 11°, Sfnyrnenses, martyrium S. Polycarpi describenies, referunt natalem ejus martyrii diem cum gaudio celebrari, simulque declarant quo sensu martyres colantur^ : " Illum (Chrisium) utpote Filium Dei adoramus, martyres vero tanquam Domini discipulos et imitatores merito diligimus propter eximiam ipsorum srga regem ac magistrum benevolentiam ". — S. Cyprianus pariter sxpresse loquitur de anniversaria commemoratione martyrum ^; et S. Optatus testatur non omnes martyres ita coli, sed eos quorum martyrium fuerat ab au6loritate ecclesiastica recognitum et vindicatuni ^ Sacra mysteria super martyrum corpora celebrabantur, " ut quos cum Christo^unius passionis causa devinxerat, unius etiam loci religio copularet^"; et statim ac pax Ecclesiee reddita est, in eorum honorem aedificatse sunt ecclesice. — Ratio autem cur martyres ita glorificantur a S. Atigustino exponitur : *' Populus christianus memorias martyrum religiosa solemnitate concelebrat, et ad excitandam imitationem, et ut meritis consocietur, atque orationibus adjuvetur, ita tamen ut nuUi martyrum, sed ipsi Deo martyrum, quamvis in memoriam martyrum, constituamus altaria "^

(b) Quibus verbis ostenditur etiam a Patribus tanquam legitimam et utilem agnosci rnartyrum invocationem. Revera : i) in Catacum- ^/.y inveniuntur hse aut s\m\es invocationes'' : " In pace petas prc nobis. — In orationibus tuis roges pro nobis quia scimus te in Christo. — Attice, dormi in pace, de tua incolumitate securus et pro nostris peccatis soUicitus. — Ora pro nobis cum sandlis. — Mementote nostrum quoque in san6lis orationibus vestris, et scrip-

' E. Vacandard, Origines du cultt des Saints, in /^ev. du Cl.fr., t. LXIV, 1910, p. 293-315; LXVI, 191 1, p. 418; LXVII, p. 180; LXVIII, p. 158; Etudes de critique et d^ histoire religieuse, 3*= serie, Gabalda, 1912; cf. P. Delehaye, Les Idgendes hagiographiques, Bruxelles, 1905; Dom Cabrol, Les originex liturgiques, Paris, 1906, p. 47-69; Rev. prdt. d^Apolog.., t. III, p. 2Q9-223.

7 de Rossi, Poma sotterranea., t. II, p. 17 sq. ; // 7nusco epigrafico; Bulletim archeoL, 1863, P- 3; 1864, p. 34, etc; J. P. Kirsch, Dic Lehre von da Gemeinsch. d. Heiligdn, 55, 97, 173 sq.

toris et sculptoris", etc; 2) ex A^is Mariyrmii constat fidelibus persuasum esse martyres pro eis intercedere ' : ita, v. g., in passione martyrum Scillitanorum (an. 200) legitur : *' Consummati sunt Christi martyres... et intercedunf-^ro nobis ad D. Jesum Christum "; 3) Patres hanc intercessionem approbant : S. Cyprianus hbrum de Habitii Virgi^ium sic concludit : " Mementote tunc nostri, cum incipiet in vobis virginitas honorari (per martyrium) "'; Eusebius testatur morem fuisse christianorum ad san6lorum sepulcra preces offerre^; S. Augustinus rem ita declarat : " Pro martyribus non oratur; tam enim perfe6ti exierunt, ut non sint suscepti nostri, sed advocati "; et alibi : "Injuria est enim pro martyre orare, cujus nos debemus orationibus commendari " s.

1268. (B) A quarto scECulo^ non solum martyres, sed etiam episcopi qui pie in Domino decesserunt, moxque anachoretae, et alii qui christiana mortificatione aHisque virtutibus corpus suum crucifixerunt et martyrum labores imitati sunt, commemorantur sicut et ipsi martyres, eisque preces offeruntur. Quod jam testatur S. Epi- ^/^fl«/V^5^ .' "Nam justorum mentionem facimus... justorum autem et patrum et patriarcharum, prophetarum et apostolorum et evangehstarum et martyrum et confessorum, et episcoporum et anachoretarum et coetus ilHus universi, ut D. Jesum Christum singulari honore ab hominum ordine segregemus, debitumque cultum iUi tribuamus..." Revera, a saeculo quarto, inveniuntur Kalendaria^ in quibus recensentur dies natalitii martyrujii et depositiones episcoporunP. — Rationem hujus cultus sic exponit Sulpicius Severus^ de S. Martino scribens^ : **Implevit sine cruore martyrium, nam quas iUe pro spe aeternitatis humanorum dolorum non pertuHt passiones, fame, vigiHis, nuditate, jejuniis "?

1269. Objiciunt adversarii san(5torum festa paganis festis substituta esse, iisdemque abusibus ansam prsebuisse. — Resp. (a) Pauca hujusmodi festa instituta esse ut paganis soUemnitatibus substituerentur, Hbenter concedimus^ et in hoc apparet Ecclesise sapientia, quae, ut fideles a paganis superstitionibus efficaciterarceret, eis legitimum celebrationis obje6lum prsebuit, et curavit ne hujusmodi

^ Cf. Ruinart, A^a Martyruni, loc. in Indice relatis sub vocibus sandoruvi, suffragia^ invocatio,

^ De prcBparal. evangelicd, 1. XIII, c. 11, P, G., XXI, 1096. 4 Sermo 286, n. 5, P. Z., XXXVIII, 1299. s De verbis apost., sermo 159, P. Z., XXXVIII, 868. ^ Adv. hares., 75, 8, P. G., XLII, 513; Journel, 1109. T P. G., XLVI, 821; cf.-Vacandard, in Pev. Cl.fr., mai 191 1, p. 421 -42$. « Epist. II, P. Z., XX, 180.

9 Delehaye, op. cit., p. 203 sq.; Vacandard, in Rev. du Cl.fr., odl. 1911, p. 158-181.

festa in liipercalia verterentur. (b) Fatemur pariter non omnes abusus, prsesertim coraessationes et potationes, statim abolitos esse (tanta est enim humana fragilitas) ; sed eos reprobavit ac paulatim temperavit Ecclesia. Ita S. Augustimis, postdescriptas hujusmodi comessationes, eas ut flagitiosas et sacrilegas condemnat, et Aurelium episcopum hortatur ut omnino deleat ' : " Haec si prima Africa tentaret auferrea ceteris terris, imitatione digna esse deberet : cum vero et per Italiae maximam partem, et in aliis omnibus aut prope omnibus transmarinis ecclesiis, partim quia nunquam fa(5la sunt, partim quia vel orta vel inveterata, san<5lorum... episcoporum diligentia et animadversione extindlia atque deleta sint, dubitamus quomodo possumus tantam morum labem, vel proposito tam late exemplo emendare.'* "

1270. 3° Rat. theol. (A) Sanclos cultii religioso didicB dignos esse, ex eo sequitur quod, ob gratias quibus a Deo donati sunt, a6lus heroicos virtutum quibus in terra eminuerunt, et gloriam cujus participes sunt in ca^lo, supernaturalem excellentiam prae se ferunt, quae speciali reverentia agnosci debet; si enim magnis viris, post mortem, honores redduntur, cur non christianis heroibus? — Ceteroquin cultus eis redditus in Jionorem Dei redundat, nedum ei detri-. mentum afferat, cum dotes propter quas coluntur ex Deo promanent, ideoque Deum ipsum in san6lis mirifice operantem honoremur. Unde et Deus ipse san6los suos miraculis glorificat, ita ostendens sibi eorum cultum acceptum esse 2.

1271. (B) UtiHs est pariter et pia san6lorum invocatio^ quippe quae solido innitatur fundamento, et aHunde Christo Mediatori injuriam nuUo modo faciat. (a) Innititur solido fundaniento ; nam San6li nos juvandi voluntateju habent; si enim, cum in terris degebant, de salute proximi soHiciti erant, pro eis deprecando, laborando et patiendo, numquid caritas eorum morte subito exstinguitur, vel in caelo fit otiosa et steriHs.? Respondet .S. BernardusZ : " Numquid caelestis habitatio animas quas admittit indurat, aut memofia privat, aut spoHat pietate.^ Fratres, latitudo caeH dilatat corda, non ar6l:at; exhilarat mentes, non aHenat; affectiones non contrahit, sed extendit ". Item potestate gau-

820 DE GOJNSEGTARIIS UTRIUSQUE MYSTERII.

dent, qu^ nos adjuvare valeant : sunt enim Dei amici, el quia pro gloria ejus multum laboraverunt, multa beneficia pro nobis obtinere possunt, cum potentiores sint in caelis quam super terram.

^b) Sanclorum invocatio nullam Christo inediatori injuriain facit ; nam quando san6los invocamus, ut amicos Christi, talis agendi modus, nedum Ei injuriam faciat, ad ejus gloriam valde confert, cum ita agnoscamus nullam gratiam obtineri posse nisi ejus meritorum virtute. Hinc Ecclesia a San6lis gratias direcle non postulat, sed ut pro nobis orent precatur. Si quse formulae adhibeantur, quibus dire6le a San6lis gratiae postulantur, subintelligitur eas, mediante San6lorum intercessione, a Deo ipso expostulari.

Etitasolvitur obje6lio Protestantium ex verbis Apostolidesumpta: " Unus mediator Dei et hominum homo Christus Jesus "'; hic enim Apostolus loquitur de 'b^iQdi^toxQprincipali, necexcluditintercessores secundarios^ cum ibidem obsecret fideles pro aliis hominibus orare.

Art. IV. De Cultu Reliquiarum et Imaginum^

I. De Cultu Reliquiarum.

1272. Status quaistio7tis. Reliquiarum nomine veniunt, non tantum San6lorum corpora et ossa, sed etiam vestes, aliaque hujusmodi quibus usi sunt, et quae apta sunt ad piam eorum excitandam memoriam. Cultus qui reliquiis redditur, non est cultus absolutus, sed tantum relativus; eas enim non propter earum intrinsecam excellentiam veneramur, sed propter excellentiam San6lorum ad quos olim pertinuerunt. Protestantes vero, Vigilantium imitantes, qui jam saeculo IV a S. Hieronymo confutatus est, contendunt talem cultum esse superstitiosum, omnibusque fraudibus obnoxium. Contra quos Tridentinum^ declaravit :

' Cfr. S. Th., q. 25, a. 6; Suarez, de Licarnat., disp. LIV-LV; Petav., I. XV, c. 11-18; Bellarminus, op. ciL, 1. III; Salmantic, disp. XXVIII; Trombellius, de Cnltii Sancflontm; Perrone, op. cit., c. IV- V; Waterworth, op. cit.y vol. III; Rock, Hicrurgia, vol. II, pp. 371 sq.; 535 sq. ; Card, Gibbons, op. cit., c. XV; Milner, op. cit.; Hurter, n. 887 sq.

" San6lorum martyrum et aliorum cum Christo viventium san6la corpora, quae viva membra fuerunt Christi et templum Spiritus San6li, ab ipso ad aeternam vitam suscitanda et glorificanda, a fidelibus veneranda esse; per quae multa beneficia a Deo hominibus praestantur ".

1273. Thesis : Sanctorum reliquias honorare licet et expedit. De fide est, utpote a C. Trid. definitum.

(A) Script, Quaedam miracula a San6lorum reliquiis patrata fuisse Scriptura refert : sic Eliae pallium Jordanis aquas divisit ^; Elisei cadaver vitam mortuo restituit^; umbra Petri infirmitates sanabats; S. Pauli sudaria aegrotos curabant*; in EvangelioS refertur mulierem a Christi vestimenti fimbria sanatam fuisse; atqui, si Deus, mediantibus San6lorum vestimentis ac reliquiis miracula patravit, nonne illas reliquias venerari licet?

(B) Praxi EcdesicB ^. Historice constat, primos Christianos in martyrum reliquiis colligendis soUicitos fuisse, ut eas decenti loco collocarent ac colerent ; prope martyrum tumulos sepulturam quassiisse; altaria super San6lorum reliquiis ere6la fuisse, praesertim vero martyrum, superque martyrum sepulcris, in eorum honorem, sacrificium oblatum fuisse; eorumdem reliquias ut thesaurum inaestimabilem, gemmis pretiosissimis cariorem, habitas fuisse. Atqui haec omnia probant primos Christianos reliquias San6lorum magna veneratione prosecutos fuisse; ergo cultus eisdem redditus est legitimus, nisi forte dicatur universalem Ecclesiam nefandae idololatriae indulsisse. Quod argumentum jam urgebat 6*. Hieronymus^ : " Omnes Episcopi non solum sacrilegi, sed et fatui judicandi sunt, qui rem vilissimam et cineres dissolutos in serico et vase aureo portaverunt! "

• 1274. (C) J^at. T/ieo/.^ (a) Quodcumque Deo consecratur et san6litatis est instrumentum, merito honoratur. Atqui corpora

^ Vacandard, in Rev. du Cl.fr., nov. 1910, p. 303-315; Dom Leclercq, art. Ad Sandlos, in Dicfl. d^Arch^ol. chr^t., t. I, 488 sq.

7 Contra Vigil., n. 5, P. Z., XXIII, 343. — Hunc brevem tracflatum integre legere haud ingratum -erit. — Alios texlus lege ap. Petavium, 1. XIV, 13.

San6iorum fuerunt templa Spirit^ls Sandli, et instrumenta heroicarum virtutum. Quod sic optime declarat S. Augustifius^. " Nec ideo tamen contemnenda et abjicienda sunt corpora defundlorum, maximeque justorum atque fidelium, quibus tanquam organis et vasis ad omnia bona opera sanc^te usus est Spiritus ". (b) In rebus humanis, ea omnia quse ad notos viros specSlarunt, magno cum honore servantur; itemque magno cum amore, omnia quse parentum, aut amicorum memoriam excitare valent, custodiuntur; atqui Sandli vere sunt heroes, simulque parentes nostri in fide et amici. Ergo eorum reliquiae cum honore et amore servandae sunt, ut sic ardens desiderium, vehemensque studium eorum virtutes imitandi, crescat in nobis. Nonne et iDsi Protestantes, ea omnia ouae ad Lutherum, aut Calvinum aut quemcumQue ahum praestantem virum pertinuerunt. honorifice custodiunt?

1275. Solvuntur difficultates, (A) Multae sunt falsae, vel dubiae reUquiae; ergo reUquiarum cuUus minime legitimus est. Resp.: (a) TaUs assertio omnino est exaggerata; Ecclesia enim in reUquiis asservandis, plerumque cautafuit; et Tridentinuni decrevitnon esse novas reUquias recipiendas, nisi recognoscente ac approbante Episcopo. (b) Cultus de quo agitur, cuUus est relativus, et dirigitur ad Sandlum ipsum cujus reUquiae venerantur, iUumque attingit, etiamsi forte reUquiae sint suppositae =.

(B) Miracula ascribere reUquiis, quae inanimes sunt, nefanda est superstitio. Resp. : hoc verum esset, si ipsis reUquiis ascriberentur miracula; sed soU Deo, qui per iUa miracula SancSlorum exuvias glorificare intendit, assignatur. Insuper si Protestantium objecStio aUquid valeret, probaret Scripturam ipsam idololatriae favisse; nam, ut diximus. plurima refert miracula per reUquias, seu potius per Deum, reUquiarum occasione, patrata.

II. De Cultu Imaginum.

1276. Status qucestionis. (A) ]uxta. Trtdentinu77t3/imReines Domini, B. Mariae et San6lorum cultu relativo colendae sunt : " non quod credatur inesse aHqua in iis divinitas vel virtus, propter quam sint colendae, vel quod ab eis sit aUquid petendum, vel quod fiducia in imaginibus sit figenda veluti oUm fiebat a Gentibus, quae in idoHs spem suam collocabant, sed quoniam honos qui eis exhibetur, refertur ad prototypa, quce illcB reprcEse7itant'\ Imagines ad duo inser-

• De Civit. Dei, 1. I, c. 13, P. Z., XLI, 27; Journel, 1738. ' Cf. Encycl. Pascendi, 8 sept. 1907, § VI in fine. 3 Sess. XXV, Denz., n. 9S6 (S62).

viunt : populum circa praecipua fidei mysteria i^istruunt^ eumque ad devotio7iem incitant.

(B) Imaginum cultum impugnaverunt olim Iconoclastce, praesertim vero Leo Isauricus Imperator qui, saec. VI 11°, imagines e templis submoveri jussit ^ Inter hodiernos Pro-. testantes, alii, praesertim Presbyteriani^, imagines, etiam tanquam ornamentum, omnino prohibent; alii vero, ut ornamentum, non autem ut cultus obje6lum, eas admittunt.

1277. T/iesis : Pia est et licita imaginum veneratio.

Defide est, ex Conc. Nic. II (infra) et Trid. supra citato.

1° Script. Quamvis lex mosaica usum simulacrorum in cultu divino prohibuerit, ne quid indignum de Domino Judaei cogitarent, aderant tamen quasdam imagines aut signa sensibilia, ad significandam Dei praesentiam et opem ab Eo genti suae allatam, v. g., arca testimonii cum duobus cherubim 3, et serpens aeneusl Itaque non omnis imaginum usus censebatur idololatricus.

1278. 2° Tradit. Duo tempora distinguuntur : (A) Aate controversiam Iconoclastarum, imagines pie a fidelibushonorantur, paucis tantum contradicentibus. (a) Vw Caiacumbis inveniuntur imagines Christi, B. Mariae et quorumdam San6lorum, praesertim Apostolorum et Martyrum, quae antiquissimse sunt, et ahquo pio cultu coler bantur; nam quaedam ex illis inveniuntur in cryptis, in quibus Missae Sacrificium offerebatur; insuper imagines non paucse nimbis seu aureolis redimuntur, quibus peculiaris veneratio significatur qua prototypa honorabantur s. (b) Eusebius etiam statuam ceiieam commemorat in honorem Christi eredlam, a muliere quae a sanguinis profluvio Hberata fuerat; item etiam hodie in Lateranensi

^ De Iconoclastis vide Petavium, 1. XV, c. ii; Alzog", Church History, §177; Hefele-Leclercq, Hist. des Conciles, t. III, § 332.

^ " Quoniam vero Deus Spiritus est invisibilis et immensaessentia, non potest sane ulla arte aut imagine exprimi; unde non veremur, cum Scriptura, simulaera Dei mera nuncupare mendacia. Rejicimus itaque non modo gentium Idola^ sed et Christianorum simulacra. Tametsi enim Christus humanam ^ssumpserit naturam, non ideo tamen assumpsit ut typum prseferret statuariis itque picfloribus ". {Confessio Heheiica poslerior, 1506, apud Schaff*, Creedsy p. 241).

5 H. Leclercq, Manuel cV ArchM. chr^iienne, Paris, Letouzey, 1907, t. II., P* I33-653; Kaufmann, Handbuch derchi-istlichen Archdologie; h.. Fortescue, images, in The Catholic Encycl.^ New York, VII, 664-672.

Museo, antiquissima S. Hippolyti statua servatur. (c) Rationera cur imagines pingantur exponit 6". Cyrillus Alex. : " Etiamsi facimus imagines piorum hominum, non tamen ut eas adoremus tamquam deos, sed ut, iis inspe6lis, ad ipsorum ccmulationem impellamur; ideo autem Christi imaginem facimus, ut mens nostra ad iUius amorem excitetur " '. (d) Haec praxis imagines colendi ita communis erat uijulianus Christianos accusaret quod cruces adorarent'' : " Crucis lignum adoratis, ejusque signa in fronte formatis, et postibus aedium insculpitis ". Ex his omnibus constat primos Christianos imagines coluisse, et si Cathohci idololatrae sunt, ut Protestantes asserunt, idem vitio primis Christianis vertendum est. (e) Quidam tamen inter episcopos, ut Serenus, Massihensis episcopus, timentes ne imagines a simplicibus adorarentur, eas prohibuerunt; sed S. Gregorius Magnus severe Serenum reprehendit, simul asserensimagines esse ignorantium Ubrum, ubi discunt quid imitari debeant ^.

(B) Iconoclastarum hceresis sseculo VHP orta est ex duphci pra2sertim causa : ex una parte, quidam fideles, praesertim in Oriente, sacras icones nimio forsan honore colebant; et, ex altera, hic cultus Judaeis et Mahumetanis occasio erat scandaH, et conversionis impedimentum. Quare, rogantibus, ut fertur, nonnulUs episcopis, Leo III Isauricus, imperator, cuUum imaginum prohibuit tanquam idololatricB speciem; cujus successor, Consiantinus Copronymus V, pseudo-synodum coegit ConstantinopoU, in qua cultus imaginum condemnatus est ut opus diaboU. Sed, regnante imperatrice Irenc, synodus oecumenica VII% Nicaena H^ (7^7), Utteras Adriani 1 PapcE approbans, definivit imaginibus " honorariam adorationem tribuendam (esse), non tamen ad veram latriam... : imaginis enim honor ad primitivum transit, et qui adorat imaginem, adorat in ea depi6li subsistentiam " 1 Pax ad tempus restituta, et novis persecutionibus turbata, demum ab imperatrice Theodora circa medium saec. IX' omnino firmata est.

In GaUia vero decreta C. Nicaeni II primum recepta non fuerunt, praesertim quia nonnisi ex valde imperfedla versione innotuerunt, in quadicebatur imagines eodem cuUu ac SS. Trinitatem honorandas esse. Quare Conc. Francofordense (794) Graecos reprehendit quod imagines nimio honore colerent, et declaravit imagines prodesse quidem ad ornandas ecclesias, sed stuUum esse eas honorare luminibus accensis et thure. Attamen, Adriani Papae, necnon Hincmari Rhemensis et Walafridi Strabonis au6toritate,mox decreta Nicaena re6le inteUedla recepta sunt.

^ Jn Psalm. CXIII, 16, P. G., LXIX, 1268; Journel, 2095. » Apud S. Cyril., Cont.JnL, 1. VI, F. G., LXXVI, 795. 3 Epist., 1. IX, 105, P. Z., LXXVII, 1027. * Denzing., n. 302 (244).

1279. 30 Rat, TheoL (a) Apud omnes populos, imagines, sive parentum, sive carorum, sive illustrium virorum honore dignae judicantur, ob personas quas reprsesentant; atqui si hujusmodi honorantur imagines, cur Christi, B. Virginis ac San6lorum pariter non honorentur 1 " Si- regum laureata et iconas missas ad civitates vel regiones obvii adeunt populi cum cereis et incensis, non cera perfusam tabulam, sed imperatorem honorantes; quanto magis oportet in Ecclesiis Christi Domini iconem depingi Salvatoris Dei nostri, et intemeratse matris ejus, omniumque SS. et Beatorum Patrum" I?

(b) Insuper imagines ad instruendos prassertim illitteratos, qui eis quasi quibusdam libris edocentur, ad augendam nostram erga ipsos San6los devotionem, ad eorum imitandas virtutes multum conCerunt ^ : " Ut enim per syllabas in Evangeliis descriptas salutem consequuntur omnes, ita per imagines arte coloribusque pi(51:as et expressas do6li et indo6li ex obje6la re utilitatem capiunt " 3.

1280. Solvuntur difficultates. (A) In Exodo dicitur^ : " Non facies tibi sculptile, neque omnem similitudinem "; atqui per hsec verba cultus imaginum reprobatur; ergo. Resp. (a) omnino hic prohibentur imagines quae ut idola adorari possunt; (b) speciahs aderat et stridtior prohibitio, vi legis positivag pro Judaeis qui ad idololatriam proni erant; (c) sed non prohibetur omnis usus imaginums, cum Deus ipse, etiam in Veteri Testamento, quasdam effingi imagines praeceperit.

(B) Cultus imaginum est idololatricus! Resp. Esset quidem idololatri^us, si imagines cultu «/^W///<? veneraremur; sed eis exhibemus tantummodo cultum relativum, id est, qui ad ipsum Deum vel Sanc-

' Concil. cecunieti. VII, acft. I.

^ Quod sic egregie exponit Card. Gibbons, /. cit. : " ReligiosDe imagines tamquam rudium catechismiis considerari possunt... Quot hominum millia in fidei ignorantia decessissent, si ab his imaginibus nihil institutionis accepissent! Cum Augustinus, Anglorum apostohis, in conspedtu regis Ethelberti Evangelium proedicaturus prima vice constitit, argentei Christi e cruce pendentis, et nostri Salvatoris imagines coram concionatore positae sunt; quse auditorum oculis eloquentiores quam auribus verba fuerunt ".

5 Distin(5lio certe facienda est inter idola (fcotoXov) et iinagines (elxwv) : prius vocabulum in V. et N. Test. falsorum numinum reproesentationes, vel ipsa falsa numina plerumque designat ; posterius tantummodo similitudinem alicujus rei. Cf. Thayer, Greek-english Lexicon.

826 DE CONSECTARIIS UTRIUSQUE MYSTERII.

tos refertur; nec abusus, si qui sint, vitio Ecclesise vertendi sunt, quippe quae non semel publice eos condemnaverit.

(C) Saltem talis cultus mentes Christianorum a vero Dei cultu avertit! Resp, Minime, nam per imagines ad cogitandum de Deo, Christo et San6lis provocamur, et sic vera pietas maxime fovetur.

(D) Objicitur canon Conc. Elvirensis in Hispania (300) in quo dicitur : " Placuit pi(5turas in Ecclesia esse non debere, ne quod colitur et adoratur in parietibus depingatur".

Resp. Eruditi adhuc disputant de vera interpretation^ hujus canonis; nonnulU dicunt hanc prohibitionem ortum duxisse non ex imaginum contemptu, sed ex periculo profanationis, si pubUce in parietibus pingerentur tempore persecutionis; ahi putant hic vere interdici Dei et San6torum imagines, ne prsebeatur, prsecipue neoconversis, occasio in idololatriam incidendi. Quidquid est, hoc decretum a Conc. particulari pro speciahbus circumstantiis editum, nonfuit ab Ecclesia recognitum, cum post, sicut ante ejus promulgationem, imagines in ecclesiis depicSlae fuerint, etiam in Hispania*.

III. De cultu Crucis^.

1281. Sub nomine Crucis tria compIe6limur : veram crucem^ cui Christus affixus est, et quae sub hoc respe6lu est reliquiarum praestantissima; crucis imaginem^ quae inter sacras imagines pra^cipuum locum tenet; sigmim crucis, quod in a6lione transeunte consistit, et est pia devotionis praxis.

1° Cultus vercB crucis pius est et utilis, De fide est ex ordinario et universali Ecclesiae magisterio. — Constat :

(a) Ex praxi Ecclesice; nam statim ac vera crux inventa fuit a S. Helena, ut communiter creditur^, fideles magna pietate eam

' Cfr. Petavius, 1. XV, 7-10; Gretser, de Cruce libri V-, Bellarminus, op. nt., 1. II, c. 26-30; S. Franciscus Salesius, Defense de V Estendai't de ia Sainte Croix; Bossuet, Lettre sur fadoration de la croix; Amer. Cath. Quarterly Review, 0(flober 1877, p. 726 sq.; Chaffangon, Le Crucijix, Lyon; Rock, Hierurgia, vol. II, p. 501 sq., J. Hoppenot, Le Crucijix dans VHistoire et dans fArt; H. Quilliet, Adoration de la croix, in Didl. de Th^ol. (Mangenot), t. III, 2339-63.

3 Multi Protestantes veram crucem inventam fuisse negant (vide Hodge, vol. III, p. 459); confutantur in optima disputatione a Newman scripta cum adhuc Protestans esset {Essays on Miracles, p. 287 sq.). Fa6lum hujus inventionis certum est; licet enim de eo Eusebius taceat, refertur a S. Cyrillo Hierosol. {P. G,, XXXIII, 52, 686-687, 1167), S. Ambrosio {P. L., XVI, 1399), Rufino {H. E., I, 7, 8), Paulino (ep. 31), Sulpit. Sev. {Chron., II, 34), Socrate (I, 17), Sozomen. (II, i), Theodoreto {H. E., I, 18), etc. Pauca tamen in narratione hujus inventionis apud quosdam aucflores reperiuntur, qu3e ut fabulosa a multis criticis habentur. Cf. Duchesne, Liber Pontificalis t. I, p. CVII, n. 44 sq.

coluerunt, et ecclesia a S. Sepulchro di6la in ejus honorem in Calvari?e monte exstrudla est; quotannis, in die Parasceve, pars crucis in hac ecclesia reposita adoranda populo offerebatur '; particulae verae crucis in omnibus Ecclesiae partibus magno cum honore receptfe sunt, teste S. Cyrillo^; et Ecclesia, in Crucis honorem, duplex f^stum, scilicet S. Crucis Inventionis ac Exaltationis, instituit; in Jerusalem jam circa finem saec. IV celebrabatur dies commemorativa hujus inventionis; in Romana Ecclesiafestum Inventionis sasc. VII institutum est^ Porro, hsec omnia crucis cultum, antiquitus ut legitimum ac pium agnitum fuisse ostendunt.

(b) Rat. Theol. Hic cultus in nobih^ssimohumanse naturae instin6lu nititur. Omnisenim natio magno cum honore servat arma regis qui populum suum ab hostium servitute liberavit, et vexillum quod vi6loria insignis insigne fecit ; ergo a fortiori dignum est a christiana gente coli vivificam crucem Redemptoris, quae nostrae salutis instrumentum fuit, et vi6lorise manet sighum 4.

1282. 2° Cultus iinaginum crucis pariter legitiinus est. De fide est ex C. Nicceno 11% definiente figurae pretiosae ac vivificae crucis debitum honorem reddendum esse 5.

(a) Ex praxi Ecclesice ; nam crucis effigiem in altaribus antiquitus collocatam, et a fidelibus magno cum honore habitam fuisse, ex multis documentis constat^ Tertullianus christianos vocat crucis religiosos''. Revera furentibus persecutionibus, crux saepe pingebatur sub forma anchorce, tridentis aut graecae htterae T. Sed, post conversionem Constantini, pubUce exposit?e sunt cruces, posteaque imagines Christi crucifixi l S. Chrysostomus^ ait : " Quippe reges, deposito diademate, crucem suscipiunt... in purpureis vestibus crux inest : in diadematibus crux : in orationibus crux... et ubi que terrarum crux sole ipso clarius refulget ". Res tam longe processit, ut Concil. in Trullo prohibuerit ne crucis figurae in solo ac pavimento construerentur, ne incedentium conculcatione vi6torise tropaeum injuria afficeretur '°.

• S. Paulinus Nolanus, ep. ad Sulpit. Severum, P. L., LXI, 325. ' Cateches., IV, lO; X, 9.

^ Cfr. Petav., 1. XV, 9; Martigny, D{(fi. des Antiq. chret., vocibus crcix, criicijix.

9 Quod Christus sit Deus, P. G., XLVIII, 824 sq. Integium loc;<m legas, "Can. 75, ap. Labbe, VII, 1176.

(b) Rat. theol. Pius est et legitimus cultus qui ad Ipsum Christum dirigitur, nosque ad Christi patientis vestigia sequendum adjuvat; atqui crucis imagines sunt Domini Passionis memoriale; mentique nostrae Ipsum Christum pro nobis patientem exhibent; nosque ad ejus patientiam imitandam provocant : crux enim non est solum ara immolantis, sed etiam docentis cathedra, ubi vividius etiaim quam in EvangeHo crucis amorem praedicat.

1283. 30 Usus signi crucis pius est et laudabilis. Certum est.

Nam pium est et laudabile quod ab initio ab Ecclesia appro batum est, miraculis confirmatum, et ob pia motiva usurpatur: atqui tale est crucis signum : (a) A multis Ecclesiae Patribus approbatum fuit. " Ad omnem progressum, ait Tei^tnllianiis''^ ad omnenn aditum et exitum, ad vestitum et calceatum, ad lavacra et mensas. ad lumiaa, ad cubilia, ad sedilia, qu?ecumque conversatio nos exercet, frontem crucis signaculo terimus ". (b) Item confirmatum fuil a multis miraculis quce a Patribus narrantur, et in A(5tis genuinis Martyrum et San<Storum leguntur. (c) Tandem adhibetur ob pia motiva,videlicet ut Christi passionis memoria servetur, publiceque appareat nostram fiduciam in Christo positam fuisse, nosque in ejui Cruce gloriari.

1284. 4° Natura cultus imagini crucis debiti. (A) Certum est et ab omnibus admissum crucis cultum esse relativuin^ non autem absolutum; crux enim, sicut quaeHbet imago, est res inanima et irrationaHs, nec propter propriam excellentiam, sed propter Christum in cruce affixum honoratur.

(B) Disputant autem theologi utrum hic cultus relativussitcultus lairicE^ an cultus inferior seu dulice. (a) Juxta 6*. Thojuam^ cultus ille est cultus latrise, quia ad Christum in cruce pendentem dirigitur; atqui Christus est cultu latrise adorandus; ergo^ (b) Juxta Bellarminum et alios, cultus ille est tantum cultus dulice^ quia non idem honor imagini ac exemplari debetur; exemplari seu Christo cultus quidem latriae debetur, sed imagini inferior solum cultus seu simplex veneratio debetur.

Magis nobis arridet sententia S. Thomae, nam non debetur cultus imagini, nisi quatenus personam repraesentat; ideoque cultus imaginibus Christi exhibitus, ad latriam reducitur, dum cultus imaginibus B Virginis ac San^torum redditus, ad duliam pertinet.

Quidquid est, prae oculis hsec Tridentini verba semper habeantur : " Honos qui eis (imaginibus) exhibetur, refertur ad prototypa quae illa^ repraesentant, ita ut per imagines quas osculamur, et coram quibus caput aperimus et procumbimus, Christum adoremus et San6los, quorum illae simiHtudinem gerunt, veneremur ".

Post di6la de Verbo Incarnato et Redemptore, cordibus nostris inseramus quge Salvator Apostolis in ultima Coenci dixit : " Ego sum via, et veritas et vita "^; videlicet : " Ego sum via, quam sequi debes; veritas cui credere debes; vita quam sperare dcbes " 2 Jesum igitur pro nobis passum sequamur, Jesum docentem attento docilique animo audiamus, Jesum fontem vitae ample6lamur, ut vita ejus viventes, auspice Maria, San6lorumque vestigiis inhaerentes, cum Jesu Christo in aeternum regnare possimus.

Abaelardus, 19; de Trinitate, 397; de redemptione, 735.

Abstracta nomina quoad communicationem idiomatum, 666.

Adamus totius generis humani parens, 505; in gratia constitutus, 528; quo tempore? 532; immunis ab ignorantia, 537; a concupiscentia, 536; a morte, 538; a dolore, 540; nec proinde in statu barbarise conditus, 546; peccavit graviter, 549; bona supernaturalia ac prseternaturalia amisit, 551; psenitentiam egit ac veniam obtinuit, 554.

Adonai.unum e divinis nominibus,239.

Adoratio Christo debita, 777.

^ternitas divina, 252.

Agnoetae de ignorantia Christi, 6S9.

Albertua Magnus, 22.

Alexandrina schola, 5.

Alcuinus, 16.

Ambrosius (S. ), 9; de peccato originali, 563; de ignorantia Christi, 689; de redemptione,733; de virtutibus B. Virginis, 807.

Amor erga Christum habendus, 712.

Amor sensitivus in Christo, 709.

Analogice Deum cognoscimus, 225; analogice intelligi debent mysteria,

Angelorum notio, 464.; existentia, 465; creatio, 466; dotes naturales, 474; elevatio ad statum supernaturalem, 475; lapsus, 476; hierarchia,

478. Angelorum custodum existentia quoad homines, 479; et communitates, 482 ; eorum erga nos obsequia, 482; nostraerga eosdem officia 483. Angelorum malorum lapsus, 476; impugnationes, 485. — Num Christus sit angelorum caput? 765; num pro eis aliquid meruerit? 773.

Anima Christi rationalis et sensibilis, 648, 654.

Animae humancs origo, 515; spirituali' tas et immortalitas, 510, 512; anim? est forma substantialis corporis humani, 513.

Anselmi (S.) dodlrina de originaU peccato, 578; de necessitate Incarnationis, 734,

Anthropomorphismus, 246.

Apologistae, 3; de SS. Trinitate, 358; de Christo Deo et homine, (i^2.\ de redemptione, 729.

Apostoiici Patres, 3;de SS. Trmitate, 357: de Christo Deo et h^miine, 651; de redemptione, 729.

Apparitiones divinoe seu theophania^

329. Appropriata nomina divinarum per- sonarum, 422. Arausicanum II conc. de etfedlibus originalis peccati, 429, 537. Arbor vitae, 540.

Archaeologiae Usus in theologia, 190. Ariani, 367.

Ars magica reprobanda, 491. Aseitas divina, 241. Assumptio B. Marise Virginis, 807. 1 Athanasianum symbolum, 314, 605.